Hoe noem ik mama's nieuwe vriend?

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

Door echtscheidingen zitten er komende week bij honderdduizenden Nederlanders nieuwe 'familieleden' aan de kersttafel. Daarbij krijgen ze dus ook een taalprobleem cadeau, want voor veel moderne verbanden bestaan nog geen woorden.

Nog even en een tienjarig meisje zit aan het kerstdiner: garnalencocktail, kalkoen met spruitjes en als toetje zelfgemaakte tiramisu. Tegenover haar zit... mevrouw Bakker. Mevrouw Bakker is de moeder van Angelique, de nieuwe vriendin van haar vader.

Wat is mevrouw Bakker dan van dit fictieve meisje, kind van gescheiden ouders? Een stiefoma, aangenomen of derde oma of blijft ze gewoon mevrouw? En hoe benoemt ze haar band met Angelique's broer Wim, die naast haar aan tafel net het mes zet in een sappige kalkoenbout?

Als gevolg van echtscheidingen zitten honderdduizenden Nederlanders volgende week aan een kersttafel met nieuwe 'familieleden'. Daarbij krijgen ze dus ook een taalprobleem cadeau. Voor veel moderne verbanden bestaan namelijk nog geen woorden, of alleen woorden die zo gekunsteld zijn dat ze maar niet ingeburgerd raken.

Tot de eerste categorie behoort de relatie tussen mevrouw Bakker en het meisje.

Bonusoom
"Daar is geen woord voor. Dat is een gat in de taal", zegt taalkundige Vivien Waszink, als specialist neologismen verbonden aan het Instituut voor Nederlandse Lexicologie. Datzelfde geldt voor de Wim uit het voorbeeld: hij en het meisje zullen zelf iets moeten verzinnen. Bonusoom, extra of aangewaaide oom?

Voor de complete verzameling van nieuwe gezinsleden zijn sinds begin deze eeuw wel nieuwe etiketten verzonnen: "Wij hebben genoteerd: patchworkgezin, mozaïekgezin, fusiegezin, mikadogezin, samengesteld gezin", zegt Waszink. In de Dikke van Dale komt ook combinatiegezin nog voor. Maar al die woorden leggen het in populariteit toch af tegen 'stiefgezin', al is het daarmee volgens Waszink ook behelpen. "Veel mensen krijgen een beetje een vervelend gevoel bij stief".

Dat kan filosofe Corrie Haverkort, voorzitter van de Stichting Nieuw Gezin, van harte beamen. "Iedereen worstelt ermee. Wij zoeken al decennia naar een goed alternatief voor stiefmoeder of -vader. We hebben zelfs een prijsvraag uitgeschreven, er artikelen en een congres aan gewijd. Maar het leverde niks bruikbaars op."

Database
Haar gescheiden achterban zit niet alleen in de maag met 'stief', dat van oudsher 'beroofd, iets missend' betekent en gereserveerd was voor bijvoorbeeld de nieuwe vrouw van een weduwnaar. "Maar na een scheiding leeft de moeder nog." Om die reden kunnen ook de 'moeder' en 'vader' in stief-samenstellingen op weinig enthousiasme rekenen. Haverkort is zelf gescheiden en hertrouwd. "Mijn kinderen zeggen: 'Ik zou eigenlijk een leuke naam willen hebben voor Theo, waar níet het woord vader in zit.' Maar dat is er niet."

In de database van de Dikke Van Dale vindt hoofdredacteur Ton den Boon, ook columnist van deze krant, de volgende alternatieven voor stiefmoeder: aanwaaimoeder, bijmoeder, bonusmoeder, bonusmama, cadeaumoeder, kunstmoeder, liefmoeder, tweede moeder, zorgmoeder. "Voor stiefvader bestaan vergelijkbare alternatieven, die echter nog minder courant zijn dan de varianten voor stiefmoeder."

Er zitten nauwelijks woorden tussen die zonder extra uitleg op de voorpagina van deze krant zouden kunnen staan; één van de informele criteria voor een ingeburgerd woord.

Voornamen
De Belgen hebben deze netelige taalkwestie inmiddels wel getackled: daar zijn plusmoeder/plusmama en plusvader/pluspapa tamelijk courant. Nederlanders blijven met taalgaten zitten, maar volgens etiquettedeskundige Beatrijs Ritsema is dat geen enkel probleem. Nieuwe verbanden zijn vaak vluchtig, waarom zou je daar nieuwe woorden voor gaan bedenken? Al die stiefconstructies hoeven ook niet van haar. "De nieuwe vriend van mama: dat is gewoon Henk. En als het uitgaat met Henk is hij snel achter de horizon vertrokken."

Misschien mag het tienjarige meisje mevrouw Bakker en haar nieuwe, vage oom gewoon bij hun voornamen noemen, suggereert Ritsema. "Voornamen zijn toch ook al intiem."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden