Hoe Nederland denkt over Europa? Kijk naar Mark Rutte

Het Nederlandse sentiment over Europa wordt belichaamd door Mark Rutte. Zal de VVD nu weer als grootste partij uit de stembus komen?

Europa is niet geliefd, maar wel nodig. Dat gevoel wordt bevestigd door de peiling die deze krant deed in samenwerking met Kieskompas, waarover we vandaag berichtten, en door recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. De idealen die Nederland koesterde toen het in 1958 met vijf andere landen aan het Europese avontuur begon, zijn verdwenen. Maar Nederland beseft nog wel dat het buiten de Unie slechter af zou zijn dan erin.

Het is het gevoel dat Mark Rutte verwoordt én belichaamt; de liberale premier heeft het Europese ideaal nooit gekoesterd – integendeel – maar hij heeft geleerd dat Europese samenwerking nodig is om de grote problemen op te lossen.

In onderzoek dat het SCP eerder deze maand publiceerde, gaf een meerderheid van de respondenten aan dat er meer Europese samenwerking nodig is om klimaatverandering en milieuschade te beperken, om migratie in te dammen en om terrorisme te bestrijden. Op de vraag wat er dan mínder moest, kreeg het SCP te horen: kosten, geldverspilling en regelzucht. Dat heeft niet te maken met de inhoud maar met het proces, terwijl de eerste reeks allemaal grote maatschappelijke kwesties bevat.

Haat-liefdeverhouding

Het is een bekend beeld, ook in andere Europese landen. De gradaties verschillen, maar álle lidstaten hebben een haat-liefdeverhouding met hun Unie. Dat wordt gevoeld en verwoord door regeringleiders en vindt weerklank in hun volken: samenwerken is nodig, maar kan dat niet zonder Brussel?

Het antwoord op die vraag is in veel gevallen ‘nee’. Dat hebben die regeringsleiders keer op keer gemerkt, maar - ook in Nederland - hun volk zelden verteld. Bij de vormgeving van de Europese Unie werd bepaald dat de Europese Commissie, het dagelijks bestuur, het alleenrecht kreeg wetsvoorstellen te doen. Als dat niet was gebeurd, waren de lidstaten blijven hangen in de schone wens samen te werken zonder dat er ooit een interne markt of monetaire unie tot stand was gekomen.

Dat waren, zeker voor een versnipperd continent als Europa, ongekende projecten. Ze hebben Europa grote economische voordelen gebracht, dat zal iedere econoom bevestigen. Maar dat betekent niet dat ze boven twijfel of discussie verheven zijn.

In de peiling van deze krant werd gevraagd of er opnieuw grenscontroles tussen lidstaten moeten worden ingevoerd. Daarop zegt 35 procent van de invullers ‘ja’. En dat percentage wordt niet alleen bepaald door PVV- en Forum-stemmers, maar ook door de aanhang van VVD en CDA. Partijen die ondernemende mensen vertegenwoordigen, die veel baat hebben gehad bij het verdwijnen van die grenscontroles.

Angst

De stemming wordt bepaald door het idee dat er te veel vluchtelingen en te veel Oost-Europese arbeiders naar Nederland komen. Dat wordt ervaren als een bedreiging van de eigen, nationale identiteit. Het voedt de haat-kant van die dubbelhartige verhouding met Europa, omdat Brussel het onmogelijk zou maken die nationale identiteit te verdedigen.

De 25.000 mensen die de peiling van deze krant invulden, kregen ook deze stelling voorgelegd: Lidmaatschap van de EU is tot nu toe voornamelijk slecht geweest voor Nederland. Met die stelling was niet minder dan 20 procent het eens. Dertig jaar geleden zou niemand daarop ja hebben gezegd. Heel Nederland wist dat het enorm profiteerde van de Europese Unie, vooral dankzij een omvangrijke landbouwsector. Pas in de jaren negentig van de vorige eeuw veranderde dat, en ging Nederland meer aan de EU betalen dan het in subsidies terugkreeg.

Tien jaar geleden zou op diezelfde stelling juist méér dan 20 procent ‘ja’ hebben geantwoord. Toen worstelde Europa met de financiële crisis. Die werd gevoeld als een molensteen, omdat de rijke lidstaten de falende economieën in het zuiden moesten ondersteunen om de euro te redden. Het joeg de afkeer van Europa naar een hoogtepunt.

Blijkens de peilingen van deze krant en het SCP is die afkeer weer gedaald, tot wat we nu normaal noemen. Nederland weet dat het in de Europese Unie beter af is dan erbuiten. Het heeft echter afscheid genomen van het idee dat die Unie steeds inniger zal worden. Dat was voor de architecten van de Europese eenwording logica, maar is voor veel kiezers nu een angst.

Lees hier al onze verslaggeving over de Europese Verkiezingen.

Lees ook:

Ook EU-enthousiasteling maakt zich zorgen over de Nederlandse identiteit

Van links tot rechts maken kiezers zich grote zorgen over de Nederlandse cultuur en identiteit. Ze steunen wel de EU.

In de campagne ging het over van alles, maar niet over de politieke inhoud

Vandaag wordt er gestemd voor het Europees Parlement, maar de campagne gaat vooral over binnenlandse politiek. Europese politieke knelpunten worden gemeden en het dreigt uit te draaien op een ‘nexit, ja of nee-debat’. 

Wat voor Europeaan bent u?

Hoe staat u tegenover de Europese Unie? En wie denkt er net zoals u? Hieronder kunt u aan de hand van 24 vragen bepalen welk van de zes types u bent. Wordt het een Ho-eens-even-Europeaan, een Trotse Nederlander, of bent u gewoon enthousiast over de EU?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden