Hoe moet je eigenlijk God spelen?

Theatergroep Aluin brengt bijbelse verhalen op het toneel. 'Wat karakters betreft is het Oude Testament vergelijkbaar met Griekse mythen.'

Speel je God als almachtig opperwezen? Als dictator? Of toch als broze oude man? Voor Boris van Bommel, Hiske Eriks en Jilles Flinterman, drie jonge acteurs van de Utrechtse theatergroep Aluin, is dit een brandende kwestie. Momenteel spelen ze overal in het land een programma waarin ze tien bekende verhalen uit het Oude Testament in een uur samenvatten. Zonder spot en zonder christelijke vroomheid, maar gewoon als theater. Adam en Eva, Noach en zijn ark, Abraham en Izak, Job, Esther - allemaal komen ze langs. En God natuurlijk, die in vrijwel elk verhaal een hoofdrol heeft. Om de beurt spelen de drie acteurs - ze studeerden nog niet zo lang geleden af aan de Hogeschool voor Kunsten in Utrecht - de persoon van God.

Hoe lastig is het eigenlijk om God te zijn? In hun repetitieruimte, een loods aan de rand van een groot rangeerterrein, geven de drie acteurs antwoord op die vraag. Van Bommel: "Er is iets geks aan de hand met God. Hij is in de verhalen telkens het meest emotionele personage van allemaal. Neem het verhaal van Adam en Eva. God heeft de wereld gemaakt. Alles is mooi en hij zag dat het allemaal goed was. Maar Adam en Eva eten van de verboden boom. Dan verandert God totaal. Hij is boos, hij is verdrietig, hij wil wraak".

Tekstschrijver Erik Snel is ook aangeschoven. Hij schreef de dialogen voor de productie. Snel: "Het is erg prettig om erachter te komen dat God menselijke eigenschappen heeft. Dat maakt hem makkelijk om te spelen."

Hiske Eriks: "Toch is dat nog niet zo eenvoudig. Je hebt hoe dan ook de neiging om de tekst te declameren als je God speelt. Dan krijgt het personage meer statuur".

Snel: "Net zoals wanneer je een keizer speelt of een koningin".

Eriks: "Dat is niet de bedoeling. Je moet gewoon tegen elkaar praten".

Boris van Bommel: "Dat doen we heel bewust. Ik zie het zo: de personages maken onderdeel uit van een grote familie waarvan de vader, God dus, soms teleurgesteld is".

Bijbelverhalen zijn niet meteen een sexy onderwerp voor jonge acteurs. Zo zoetjesaan bestaat het publiek dat nog kennis heeft van die verhalen vooral uit vergrijzende kerkgangers.

Jammer, vindt tekstschrijver Erik Snel die voor een eerder programma van Aluin klassieke Griekse drama's en Shakespeare bewerkte. Snel: "Dat zijn ook prachtige universele verhalen. Maar eigenlijk hebben de bijbelverhalen minstens zoveel invloed op onze cultuur gehad, misschien nog wel meer". Hij verwijst naar de schilderkunst en de literatuur. "Dat is toch een stuk schraler als je het zonder Bijbel ziet. Veel verhalen en verwijzingen komen uit die traditie."

Na enig dubben besloot Snel zich te beperken tot het Oude Testament. "Dat is zo mooi mythisch", vindt hij. Snel: "In het Oude Testament zijn de meest bizarre verhalen te vinden. Wat karakters betreft zijn ze ook wel te vergelijken met Griekse mythen. Goed en kwaad lopen er door elkaar. God kan er wreed in zijn, maar tegelijkertijd is hij ook heel geduldig en vergevend."

Voederbak
In de voorstelling volgen de spelers voor een groot deel de tekst van de Nieuwe Bijbelvertaling, een editie uit 2004 die, anders dan oudere vertalingen, zoveel mogelijk modern taalgebruik bevat. Een roemrucht voorbeeld is de kribbe uit het kerstverhaal, die in deze vertaling 'voederbak' heet. Snel koos heel bewust voor deze uitgave. "Het is in alledaagse taal geschreven waarmee je de bijbelverhalen van een grauwsluier ontdoet."

De meeste aanwezigen hadden nog nooit iets uit de Bijbel gelezen voordat ze bij dit project betrokken raakten. Boris van Bommel: "Ik dacht vooraf dat er veel meer argumenten in de Bijbel zouden staan. Zo van: dáárom is het geloof waar, en dáárom moet je geloven. Maar toen ik ging lezen, kwam ik erachter dat het over mensen gaat. Over hun zoektocht en over hoe ze met elkaar omgaan. Toen ik het voor het eerst las had ik allerlei associaties met 'Lord of the Rings'. Het gaat over een volk dat een tocht maakt. En een God die zijn volk in een wolk van vuur begeleidt. Juist door zo'n element kun je de verhalen makkelijk als allegorie zien en hoef je ze niet letterlijk te nemen."

Grillige psychologie
Toch blijft het lastig, verhalen uit de Bijbel in het theater brengen als een toneelstuk. Het zijn immers geen kant-en-klare stukken, geschreven voor het theater. In een periode van honderden jaren zijn de verhalen uitgegroeid tot de tekst die we nu kennen, elke keer een stukje erbij en een stukje eraf. En dat is te merken, zeggen de vier in hun repetitieruimte. Het is voor toneelmakers soms lastig om de Bijbel letterlijk te volgen. Hiske Eriks wijst op het verhaal van Jona, de profeet die in de buik van een grote vis belandde. De geschiedenis beslaat in de Bijbel niet meer dan een paar pagina's. Eriks: "Jona heeft tegen het einde van het verhaal bijna geen tekst meer, terwijl God maar tegen hem blijft praten". Dan komt regisseuse Victorine Plante binnen. Bij het horen van de naam van het bijbelse personage mengt ze zich meteen in het gesprek. "Hebben jullie het over Jona? Dat personage is zo onlogisch als het maar zijn kan", roept ze uit.

"Waarom gaat hij niet meteen naar Ninevé als God het vraagt? Er is geen aanleiding om dat niet te doen. Als hij vlucht, belandt zijn schip in een storm. Ook zo onlogisch: waarom springt hij niet zelf overboord maar vraagt hij de bemanning om hem overboord te werpen zodat de storm bedaart?" Plante: "In het Oude Testament zie je voortdurend dit soort grillige psychologie die haaks staat op wat wij kennen". Snel: "Dat is juist het mooie. Daardoor blijven de verhalen je bij".

Ken je klassiekers II speelt 10/01 in het Isalatheater in Capelle a/d IJssel, 14/01 in Theater aan het Spui in Den Haag, 17/01 in Stadstheater in Zoetermeer en 22/01 in De Naald in Naaldwijk.

Theatergroep Aluin
Het Utrechtse gezelschap Aluin wordt geleid door schrijver/regisseur Erik Snel en actrice/regisseuse Victorine Plante. Aluin put voor haar stukken uit het klassieke repertoire. Zo speelde de groep vorig seizoen 'Ken je klassiekers I', gebaseerd op Griekse tragedies en werk van Shakespeare. Dit keer staan klassieke verhalen uit de Bijbel op het programma. De theatergroep vindt dat deze verhalen nog steeds iets te zeggen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden