Hoe meer kleuren, hoe voller het lijkt

Let straks vooral op de voorzetten van rechts in het Estádio Dr. Magalhães Pessoa! Bal draait hoog voor het doel, alle ogen volgen de baan van het projectiel, camera's zoemen in, spelers lopen toe -en plotsklaps wordt ieders blik gevangen door een middeleeuws kasteel. Goal of niet, de burcht van Leiria eist alle aandacht op.

Spelers en trainers op de reservebank zullen zich de ogen uitwrijven. Het publiek op de hoofdtribune in de splinternieuwe voetbaltempel laat zich afleiden door dat fraaie erfgoed van de Portugese geschiedenis. En misschien raken zelfs de voetballers op de rechterflank in de war bij de aanblik van dat wonderschone tafereel, dat in 1135 op last van koning Adolfo de Eerste Henriques werd opgetrokken op de resten van een moors kasteel.

Ach, er zijn tijdens het Europees kampioenschap maar twee wedstrijden toebedeeld aan het Midden-Portugese Leiria, twee duels van Kroatië -op 13 juni tegen Zwitserland, op 17 juni tegen nu nog regerend Europees kampioen Frankrijk. Het kasteel op de 113 meter hoge heuvel naast het stadion zal waarschijnlijk nauwelijks of geen invloed hebben op het toernooi, maar opzienbarend is het tafereel wel. Meestal heeft de voetbalsport geen enkele raakvlak met geschiedenis en cultuur, maar in Leiria is dat anders.

Architect Tomás Taveira heeft voor het hooggelegen Castelo de Leiria bewust een belangrijke plaats ingeruimd in zijn bouwschets voor het totaal vernieuwde stadion. Hij ontwierp geen uniforme schoenendoos, zoals nieuwe stadions er in Nederland nogal eens uitzien, maar bracht gebouw en omgeving bij elkaar. Net als andere voetbalarena's waarin Euro 2004 wordt afgewerkt, bedacht hij een welvend dak waardoor het kasteel (volgens kenners het mooiste van Portugal, in elk geval zo welgeschapen dat het is afgebeeld in het nationale wapen) tot in de beide dugouts aan toe in volle glorie zichtbaar is. De reserves van Frankrijk, Kroatië en Zwitserland hoeven zich dus niet te vervelen. En de kasteelbewoners hebben breedband, met een verrekijker.

Taveira had toch al weinig te mopperen over de entourage waarin hij het Magalhães Pessoa Stadion mocht plaatsen. De locatie ligt midden in een pijnbos, waarvan de bomen in het verre verleden werden gebruikt om zeilschepen voor de grote ontdekkingsreizigers te bouwen. Van het oude stadion van de plaatselijke club Uniao Leiria bleef weinig overeind; de bestaande 11.000 zitplaatsen breidde Taveira uit met drie splinternieuwe, volledig overdekte tribunes tot een stadion voor 30.000 toeschouwers. Daarmee voldoet Leiria aan de minimumeisen van de Uefa.

Niet voor lang overigens. Zodra de ploegen van Kroatië en Frankrijk op 17 juni onder de douche vandaan zijn en de tribunes zijn leeggelopen, wordt één (provisorisch gebouwde) tribune met 5000 stoeltjes meteen weer afgebroken. Dan kan de tartan atletiekbaan worden afgemaakt tot een ovaalvorm en begint men aan de afwerking en inrichting van een spookachtig complex waarin kantoren, winkels en congresruimten worden gehuisvest. Tenminste, als daar genoeg belangstelling voor is. De gemeente steekt er veel energie in om de aandacht te trekken. ,,Maar het wil nog niet erg'', sombert een medewerker van het stadion. ,,De meeste ruimten zijn nog steeds te koop; trek dus zelf je conclusies.''

Leiria is een aardig stadje met maar 15.000 inwoners; voor de regio, in een straal van 25 km, komt de teller niet hoger uit dan 120.000 inwoners. Daar kan het stadion niet op draaien. Op 19 november vorig jaar werd het ingewijd met een doelpuntenfestival in een duel van de nationale ploeg met Koeweit (8-0), maar sindsdien schommelt het bezoekersaantal tussen 5000 en 19.000 en was zelfs de wedstrijd tussen Uniao en het roemrijke Benfica niet eens uitverkocht.

Twee keer rekent de gemeente Leiria -eigenaar van het complex- tijdens Euro 2004 op een volle bak, maar daarna zal de exploitatie zwaar gaan drukken op de kas van de lokale overheid. De bouw van het stadion was geraamd op 30 miljoen euro, maar net als alle andere nieuwe complexen in Portugal vielen de totale kosten veel hoger uit: 48 miljoen euro in het geval van Leiria. De gemeente denkt dat de kostbare atletiekbaan nog wat geld in het laadje brengt, maar dat lijkt hopen tegen beter weten in: Portugezen zijn wel hardlopers, maar vooral op de weg -daar heb je geen duur stadion voor nodig.

En Uniao dan, de club die vorig jaar zo aardig meedeed in de subtop en in 1995 tijdens de Intertoto-competitie nog met 1-0 won van Heerenveen? De plaatselijken zijn trots dat zij hun coach Mourinho vorig jaar met succes naar FC Porto hebben laten gaan, maar daar worden zij niet veel wijzer van. Grote uitslagen zal Uniao niet behalen. En volle stadions evenmin. Wat dat betreft is het maar goed dat architect Tomás Taveiro de stoeltjes in het stadion alle kleuren van de regenboog heeft gegeven. ,,Voetbal is een spel en daarbij gaat het om emotie. Kleuren zorgen juist voor emotie, roepen gevoelens op. Hoe meer kleuren in een stadion, hoe voller het lijkt'', is de filosofie van Taveira, die hetzelfde concept hanteerde voor het ontwerp van het stadion van Aveiro. Je zou er ook lichtgestoord van kunnen raken, maar daar lijken Portugezen minder last van te hebben.

,,Voetbal is entertainment'', zei een collega van Taveira, 's lands beroemdste architect Eduardo Souto de Moura, die voor het stadion van Braga tekende. ,,Film, theater, televisie... daar hoort voetbal ook.'' Het mag dus wat kosten, zo'n stadion, als het er qua ambiance maar uitspringt. Daarom bouwde Souo de Moura een voetbalstadion met achter één doel een granieten muur als decor en achter het andere uitzicht op een prachtig landschap.

Met één ding hebben ze mazzel in het stadion van Leiria, trouwens in alle stadions van Portugal. Er zijn geen hekwerken om de supporters tegen te houden, geen loopgraven of grachten. In opdracht van de Uefa zijn die belemmeringen achterwege gelaten. Tot genoegen van de Portugezen, zoals de stadionmedewerker in Leiria. ,,Hoe meer beveiligingsmaatregelen, hoe agressiever de fans worden'', zegt hij. ,,We zullen geen fysieke beveiliging toepassen. Natuurlijk houden we wel politie achter de hand, maar buiten beeld. We zien meer heil in particulier beveiligingspersoneel met assistentie van stewards. En camera's.'' En een mooi uitzicht op een prachtig kasteel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden