Column

Hoe neutraal is de staat?

UWV-kantoor in Amsterdam. Beeld anp
UWV-kantoor in Amsterdam.Beeld anp

Tot over de landsgrenzen gingen vorige week de wenkbrauwen omhoog: het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) bekostigt opleidingen tot helderziende. De schimpscheuten waren niet van de lucht, want - zo schreef iemand - dan kun je ook wel een opleiding tot drugsrunner financieren. Ook daaraan zit immers een baangarantie vast: het belangrijkste criterium dat de UWV ter rechtvaardiging aanvoerde. Dat was overdreven. Drugshandel is verboden, iemands toekomst voorspellen is dat niet.

Ger Groot

Net zo min als het evangelie verkondigen of het priesterschap dat is. Toch staat godsdienst voor menigeen in hetzelfde licht als wat schijnt uit de glazen bol. Misleiding vinden ze het, praatjes voor de vaak, opium voor het volk - of wat al niet. Liefst zagen zij met alle waarzeggerij ook elke religie verdwijnen: te beginnen met elke (gesubsidieerde) opleiding tot een geestelijk ambt.

Is er tussen die twee dan geen verschil? Ik zie werelden van verschil, maar dat is de kwestie niet. Mag de staat en zijn uitvoeringsorganen dat verschil ook zien? Daar gaat het om. En dan is het antwoord in een land dat kerk en staat het liefst zo veel mogelijk gescheiden houdt, duidelijk. In dat soort dogmatische, theologische of desnoods filosofische vragen mag de staat niet treden. Alleen het Wetboek van Strafrecht stelt hier de grens. Het is het privilege van de vrije burger te besluiten of hij aan zo'n opleiding zijn tijd en inspanning wil besteden.

Schadelijk
Maar moet diezelfde burger niet beschermd worden tegen oplichterij en misleiding, zo zal de scepticus doorvragen. Wie een helderziende raadpleegt, legt zijn lot in diens handen. Hij zal misschien zijn levenskansen of geld verkwisten, zich ongelukkig maken, anderen schade betrokkenen vanwege de astrale adviezen. Is waarzeggerij daarom niet schadelijk? Net zo schadelijk als alle godsdiensten, zullen opnieuw sommige belijdende atheïsten eraan toevoegen.

Misschien is dat zo, misschien niet. Een doorslaggevend argument heb ik er nog nooit voor gehoord. Maar zelfs als het zo was, zou de staat alleen maar kunnen ingrijpen door er een verbod over uit te spreken. En godsdienst, mystiek of occultisme verbieden op grond van de vrijheid klinkt niet alleen tegenstrijdig, het is in de loop van de geschiedenis ook de zekerste weg gebleken van de regen naar de drup. Daar moeten we niet aan beginnen.

Zo kan ook de justitie van de staat een waarzegger pas aanpakken als sprake is van ordinaire ladenlichterij. Als hij zijn cliënt geld afhandig maakt buiten het overeengekomen honorarium om of misbruik maakt van diens zwakheid. Het loutere feit dát iemand een kaartenlegger bezoekt, is daarvoor niet voldoende. Zwakheden en twijfels die daartoe aanleiding geven, kennen we allemaal (Houdt ze wel van mij? Word ik ooit nog gelukkig?) - al zal niet iedereen zekerheid en verlossing zoeken in koffiedik of glazen bol.

Kunstopleidingen
Dat je in dat geval beter naar de dominee, biechtvader of psychiater kunt gaan, lijkt me buiten kijf. Maar voor anderen heb ik daar niets over te zeggen - en de Nederlandse overheid al evenmin. Die spreekt zich over geestelijke zaken net zo min uit als over de vraag wat goede en slechte kunst is, maar blijft kunstopleidingen desondanks min of meer ruimhartig financieren.

Zo zitten er onverwacht tegenstrijdige kanten aan de neutrale staat, die ook overtuigde laïcisten onaangenaam zullen treffen. Uiteindelijk had het UWV, gehouden aan de strikt formele criteria die daarbij horen, geen andere keuze dan het gedaan heeft. Dat mag ons absurd voorkomen, maar we kunnen er maar beter aan wennen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden