Hoe raakt een 14-jarige betrokken bij een ernstig misdrijf?

Stiltekamer voor Romy in de J.H. Donnerschool in De GlindBeeld ANP

De 14-jarige jongen uit Ede heeft bekend zijn leeftijdsgenoot Romy te hebben misbruikt en omgebracht. Het Openbaar Ministerie maakte dat bekend nadat de rechter-commissaris vandaag besloot dat hij langer vast blijft zitten.

Hoewel tieners vaker misdrijven plegen, is 14 jaar opmerkelijk jong. Ook voor Larissa Hoogsteder, hoofd behandelzaken jeugd bij de polikliniek voor forensische ggz de Waag. Zij ziet in de praktijk veel jongeren die behoorlijk antisociaal en delictgedrag vertonen, maar een 14-jarige die betrokken raakt bij misbruik en de dood van een leeftijdsgenoot, blijft ook voor haar uitzonderlijk.

Gedragsproblemen

Hoe kan het zover komen? Om te beginnen benadrukt Hoogsteder dat zij op geen enkele manier bekend is met deze zaak. Ze kan alleen in het algemeen vertellen wat zij in de praktijk ziet.

Dat is bijvoorbeeld dat zo iets ernstigs als betrokken zijn bij iemands dood op zo’n jonge leeftijd bijna nooit uit de lucht komt vallen. Er moet dan eigenlijk wel sprake zijn van gedragsproblemen. Denk aan moeite hebben om impulsen te controleren, niet in staat zijn om met krenkingen om te gaan, het eigen gedrag goed praten, last hebben van agressie, of een eigen verleden met misbruik of mishandeling. Hoogsteder noemt het ‘risicofactoren’ die in combinatie de alarmbellen bij haar doen rinkelen.

“Natuurlijk kan het gaan om zeer onnadenkend gedrag. Het gaat immers om pubers die onder andere te maken hebben met hormonen en de gevolgen van hun daden niet altijd kunnen overzien. Dit zie je vaker bij delicten als een roofoverval. Er is sprake van groepsdruk, een jongere die droomt van veel geld.” 

Risicofactoren

Hoogsteder zag in de praktijk nog nooit dat een tiener uitsluitend door puberaal gedrag en groepsdruk betrokken raakte bij moord of doodslag. “Er is dan altijd sprake van antisociaal gedrag en een combinatie aan risicofactoren. Als je terugkijkt zijn er ook vaak in de kindertijd al signalen geweest. Bijvoorbeeld driftbuien, of het op gruwelijke wijze doodmaken van insecten. Wat natuurlijk ook weer niet wil zeggen dat elk kind met driftbuien later delicten pleegt.”

Gedragsproblemen zijn vaak te behandelen, aldus Hoogsteder. Het vraagt om een intensieve begeleiding, waar ouders of anderen in de directe omgeving van de tiener nauw bij betrokken worden. Zij kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat de jongere leert omgaan met het beheersen van impulsen. ‘Beschermende factoren’ wordt dat genoemd.

Over het algemeen geldt daarbij dat hoe vroeger je erbij bent, hoe beter het te behandelen is. In de praktijk ziet Hoogsteder ‘helaas’ dat jongeren juist steeds later worden binnengebracht. “Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor de jeugdwet, zie ik dat de zorg vaak laag wordt ingeschaald, en dat de behandeling pas intensiever wordt als dat nodig blijkt. Terwijl bij jongeren met een hoog risicoprofiel het juist van belang is om intensief te beginnen, en pas als dat kan af te schalen.”

Ook hier benadrukt ze dat ze niet weet wat er is gebeurd bij de jongen uit Ede. Duidelijk is wel dat de jongen op dezelfde school zat voor kinderen met sociale en emotionele problemen als het slachtoffer Romy. Voor Hoogsteder roept dat wel vragen op: waren er signalen? Werd er passende begeleiding aangeboden? 

Maar ook als de juiste begeleiding aanwezig was, en als iemand op jonge leeftijd een intensieve behandeling heeft gehad, is er geen enkele garantie dat het nooit mis gaat. “Als je iemand na een behandeling laat gaan, weet je niet of de beschermende factoren aanwezig blijven. Of dat er iets voorvalt dat oude mechanisme triggert. Dat maakt dit vak ook zo ingewikkeld.”

Ook de 16-jarige verdachte in de zaak van de dood van het andere 14-jarige meisje Savannah – twee misdrijven die zoals het er nog altijd op lijkt toevallig in hetzelfde weekend plaatsvonden – blijft langer vast zitten, besloot de rechter-commissaris eveneens vandaag. Vanavond wordt in haar woonplaats Bunschoten een stille tocht georganiseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden