Hoe liefdadig is Mark Zuckerberg nou echt?

De Zuckerbergen en hun dochter Max Beeld ANP

Terwijl Facebook-oprichter Mark Zuckerberg beladen wordt met rompertjes en speelgoed vanwege de geboorte van zijn dochter Max, geeft hij zelf ook iets weg. En wel 99 procent van zijn aandelen in Facebook. Zit aan zoveel baby-gerelateerde gulheid geen luchtje?

Het geschenk van Mark Zuckerberg is niet te vergelijken met de prijs van een rompertje. Want zijn aandelen (28 procent) van Facebook zijn op dit moment circa 45 miljard dollar waard (42 miljard euro). Het grootste deel van deze aandelen schenkt Zuckerberg gedurende zijn leven aan het 'Chan Zuckerberg Initiative', een fonds dat hij zelf heeft opgericht.

Het fonds gaat investeren in 'een betere wereld', in de visie van Zuckerberg is dat 'gelijkheid' en het 'volledig benutten van menselijk potentieel'. De Facebook-oprichter wil daarom geld stoppen in de ontwikkeling van persoonlijk leren, het voorkomen van ziektes, het verbinden van mensen en het bouwen van sterke gemeenschappen.

Dat schrijft hij samen met zijn vrouw in een brief aan zijn baby Max.
"Je moeder en ik zoeken naar woorden voor de hoop die jij ons geeft voor de toekomst. (..) Technische vooruitgang op alle vlakken zorgt ervoor dat jouw leven drastisch beter kan worden dan ons leven. We doen ons best om dat mogelijk te maken, niet alleen omdat we van je houden, maar ook omdat we een 'morele verantwoordelijkheid' voelen ten opzichte van jouw generatie."

Melinda Gates, vrouw van Microsoft-oprichter Bill Gates, alias de rijkste man ter wereld, juicht de gulheid van de Zuckerbergen toe: "Wauw, het voorbeeld dat jullie hiermee geven, is een inspiratie voor ons en voor de hele wereld!" Om daaraan toe te voegen: "Welkom op de wereld, Max." Zangeres Shakira zei dat Max volgens haar geluk heeft met ouders die 'de mensheid vooruit willen helpen'.

'Een nachtmerrie voor ieder normaal mens'
Maar wat houdt investeren in menselijk potentieel precies in, het oogmerk van het 'Chan Zuckerberg Initiative'? In de brief aan dochter Max schrijven de Zuckerbergen dat zij willen dat de nieuwe generatie honderd keer meer leert en ervaart dan wij, altijd in verbinding staat en toegang heeft tot zo veel mogelijk informatie en ideeën.

Zij schrijven ook ondernemerschap te willen 'cultiveren', zodat bedrijven groeien in het brengen van 'vrede en welvaart'.

"Dit is een technocratische droom en een nachtmerrie voor ieder normaal mens", schrijft Sam Biddle in het online tijdschrift Gawker. Hij vindt dat Zuckerberg de suikeroom van zijn eigen idealen is en met een 'betere wereld' een wereld bedoelt die voor hém beter is: om mensen met elkaar te verbinden en informatie te delen is natuurlijk Facebook nodig.

(verhaal gaat door onder de foto)

Mark Zuckerberg Beeld ANP

Profiteren van liefdadigheid
Er stonden de afgelopen dag meer critici op die vermoeden dat Zuckerberg een dubbele agenda heeft, zowel door de gekozen vorm van dit fonds als door de doelen die het fonds steunt.

Het 'Chan Zuckerberg Initiative' is geen non-profitorganisatie, maar een gewoon bedrijf dat privaat investeert in met name non-profitorganisaties. Een bedrijf dat winst kan maken dus. Hoewel het fonds op haar Facebookpagina laat weten deze winst te investeren in 'bedrijven die aan onze missie bijdragen'.

Volgens Michael Maiello, columnist voor de Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast, kan Zuckerberg goed profiteren van zijn eigen liefdadigheid. Hij haalt onderzoek aan van de econoom David Yermack, die stelt dat CEO's die fondsen oprichten en daarmee investeren, vaak bijbedoelingen hebben: ze blijven indirect eigenaar van hun bedrijf, maar omzeilen veel regels en wetgeving.

Want: het 'goede doel' neemt het kapitaal over van Facebook, en omdat Zuckerberg de baas blijft van de stichting, blijft het kapitaal zodoende in zijn handen. Daarbij, schrijft Maiello, wordt het belastbare inkomen van de Facebook-oprichter lager, waardoor hij minder belasting hoeft af te dragen.

Volgens hoogleraar filantropie Theo Schuyt worden aandelen in de Verenigde Staten zwaar belast. "Het kan dus heel voordelig zijn om het vermogen onder te brengen in een fonds," zei hij tegen nieuwszender NOS. Zo deed de rijke familie Ford dat ook in de jaren '30 door de Ford Foundation op te richten, toen de toenmalige president Roosevelt aankondigde aandelen zwaarder te gaan belasten.

Bestemming

Zuckerberg gaat niet alleen investeren in de bestrijding van ziektes ('want onze kinderen hoeven niet te lijden aan ziekte'), maar ook in onderwijs, en vooral dat laatste is omstreden.

Zo geeft Zuckerberg geld aan scholen die nog geen toegang tot internet hebben. Hij is al langer bezig met het verspreiden van gratis internet voor iedereen - ook vluchtelingen in kampen - via liefdadigheid. Hij wordt er door critici van beschuldigd dat het hem vooral gaat om de uitbreiding van marktaandeel van Facebook.

Met het nieuwe fonds investeert Zuckerberg ook in scholen die competentiegericht onderwijs geven of micro-onderwijs. Dat laatste houdt in dat kinderen zo individueel mogelijk begeleid worden door software én docenten. Allemaal om het 'menselijk potentieel' zo vroeg mogelijk tot bloei te brengen.

Critici halen er ook de kritiek van The New Yorker op een donatie die Zuckerberg in 2010 deed om onderwijskwaliteit te verbeteren in de Amerikaanse stad Newark bij. Hij schonk 100 miljoen dollar die volgens het blad niet bepaald goed terecht kwam: bij consultants en schooldirecteuren. Volgens The New Yorker was het onderwijs na vier jaar niet beter en verlieten leerlingen de scholen nog steeds zonder te kunnen lezen of schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden