Hoe meer politieke spanning, hoe religieuzer Noord-Korea wordt

Beeld REUTERS

Op papier is Noord-Korea strikt communistisch en atheïstisch. Van goddeloosheid komt er echter weinig terecht: de staatsideologie juche is doordrenkt van religieuze ideeën. Wie de huidige conflicten wil begrijpen, kan die nationale godsdienst niet over het hoofd zien.

Dat vindt althans de Amerikaanse cineast Rob Montz, maker van de vorige maand verschenen documentaire Juche Strong. Noord-Koreanen doen niet alleen aan Kim-aanbidding omdat rebellie geen optie is, vermoedt Montz. Een aanzienlijk deel van het volk gelooft werkelijk in dat de grote leider bovenaardse talenten heeft.

De juche-leer beschouwt autonomie als een van de belangrijkste waarden. Een Noord-Koreaan moet onafhankelijk van de rest van de wereld kunnen leven, zowel persoonlijk als op politiek niveau. Het kwaad komt in de vorm van buitenlandse bemoeizucht: iedere sanctie en iedere Westerse waarschuwing dat de nucleaire proeven niet ongestraft zullen blijven, wordt in Noord-Korea gezien als het bewijs dat het land niet zonder de grote leider kan.

Kim is een 'zoon van een god'
Dat vertrouwen is uiteraard verre van rationeel of emotioneel. Oprichter Kim-Il-sung wordt soms 'de zoon van een god' genoemd. Ook de mythen die de staat over haar dictators verspreidt zijn ronduit religieus.

Zo zou het sterven van Kim Jong-Il in 2011 gepaard zijn gegaan met een plotselinge sneeuwstorm. Toen die ging liggen, verscheen in de rotsen een boodschap van gloeiende letters: 'Paektu, de heilige berg van de revolutie. Kim Jong-il'. Aan de grens met Zuid-Korea zouden in de hemel blauwe lichtflitsen te zien geweest zijn.

Experts gaan er vanuit dat lang niet alle Noord-Koreanen in die mythen geloven. Velen zouden kritisch zijn of er simpelweg geen behoefte aan hebben. Toch moeten we die groep volgens filmmaker Montz ook niet overschatten. Juche zou Noord-Korea stevig in de greep hebben.

Iconen, martelaren en zelfs religieus onderwijs
Op haar religieblog strooit The Economist deze week gul met argumenten waarom juche een (quasi)religie genoemd mag worden. 'In sommige landen hebben scholen kappelletjes of moskeeën', schrijft het Britse tijdschrift.

'In Noord-Korea zijn er lokalen waar je wordt onderwezen over de prestaties van de door bovennatuurlijke krachten geleide dynastie. De cultus kent zijn eigen heilige standbeelden, iconen en martelaren. Denk aan het 'heroïsche' meisje dat overleed toen ze tijdens een overstroming afbeeldingen van de leiders probeerde te redden.'

Juche kent bovendien een heilsleer (het goede komt van de leiders; zij leiden de natie in de juiste richting) en een verklaring voor het kwaad (gebrek aan autonomie en afvalligheid) - beide kenmerken van religieuze doctrines.

'Misschien is de ideologie succesvol omdat het, net als andere religies, appelleert aan unviersele menselijke behoeften', vertelt Montz aan The Economist. 'Mensen zijn ontvankelijk voor het idee dat er ergens één wonderlijk mens bestaat dat hen kan bevrijden van hun ergste angsten. Zo zijn we nu eenmaal.'

Kosten voor verheerlijking van de leider flink gestegen
Goedkoop is de juche echter niet. Uit de begrotingscijfers van het regime blijkt dat het budget voor verheerlijking van de leider flink gestegen is: van 19 procent in 1990 naar 38,5 procent in 2004. Opmerkelijk, want op onder meer defensie en ambtenarij is bezuinigd.

De stijging doet vermoeden dat het regime steeds meer moet vertrouwen op de quasi-religieuze ideologie. 'Noord-Koreanen blijven hun leider aanbidden', vertelt een van de geïnterviewden in de trailer van Montz' film Juche Strong. 'Ook wanneer ze zelf sterven van de honger.'

 
Misschien is de ideologie succesvol omdat het appelleert aan universele menselijke behoeften. Mensen zijn ontvankelijk voor het idee dat er ergens één wonderlijk mens bestaat dat hun kan bevrijden
Filmmaker Rob Montz
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden