Hoe ontruim je het huis van je ouders?

Rob Schouten bespreekt Nederlandse klassiekers over familie

Wie het huis van zijn overleden ouders met enige zin voor literatuur wil ontruimen, dient te worden verwezen naar de roman 'Gesloten huis' van Nicolaas Matsier. Ooit werd van Matsier gezegd (door Gerrit Komrij) dat hij zelfs over een sigarenbandje een adembenemend verhaal zou kunnen schrijven en over drie sigarenbandjes een thriller. 'Gesloten huis', Matsiers eerste voluit autobiografische roman, is daarvan het volmaakte voorbeeld.

Matsier is in dit boek de 'oudhistoricus van het huishouden van mijn ouders'; samen met broer en zus ontruimt hij het sterfhuis van zijn moeder en beschrijft hij met fotografische precisie en filosofische berusting wat hij er allemaal tegenkomt, van potjes boenwas tot rouwkaarten om een overleden broertje en zusje. En wat het is om al die abonnementen op te zeggen, Trouw, de Consumentengids, Groei & Bloei.

Alleen al die dwaaltocht door een echt ouderlijk huis, haast jaloersmakend voor ondergetekende nomade die nooit zo'n specifiek ouderlijk huis had, levert een schat aan onweerstaanbare observaties op. In zijn poging de dingen scherp te krijgen rakelt de schrijver het hele verleden van zijn ouders op, de jaren vijftig, de tijd van zijn eigen jeugd met Terlenka broeken, Chief Whips ('op ieders lip'), boekjes uit de Prisma juniores-reeks. Het zijn allemaal een soort madeleines van Proust die de herinneringen en de associaties van de ontruimer hevig aan het werk zitten, alleen is het verband tussen de triggers van zijn geheugen en de herinneringen in zijn geval veel directer. Zelf vergelijkt hij zijn bezigheden met het ontcijferen van Lineair A, het eerste Europese schrift.

Gaandeweg komt aan de hand van al die archeologische voorwerpen van een doorsnee Nederlands gezin uit het midden van de vorige eeuw steeds meer het leven van de schrijver zelf bovendrijven, zijn geloofsafval ergens tijdens de puberteit, een abortus, een periode van wanhoop en waanzin, het stichten van een eigen gezin.

Het mooie van dit alles is dat het melancholisch en humoristisch tegelijk is, een rechtstreeks gevolg van Matsiers zowel betrokken als afstandelijke stijl. Diverse malen schoot ik bij herlezing van het boek in de lach, bijvoorbeeld wanneer de moeder haar ongelovig geworden zoon tijdens een dienst demonstratief haar psalmboek voorhoudt, of omdat betrokkene bij de bijnaam van zijn vader Piel (naar 'philosooph') bedenkt wat er zou zijn gebeurd 'wanneer mijn moeder mijn vader met Lul aan had gesproken?'

Intussen blijkt zo'n odyssee door het ouderlijk huis toch ook een trektocht door het leven, in al zijn concreetheid en beperkingen, een filosofie van het menselijk bestaan, van de wederkerigheid van bezit en mogelijkheden: "je doet het met wat je hebt. En omgekeerd, datgene wat je doen wilt maakt uit wat je hebt".

Oftewel, hoe toch ook schraalheid troosten kan.

Nicolaas Matsier: Gesloten huis. (Querido, 1994)

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden