Hoe liberaal is de VVD nu nog?

Het gaat de VVD, die morgen congres houdt, voor de wind. De partij regeert, de populariteit neemt toe. Bij de leden klinkt dan ook nauwelijks de roep om discussie over over de ideologie.

KAREN ZANDBERGEN

Het lijkt bij de VVD, de grootste partij van Nederland, ineens weer over hun ideologische grond te gaan. Over het liberalisme. Bij lezingen, bijeenkomsten, en ook morgen op het partijcongres komt de kop 'Maak Nederland liberaler' voorbij. Het wetenschappelijk bureau van de partij maakte een heus Liberalenboek en dat de partij in de peilingen maar blijft groeien komt volgens partij-corryfee Hans Wiegel doordat "Nederland steeds vrijzinniger, steeds liberaler wordt."

Het is de vraag of dat klopt: gaat het werkelijk weer over de ideologische basis van de partij? Driehonderdvijftig burgemeesters, wethouders en raadsleden van VVD-huize die begin deze maand in congrescentrum De Werelt in het bosrijke Lunteren bijeen kwamen, kregen van hun hoogste baas een ander verhaal te horen. "Het gaat goed met de VVD door de nadruk op een paar onderwerpen", zo hield premier Rutte de lokale en regionale bestuurders voor, "het gaat om veiligheid, economie en ondernemerschap en om immigratie. In de kern stemmen mensen op de VVD om die thema's."

Rutte is de laatste drie jaar volgens een nieuw principe politiek gaan bedrijven. Zoals hij steevast een stropdas is gaan dragen omdat VVD'ers daar nu eenmaal van houden, is de VVD-leider medio 2008 een ander pad ingeslagen. Na zijn nipte winst van Rita Verdonk veroverde Rutte het fractievoorzitterschap en moest hij hard aan de slag om de Verdonk-aanhangers achter zich te krijgen.

Ineens was het over met zijn openlijke bemoeienis met abstracte thema's als Groen Rechts en de absolute vrijheid van meningsuiting - tot het ontkennen van de Holocaust aan toe. Dat bleek toch een stuk minder aan te slaan bij de grote gemene deler onder de VVD-stemmers. Rutte beperkte zich tot de hard core economie en veiligheid. Geholpen door de kredietcrisis en het vertrouwen dat stemmers blijkbaar hadden in de VVD als partij die op het geld past.

Dik drie jaar later zegt Rutte het hardop. Om de wethouders en raadslieden duidelijk te maken welke kernpunten ze altijd in hun achterhoofd moeten houden. Dat idee leeft breder binnen de VVD. Zoals senator Loek Hermans het in deze krant zei vlak nadat duidelijk werd dat zijn partij zo af en toe aan moet kloppen bij de SGP: "In een failliet land heb je ook geen liberalisme."

Dus blijft het gesprek over liberalisme en de betekenis daarvan vlak; bij de presentatie van het Liberalenboek en op bijeenkomsten die er over zouden moeten gaan. Helemaal afwezig is het onderwerp niet. De jongerenafdeling blijft er op wijzen dat er een grens zit aan toegeeflijkheid tegenover de SGP en in een enquête van NRC Handelsblad blijken bestuurders zich zorgen te maken over de invloed van PVV en SGP.

Ook op de bestuurdersbijeenkomst begin deze maand wordt een enkele vraag gesteld over de weigerambtenaar (die het kabinet niet verbiedt om de SGP niet voor het hoofd te stoten). Maar als Rutte dan weer rustig en eerlijk uitlegt dat hij het wel anders zou willen zien, maar dat het kabinet de SGP in de Eerste Kamer nu eenmaal nodig heeft, is de discussie gesloten. De vrees van bestuurders voor de SGP en PVV klinkt in de wandelgangen gedempt, anoniem of wordt door henzelf alweer genuanceerd: het kan niet anders en we krijgen er toch veel voor terug?

Het lijkt alsof niemand meer trek heeft in ideologische discussies. Wilders is de club uit, de richtingenstrijd tussen Rutte en Verdonk is over, een enkele prominent als Joris Voorhoeve is naar een andere partij overgestapt en oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas lijkt de enige partijprominent die nog van zich laat horen. De liberalen zien zich steeds breder vertegenwoordigd in steden, dorpen en provincies. Ze zijn aan de bal en die laten ze zich niet zomaar afnemen.

Intussen wordt er volgens insiders hard gewerkt door de politieke top om ook het grotere verhaal in het oog te houden. Er wordt gescout, opgeleid en campagne gevoerd. De top discussieert en daarbuiten moet het een beetje stil blijven.

De oproep van Benk Korthals op de bestuurdersvereniging - "U heeft de verantwoordelijkheid, vanuit uw kamercentrale, om Nederland liberaler te maken" - moet dus niet al te letterlijk worden genomen. Of het moet gaan om de zorg voor veiligheid en welvaart vanuit een liberaal perspectief, niet om weigerambtenaren of de aparte status van godslastering.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden