Hoe politiek wordt de senaat?

Het kan natuurlijk anders lopen, maar de kans is groot dat de regeringspartijen VVD en CDA samen met gedoogpartner PVV op 23 mei, wanneer de Provinciale Staten een nieuwe Eerste Kamer kiezen, net geen meerderheid halen. Ze kunnen blijven steken op 37 of misschien wel 36 van de 75 zetels.

De vraag is dan wat voor senaat dat wordt, waarin de oppositie over een meerderheid beschikt. Beperken de oppositie-senatoren zich tot hun eigenlijke taak (met enige distantie de kwaliteit van wetsvoorstellen beoordelen) of maken ze van de prachtige antieke vergaderzaal van de Eerste Kamer een politieke vechtarena à la de Tweede Kamer?

In de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen zei PvdA-lijsttrekker voor de Eerste Kamer Marleen Barth, in een tweegesprek in Trouw met VVD-lijstrekker Loek Hermans, dat zij niet primair uit is op de val van het kabinet. Ze zal wetsvoorstellen beoordelen op kwaliteit (bijvoorbeeld strijdigheid met internationale verdragen). Anderzijds toetst ze ook op basis van de idealen en opvattingen van haar partij. "Als de rekening van de crisis bij de meest kansarmen terechtkomt en de bonussen voor bankiers onaangetast blijven, steken we daar een stokje voor."

Dat riekt naar politiek op het scherpst van de snede. Loek Hermans zag de bui dan ook al hangen: dat wordt Tweede Kamertje spelen. "Ik hoor de PvdA alleen maar nee roepen bij alle voorstellen die er liggen. In de Eerste Kamer kun je alleen ja of nee roepen, dus zal de PvdA alles afschieten."

Hermans stelde met een vroom gezicht dat voor hem en zijn partij in de senaat alleen de kwaliteit van wetgeving telt. Daarbij vergat hij dat VVD en CDA van de stembusslag op twee maart (toen de Provinciale Staten werden gekozen) een bij uitstek politieke aangelegenheid hadden gemaakt: het was een keuze voor of tegen de regering.

Goed, dat riepen de regeringspartijen toen, vóór de Statenverkiezingen. Die zijn geweest. Als straks op 23 mei blijkt dat de regering geen meerderheid krijgt in de senaat, zal het regeringskamp het weer over die andere boeg gooien, die van de Eerste Kamer als chambre de reflexion, Kamer van bespiegeling, die toch vooral moet toetsen op kwaliteit van wetgeving.

De PvdA zal, samen met de SP en wellicht GroenLinks, nog het minst bereid zijn zich tot die rol te beperken. Mocht het in de senaat al komen tot een politiek moddergevecht, dan tussen deze partijen en het regeringskamp. Maar de rest? Daar valt mee te wheelen en te dealen. SGP, ChristenUnie, D66, de onafhankelijken en 50Plus van Jan Nagel staan er open voor.

Op buitenlands politiek gebied doet de regering nu al zaken met de oppositie in de Tweede Kamer, omdat hier de steun ontbreekt van de PVV. Straks zal zij, om aan een meerderheid te komen in de senaat, ook moetenwheelen en dealen op de andere terreinen: veiligheid, immigratie/integratie en het financiële beleid. Waarschijnlijk zal het kabinet bij het indienen van wetsvoorstellen in de Tweede Kamer al op voorhand rekening houden met de haalbaarheid in de Eerste Kamer. Ingewikkeld, maar niet onmogelijk.

De kernvraag is, om met Loek Hermans te spreken, of de regering in de nieuwe senaat in staat is de essentie van haar beleid overeind te houden. Is dat het geval, dan zit dit kabinet nog jaren. Zo niet dan gaat de stekker er snel uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden