Hoe onze hooglanders die avond omkwamen

Kort na de uitbraak van mond- en klauwzeer werden in de Duursche Waarden bij Olst en de Friezenberg in de Borkeld, twee natuurgebieden in de buurt van Oene, de Schotse hooglanders afgeschoten. De opzichter doet verslag van een donkere avond in de IJsselvallei.

Sinds de melding van mond- en klauwzeer in Oene en de aankomst van de schutters in ons gebied verliepen vier of vijf dagen van onzekerheid en onduidelijkheid. Terwijl we bezig waren met de voorbereiding van het ruimen hoorde ik dat Staatsbosbeheer vond dat de kudde ingeënt moest worden en dat wij niet zonder meer akkoord zouden gaan met ruimen. Er kwam immers steeds meer weerstand tegen het doden van gezonde dieren.

Maar 's middags belden de dierenartsen uit Olst dat de boeren die al geruimd waren geen begrip hadden voor ons standpunt. Ze bedreigden ook mij.

De dierenarts stelde vast dat de beesten geen mkz hadden. Later kwam de mededeling dat er geen toestemming was verleend om de kudde te enten en dat ze diezelfde dag nog geruimd zou worden. Er waren al schutters onderweg. Ik was er altijd van uitgegaan dat er over de ruiming overleg mogelijk was. Maar de mobiele douchecabine arriveerde al. Even later gevolgd door de taxateurs.

Voordat we het terrein binnengingen moesten we ons omkleden in steriele kleding en schoeisel van de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees. Inclusief ondergoed. We hadden dagen gewacht, maar vanaf dat moment ging alles snel. Alles was zo onwerkelijk dat ik de tijd vergat.

Direct na het taxeren bleek dat ook de gehele ruimingsploeg aanwezig was. De vrachtwagen en de kraan konden niet over de toegangsweg. Er moest een shovel komen om de dieren vanuit de kraal naar de weg te vervoeren.

In de beginnende schemering zouden de drie schutters met karabijnen de dieren afschieten. Eerst werd een uitgebroken koe buiten de vangkraal geschoten. Getroffen midden op het voorhoofd met een veel te lichte kogel, probeerde het zwaargewonde dier, volledig de kluts kwijt, zich staande te houden. Ook een tweede schot velde het arme dier niet. Eén van de schutters had zwaar kaliber en schoot het dier neer. Pas later bleek het niet eens dood te zijn en kreeg het een genadeschot van de aanwezige dierenarts die een schietmasker had.

Toen de dieren in de vangkraal aan de beurt waren, kwam men er achter dat het kaliber veel te licht was om de dieren in één keer te doden. Er werd gericht geschoten, midden voor het hoofd, maar veel koeien moesten meerdere keren worden geschoten. Sommigen ploften in één keer neer.

Stuk voor stuk zag ik ze neerstorten of geraakt worden. Anna Ruahd, 19 jaar, of was het Sonnasag? Ik wist het niet meer. Ze moest twee keer geschoten worden. Ik zag in de chaos niet eens of de andere stumpers direct dood waren. Gelukkig kon de dierenarts een genadeschot geven. Het duurde vreselijk lang. Het richten ging lastig doordat het regende.

Het werd almaar donkerder, er werden zaklantaarns gehaald zodat de één kon bijschijnen en de ander schieten. Vlak voor mijn ogen werd een kalfje aangeschoten. Het jonge zwarte diertje lag te spartelen van ellende in de modder. Sommige kalveren besnuffelden het nog, totaal niet wetend wat er gebeurde.

Ik had het gevoel of de wereld verging. Pronseag Mony, een koe die ik tien jaar geleden als kalfje thuis heb grootgebracht, waar mijn kinderen mee speelden, heeft mij wel vijf minuten door de spijlen van het hek aangekeken, alsof ze zeggen wilde: ,,Piet wat doe je ons aan?'' En ik stond daar maar en ik deed niets. Ik voelde mij een lafaard en wilde het hek openzetten, zodat ze konden ontsnappen. Ik zag veel dieren op een rij staan met hun rug tegen de rand van de vangkraal alsof ze gewoon stonden te wachten tot ook zij neergeschoten werden.

Toen zag ik het kleine zwarte kalfje zwaargewond tegen het hek aanleunen, helemaal onder de modder en drek. Ik vroeg één van de schutters om toch in godsnaam dat diertje te doden. Maar het stond met z'n achterste naar de schutter toe zodat deze hem niet goed kon raken. Toen het zijn hoofdje omkeerde werd er geschoten. En weer mis. Uiteindelijk was een derde schot nodig.

Het werd mij te veel. Maar voordat ik weg kon, moesten er nog dingen genoteerd worden over wie er de afgelopen tijd op het terrein waren geweest en dergelijke. Daarna wilde ik nog even terug. Ik ging ervan uit dat de ellende was afgelopen. Maar ik zag dat nog steeds niet alle dieren afgemaakt waren. Het was te donker. Zo'n tien jonge dieren liepen verdwaasd rond in de tweede opvang tussen de kadavers en de mensen. Ik raadde aan ze in de vangpijp te drijven en hielp daar zelfs nog aan mee. Daar werden ze met een schietmasker afgemaakt. Totdat de munitie op was. Zo kregen twee kalveren, ik kon het niet goed meer zien, nog even uitstel van executie, totaal ontredderd, staand tussen hun lotgenoten. De shovel reed af en aan om de kadavers naar de weg te brengen om ze vervolgens door de kraan in de destructiewagen te laden. Sommige kadavers onder de modder en de drek.

Het einde van een prachtige kudde van 41 dieren waaronder 13 kalveren, met veel zorg en toewijding opgebouwd in twaalf jaar tijd en het boegbeeld van natuurontwikkeling in de Duursche Waarden.

Piet Greeve is opzichter voor Staatsbosbeheer in het IJsseldal, regio Flevoland-Overijssel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden