Hoe los je de onveilige situatie voor het personeel in azc’s op?

Het AZC in Weert, gevestigd in de voormalige Van Hoorne Kazerne. Beeld ANP

De vakbond FNV trekt aan de bel vanwege de onveilige werksituatie in asielzoekerscentra. Personeel heeft er te maken met zaken als verbale en fysieke agressie, bedreigingen, intimidatie, suïcidepogingen en drugsoverlast. De vraag is alleen hoe dit is op te lossen. 

De afgelopen jaren werden volgens het Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) al veel maatregelen genomen om de veiligheid in en rond azc's te verbeteren. De problemen met een relatief kleine groep onrustzaaiers blijken echter hardnekkiger, reageert de ‘huismeester’ van de opvanglocaties op de noodkreet van het FNV. Veelal gaat het om mensen die niet in aanmerking komen voor asiel. 

‘Aso-azc’

Volgens Milo Schoenmaker, bestuursvoorzitter van het COA, hoort die groep niet thuis in de opvanglocaties. “Het COA is gespecialiseerd in de opvang en begeleiding van asielzoekers, dat is onze professie en daarvoor zijn de medewerkers geselecteerd en opgeleid. Er is nu sprake van een groep overlastgevers die niet openstaat voor begeleiding en gedragsverandering. Daar zijn de huisvesting en begeleiding door het COA niet op ingericht.” Schoenmaker vindt daarom dat er voor deze groep een andere aanpak nodig is, “in een andere setting dan de COA-setting". 

Inmiddels zijn er al twee speciale opvanglocaties waar overlastgevende asielzoekers worden ondergebracht. De regels in die zogenoemde ‘aso-azc's’ zijn strenger: zo is er een meldplicht en mogen bewoners zich niet onbeperkt buiten de hekken begeven. Maar onlangs concludeerde de Inspectie Justitie en Veiligheid dat ook daar het personeel tegen de grenzen van hun mogelijkheden aanloopt: sterker nog, het personeel staat er regelmatig met de handen in het haar. Dat komt vooral doordat problemen van de bewoners vaak complexer zijn dan waar in eerste instantie rekening mee werd gehouden. Denk aan verslavingen en psychische aandoeningen. 

Aangifte

Wat kan het personeel in azc’s eigenlijk doen? Als iemand zich niet aan de ‘huisregels’ houdt – denk bijvoorbeeld aan een rookverbod of verbod op openbaar dronkenschap – dan kan daar een maatregel op volgen. Zoals een boete of in het uiterste geval beëindigen van de opvang. Pleegt iemand strafbare feiten als diefstal, geweld of bedreiging, dan wordt er door het COA naar eigen zeggen altijd aangifte gedaan bij de politie. 

Het FNV benadrukt dat het personeel in de azc’s is opgeleid als zorg- en welzijnsmedewerkers, niet als beveiliger. Volgens de vakbond moet het COA daarom meer investeren in de beveiliging van de opvanglocaties. Die bestaat nu soms uit enkel iemand achter de ontvangstbalie. Sowieso is er volgens de FNV meer vast personeel nodig in de azc's. De vakbond kreeg de afgelopen weken veel signalen dat er veel wordt gewerkt met tijdelijk krachten, die maar voor korte tijd op een locatie werken. Dat is niet goed voor het vertrouwen binnen een team.

Effectieve terugkeer

Omdat iedereen recht heeft om asiel aan te vragen, is het geen optie om de groep die bij voorbaat al weinig kans maakt om te blijven, maar helemaal te weren uit de opvanglocaties. Wel is het volgens Vluchtelingenwerk Nederland goed om in te zetten op zo effectief mogelijke terugkeer van die groep. “De afgelopen tijd is er door de IND al ingezet op snelle procedures", zegt Martijn van der Linden. “Bij iemand die niet in een andere Europees land al een vingerafdruk heeft gezet, duurt dat gemiddeld drie weken. Het is de bedoeling dan zo snel mogelijk over te gaan op uitzetting, maar dat blijkt niet altijd eenvoudig. Het hangt vooral af van de afspraken die er zijn met het land van herkomst.” Blijkt uit identificatie dat iemand wel via een ander Europees land is gekomen, dan moet hij of zij volgens afspraken naar dat land worden teruggestuurd.  

Uiteindelijk gaat het er volgens Van der Linden vooral om dat het voor de groep die geen kans maakt op een verblijfsvergunning onaantrekkelijk wordt op überhaupt naar Nederland te komen. “Er is nu een groep die de procedure gebruikt om tijdelijk hier te kunnen zijn. Als van te voren al vaststaat dat je na drie weken weer terug bent in eigen land, dan wordt dan een stuk minder aantrekkelijk.” Wel is het volgens Vluchtelingenwerk belangrijk altijd onderscheid te maken tussen individuen. Sommige mensen – ook uit veilige landen als Marokko – hebben namelijk wel het recht hier te blijven. 

Lees ook:

FNV vraagt aandacht voor onveiligheid asielzoekerscentra

De vakbond is geschokt over het aantal en de ernst van de meldingen die zij heeft binnengekregen over onveilige werksituaties van medewerkers bij asielzoekerscentra

Ook burgemeesters worstelen met raddraaiende asielzoekers uit veilige landen

Neemt de ene gemeente maatregelen, dan vreest de andere voor een waterbedeffect

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden