Hoe lang boort het gasbedrijf nog door?

gas uit de gratie | interview | Gebruik van aardgas is een aflopende zaak. Boorbedrijf Nam wil naar eigen zeggen groener worden. Maar gas winnen onder de Wadden? Dat ziet de fossiele energiereus best nog zitten.

Aardgas. Voor warmte, comfort en gezelligheid.' In koeieletters stond het op billboardreclames, langs Nederlandse autowegen begin jaren zeventig. Naast die leus prijkte een foto van blote benen en armen, die zich laven aan de straling van een gaskachel. Decennialang was aardgas uit Groningen een Nederlandse trots, sinds het grote gasveld Slochteren in 1960 werd ontdekt onder het erf van boer Kees Boon.

Dat is nu totaal anders. Want hoewel 96 procent van de huizen nog stookt en kookt met gas, is de fossiele brandstof maatschappelijk uit de gratie geraakt. Gas stoken leidt tot CO2-uitstoot. Het draagt dus bij aan het klimaatprobleem. Dan zijn er ook nog de aardbevingen in de provincie Groningen, waar inwoners onder lijden. Mensen zijn bezorgd en boos. Huizen en gebouwen verzakken.

De Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam) wint het gas in Slochteren - en elders. Het bedrijf moest meer dan 400 miljoen euro uitkeren om bouwwerken die door de Groningse bevingen getroffen werden te versterken. Van de politiek mag Nam steeds minder oppompen. Gemeenten willen aardgasloze woonwijken. De booractiviteiten van Nam, in handen van aandeelhouders Shell en Exxon, lijken geen lang leven meer beschoren. Een gesprek met directeur Gerald Schotman.

Hoe denken Nederlanders volgens u over gas?

"Burgers zijn steeds bewuster. Mensen vragen zich af: waar komen producten die ik gebruik vandaan en wat vind ik daarvan? Daar hebben wij als Nam mee te maken. Maar dat geldt net zo goed voor supermarktketens, als het gaat om vlees in de schappen. Of voor textielhandelaren, als we het hebben over de omstandigheden waarin truitjes en shirts worden gemaakt. Zo vragen Nederlanders zich ook kritisch af waar energie vandaan komt.

"Mensen willen geen gasboringen 'in hun achtertuin'. Die weerstand hebben we bij Nam gemeen met bedrijven die windmolens willen plaatsen op land. Maar in onze sector speelt ook de aardbevingsproblematiek in Groningen een rol. Dat is een heel groot ding, dat steek ik nooit onder stoelen of banken. Het is een probleem waardoor veel mensen denken: we willen liever gisteren dan vandaag van aardgas af zijn. Maar feit is ook dat de overgrote meerderheid van Nederland nog gas nodig heeft. In de hoofden van veel mensen gaat de omschakeling naar schone energie veel sneller dan in werkelijkheid."

Uw sector noemt gas een 'transitiebrandstof', die nodig is naast groene energie. Critici zien dit als poging om fossiele energie te beschermen.

"Dat zie ik fundamenteel anders. Ik ben hoofd van een privaat bedrijf, dat op dit moment ruim 30 procent van Nederland van energie voorziet. Over tig jaar - en wat tig is dat weet ik niet - is dat percentage vele malen kleiner. Dat is gewoon realiteit. Nam heeft niet de behoefte om de energietransitie af te remmen, als dat al zou kunnen. Dat zou echt een onzinnige strategie zijn."

Maar u heeft toch ook geen belang om schone energie vooruit te helpen?

"Toch wel. Dat kunnen bedrijfskundigen u op universiteiten ook vertellen. Als je 'businessmodel' wordt aangetast, dan kun je maar beter onderdeel zijn van de vernieuwing. Het klassieke voorbeeld daarbij is hoe het fotografiebedrijven Kodak en Fuji verging. Die hebben allebei de doorbraak van digitale fotografie meegemaakt. Fuji transformeerde succesvol. Kodak deed niks en bestaat niet meer. Elk bedrijf moet bedenken hoe je onderdeel kunt zijn van overgangsprocessen."

Het moet groener, zegt u. Gaat Nam naar aardwarmte boren?

"Bij geothermie kunnen wij inderdaad een natuurlijke rol spelen. Vooral bij de diepe boringen. Geothermie klinkt nu heel populair. Je benut warm water in de grond. Maar uiteindelijk is het winnen van aardwarmte ook iets dat ondergronds gebeurt, in iemands achtertuin. Daar gaat de maatschappij ook iets van vinden. En het zou zo maar kunnen zijn dat 'we' dat straks niet willen. Dus ik kan niet zeggen: we doen bij Nam een truc die we met gas al kennen, maar dan met aardwarmte. Ik ervaar nu elke dag wat de maatschappij van mijn business vindt, dus ik moet er ook over nadenken hoe mensen over vijf jaar over dingen denken. We kijken wel naar de kansen. Net als naar de mogelijkheden bij projecten voor wind op zee en energieopslag. Verder hebben we veel grondpercelen, waaronder we gas winnen. Daar zit een mooi hek omheen, er is een energieaansluiting. Dat is nu nét het type locatie die coöperaties zoeken om zonne-energievelden aan te leggen."

Andere bedrijven zijn al lang duurzaam bezig. Is Nam niet te laat?

"Een terechte vraag, die ik mezelf vaak stel. Je moet met duurzame bezigheden niet te vroeg zijn, maar ook niet te laat. Het antwoord moet in de praktijk blijken. We moeten meebewegen met de samenleving en onze rol uitvinden in de energietransitie. Tegelijktijdig blijven we de komende jaren nog heel veel gas winnen."

Ook bij de Wadden?

"Daarover zullen we een besluit nemen, in discussie met de samenleving. Wat daar uitkomt is een stel-je-voor-dat-vraag. Daar houd ik me niet mee bezig. We moeten duidelijk maken wat wij willen, maar ook luisteren."

De Wadden zijn Werelderfgoed. Eilanders willen daar geen boortorens hebben.

"Laat ik daar heel duidelijk over zijn: aan de regels voor Werelderfgoed wordt niet getornd. De vraag is wel: kun je gasvelden onder de Waddenzee ook schuin aanboren vanaf land? We hebben nog veel velden die we bekijken. Bij een aantal nieuwe gasvelden gaan we zeker beginnen, zoals bij het Friese Anjum."

Het ging over het Waddengebied.

"Hoho, dat is daar niet ver vandaan. Vergeet niet dat gasvelden zich niet houden aan de grenzen van het land. Ze zitten er drieduizend meter onder. Er zijn in het Waddengebied absoluut nog mogelijkheden, maar hierover is een maatschappelijke discussie nodig. Dat zie je ook gebeuren bij de concrete plannen van Engie bij Schiermonnikoog en van Tulip Oil op Terschelling."

Kun je gas oppompen zonder schade te berokkenen aan de natuur?

"Je doet altijd iets in de natuur en daar zit overlast bij. Maar ja, kun je een zaagbedrijf hebben zonder geluid te maken? Wij moeten vooraf in kaart brengen wat de effecten van boringen zijn en dan met alle belanghebbenden de afweging maken. Dat betekent soms dat je dingen niet gaat doen."

Als er een groep bewoners protesteert, wat zegt u dan?

"Nam moet dan uitleggen wat we precies van plan zijn en waarom dat goed is voor Nederland. En waarom de balans tussen overlast - visueel of door geluid - volgens ons in verhouding staat met de baten. Je kunt ook denken aan compensatie, door omwonenden lokaal te laten meedelen in gasopbrengst."

Maar als één iemand of een groep zich blijft verzetten, dan belandt u alsnog bij de rechter.

"Gelukkig niet altijd. Ik vind het geen goede ontwikkeling dat men steeds vaker rechtszaken voert. Toch kunnen rechtszaken wel nodig zijn om helderheid te verschaffen, zoals bij sommige schadegevallen in Groningen. Er is ook immateriële schade door aardbevingen (psychische klachten zoals angsten, red.) bij een groep bewoners. Wij zijn wettelijk aansprakelijk voor immateriële schade. Maar dat is een juridische term. Er ligt ergens een grens, tussen last die hoort bij het leven en echte schade die een ander berokkent. De lijn is heel moeilijk te trekken. Dat kan een gasbedrijf als Nam zelf echt niet doen. Laat de rechter er dan maar duidelijkheid over geven."

undefined

'Tijd is rijp voor afscheid van gas'

De meeste Nederlanders zijn bereid om thuis zonder aardgas te gaan koken en stoken. Dat constateert de Nederlandse vereniging voor duurzame energie (NVDE). Die club peilde ruim duizend Nederlanders. 'Slechts' 8,7 procent van de Nederlanders wil niet zonder gas, vooral niet in de keuken. 64,7 procent van de Nederlanders staat positief tegenover afschaffing van gasaansluitingen. Voorwaarde is dan wel dat het alternatief voor gas ze niet meer gaat kosten. Probleem: alternatieve technieken zoals warmtenetten, aardwarmte, isolatie, zonnepanelen en warmtepompen kosten relatief veel. "Dat moet veranderen, bijvoorbeeld met een hogere belasting op aardgas en voordelen voor duurzame warmtebronnen", vindt de NVDE. De organisatie denkt dat een snel afscheid van gas realistisch is. "Nederland is eerder radicaal van energiebron gewisseld, namelijk bij de overgang van kolenkachels naar gasverwarming. Ook die omslag kwam binnen tien jaar tot stand, met een strakke regie van de overheid."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden