Hoe krom moeten ouders gaan liggen?

Studenten aan de Radboud Universiteit Nijmegen.Beeld HH

Voor aankomend eerstejaars studenten beginnen vandaag de introductieweken. Voor het eerst krijgen zij geen beurs meer van de overheid. Hoe betalen zij hun studie? Gaan ze lenen? En hoeveel moeten ouders bijleggen? 'Het komt wel goed.'

Vanaf de geboorte sparen voor de studie van je kind. Sommige ouders doen het, maar tot nu toe vonden ze dat bij het Nationaal instituut voor budgetvoorlichting (Nibud) niet echt nodig. Moeten ouders, nu de basisbeurs is afgeschaft, dat gat vullen om ervoor te zorgen dat hun kind schuldenvrij blijft? "Een mooi streven, maar in het nieuwe systeem wordt dat heel lastig", zegt budgetcoach Marion Weijers van het Nibud.

Want een student op kamers heeft gauw 1000 euro per maand nodig, becijfert het Nibud (zie kader). Weinig ouders kunnen dat ophoesten, zeker als er meer kinderen in het gezin zijn, zegt Weijers. Met de basisbeurs konden studenten bijna een derde van de kosten dekken. Met een baantje erbij en een ouderlijke bijdrage kwamen de meesten een heel eind.

Onderhoudsplicht
Hoe ver rijkt de verantwoordelijkheid van ouders? Een ingewikkelde vraag, zegt Weijers. Nederlandse jongeren zijn volgens de wet vanaf hun achttiende verjaardag financieel zelfstandig. Maken ze schulden, dan komen die voor hun eigen rekening. Maar ouders hebben tegelijk onderhoudsplicht tot hun kind 21 is: ze moeten zorgen voor een opleiding, onderdak, eten.

Ouders worstelen met de vraag of zij extra moeten bijspringen, merken ze bij het Nibud. Zelf bezuinigen op een nieuwe auto of op de boodschappen, gaat wat Weijers betreft te ver. "Wij vinden niet dat je op een houtje moet bijten, maar ouders hebben heel veel over voor het welzijn van hun kind."

Veel ouders betalen nu al het collegegeld en de zorgverzekering van hun kind. Daarnaast krijgt ruim de helft van de studenten zo'n 180 euro per maand van zijn ouders, blijkt uit het Nibud Studentenonderzoek 2015. Maar dat is lang niet voor iedereen haalbaar, zegt Weijers.

Haar belangrijkste tip? Maak nu, vóór de eerste colleges zijn begonnen, een realistische begroting met je kind om te voorkomen dat het een te hoge lening afsluit. "Voor de meeste 18-jarigen telt vooral het hier-en-nu. Verder kijken dan het eind van hun studie is heel lastig voor ze." Jongeren vinden het al moeilijk om te overzien wat gewoon leven kost, zegt Weijers. "Studenten schatten hun maandelijkse uitgaven 200 euro te laag in."

Bijbaan
Zet de kosten op een rij en kijk of je kind recht heeft op zorgtoeslag of een aanvullende beurs. Stimuleer je kind om een bijbaan te nemen. Een zaterdag en een avond in de week kan best naast de studie, meent Weijers. Kijk pas daarna wat je als ouder kunt missen en wat er nog geleend moet worden.

Het Nibud verwacht dat studenten door het nieuwe leenstelsel vaker bij hun ouders blijven wonen. Maar dat is nadrukkelijk niet wat het Nibud adviseert om de kosten te drukken. "Laat het afhangen van wat het kind kan en wil. Help het vooral bij het maken van de goede studiekeuze", zegt Weijers. Daar gaat het immers vaak mis. "Studieswitchen is gigaduur geworden."

Blijft zoon- of dochterlief eerst thuis wonen, dan mag je best kostgeld vragen, vindt het Nibud. Ook als je het als ouder niet nodig hebt om rond te komen. "Dat bedrag kun je desnoods opzijzetten en als spaarpotje meegeven als je kind later op kamers gaat."

En de ouder die worstelt met het gegeven dat oudere broers en zussen zonder studieschuld afstudeerden, terwijl de jongste onder het nieuwe regime valt? "Dat is een lastige. Aan de andere kant, het ene kind wil op paardrijden en het andere op voetbal. Dan krijgt die laatste ook niet meer zakgeld omdat de contributie lager is. Het moet voor ouders geen verplichting zijn dat te compenseren."

Besluit je als ouder om je kind financieel te steunen, maak het geld dan naar zijn rekening over, in plaats van de zorgverzekeraar te betalen of het collegegeld, tipt Weijers. "Laat het kind ook zelf de zorgtoeslag aanvragen. Dan leert het hoe dat werkt en wat het kost."

Nynke Brandsma (18) uit OverveenBeeld Bram Petraeus

'Ik ga niet maximaal lenen'

Nynke Brandsma (18) uit Overveen
Studie: psychologie aan de Universiteit Utrecht
Op kamers? Ja, maar nog op zoek

"Mijn ouders hebben vanaf mijn geboorte voor mij gespaard. Uit dat potje kan ik twee à drie jaar collegegeld betalen, maar niet ook nog huur en boodschappen. Het is jammer dat ik geen beurs krijg, maar geen ramp.

Klasgenoten gingen wel demonstreren tegen de afschaffing van de basisbeurs, maar ik dacht: dat heeft toch niet veel zin. Bij de keuze voor een studie of stad heb ik me er ook niet door laten beïnvloeden.

Ik wil gewoon op kamers. Maar het is echt lastig om iets te vinden. Vorige week heb ik voor het eerst gehospiteerd, ik ben het niet geworden. Tijdens de introductie deze week kan ik op de bank slapen bij een vriendin die al studeert. In het ergste geval moet ik eerst op en neer reizen, anderhalf uur van deur tot deur. Niet heel erg, maar ik denk dat ik dat gauw zat ben.

Zodra ik een kamer heb moet ik wel gaan bijlenen. Maar ik ben niet van plan maximaal te gaan lenen, liefst zo min mogelijk. Ik heb een bijbaantje in een pannekoekenrestaurant in Overveen en dat kan ik in de weekenden blijven doen. Dat scheelt ook.

Ik heb één oudere zus, zij is net klaar met haar bachelor en heeft dus drie jaar stufi gekregen naast het bedrag dat mijn ouders opzij hadden gezet. Dat is vooral geluk voor haar."

Lisse Kruip (17) uit LichtenvoordeBeeld Bram Petraeus

Leen van ons, zeiden mijn ouders'

Lisse Kruip (17) uit Lichtenvoorde
Studie: communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam
Op kamers? Ja

"De huurprijzen in Amsterdam zijn een tegenvaller, als je ziet wat je kwijt bent. Dat is al gauw 450 tot 500 euro! Daar had ik niet zo over nagedacht. Deze studie leek me gewoon het leukst in Amsterdam, en ik wilde niet naar Nijmegen of Enschede zoals de meeste leeftijdsgenoten uit de Achterhoek doen. Dat vind ik een beetje standaard. Het lijkt me leuk om een paar jaar in Amsterdam te wonen, het is hier zo groot vergeleken met Lichtenvoorde, ik ken echt totaal de weg nog niet.

Voorlopig heb ik geluk. Ik zit nu tijdelijk in een kamer via familie van familie, voor 200 euro per maand. Mijn ouders betalen mijn collegegeld. Ik werk ook nog als caissière bij de Albert Heijn, dat blijf ik in de weekenden voorlopig doen. Bovendien heb ik behoorlijk gespaard, ik heb maandelijks de helft van mijn salaris opzij gezet.

Ik ga niet lenen. Mijn ouders zeiden: leen dan maar van ons. Zij compenseren het wegvallen van de studiefinanciering en dat betaal ik na mijn studie terug. Dat is wel luxe.

Ik heb twee studerende broers, die wel een beurs kregen. Dan denk je wel even: waarom ik net niet?. Maar dat lost niks op. Ik kom er ook wel."

Fedde Lok (19) uit EdeBeeld Bram Petraeus

'Logisch dat je zelf je opleiding betaalt'

Fedde Lok (19) uit Ede
Studie: maatschappelijk werk en dienstverlening aan de Christelijke Hogeschool Ede
Op kamers? Nee

"Het afgelopen jaar heb ik een tussenjaar gedaan op de Evangelische Hogeschool Amersfoort, waar ik goed heb nagedacht over mijn toekomst. Ik had inderdaad direct na de middelbare school aan een studie kunnen beginnen, dan had ik nog kunnen profiteren van de basisbeurs. Maar zelfontplooiing is belangrijker dan geld. Tijdens het EH-basisjaar verdiep je je in het christelijk geloof en persoonlijke ontwikkeling. Nu sta ik helemaal achter mijn studiekeuze.

Eigenlijk is het wel logisch dat studenten zelf hun opleiding betalen. Mijn ouders betaalden vroeger ook zelf hun studiegeld, en met hen is het ook goed gekomen.

Ik heb alvast uitgerekend dat ik het eerste jaar kan afronden met weinig schulden. Ik blijf voorlopig nog even bij mijn ouders wonen, wat veel geld bespaart. We wonen bovendien dichtbij de hogeschool. Het collegegeld betaal ik van mijn bijbaan als vakkenvuller bij de Lidl. Maar als de studie eenmaal goed loopt, wil ik nog wel een keer op kamers, en dan zal ik moeten bijlenen. Ik heb nog geen idee hoe ik die schuld ga terugbetalen als ik klaar ben. Ik zie later wel hoe ik dat oplos, het komt wel goed. Deze opleiding is in ieder geval een investering in mijn toekomst. Dit is wat ik wil."

Wat is er veranderd?

Studenten die nu aan een bachelor- of masteropleiding beginnen krijgen geen basisbeurs meer. Voorheen kregen studenten die op kamers woonden vier jaar lang 280 euro per maand, en wie nog bij zijn ouders woonde 103 euro. Wie al bezig is met zijn opleiding krijgt nog wel een basisbeurs.

De aanvullende beurs voor studenten met ouders die weinig verdienen bestaat nog wel. Deze groep krijgt - afhankelijk van het ouderlijk inkomen - maximaal 378 euro per maand. Ongeveer 1 op de 5 universitaire studenten en 1 op de 3 hbo'ers krijgt een aanvullende beurs.

Studenten kunnen nu maximaal 854 euro per maand lenen, plus hun collegegeld (1951 euro per jaar). Lenen kan tijdens de officiële duur van de opleiding, plus drie jaar, tegen gunstige rente. Voor het terugbetalen van een studieschuld stond 15 jaar, dat wordt nu 35 jaar.

Studenten hebben nog vijf jaar recht op een ov-studentenkaart waarmee ze op week- of weekenddagen gratis kunnen reizen. Voor 2012 was dat nog zeven jaar.

Wat de huidige generatie student leent:
36 procent van de studenten heeft op dit moment, naast de basisbeurs, een rentedragende lening bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Gemiddeld lenen zij 484 euro per maand.

71 procent van de studenten heeft een bijbaan, waarmee ze 332 euro per maand verdienen.

57 procent krijgt geld van zijn ouders, gemiddeld 179 euro per maand. Voorheen berekende DUO op basis van het inkomen een (niet-verplichte) ouderbijdrage. Maar dat doet ze sinds de afschaffing van de basisbeurs niet meer.

54 procent studeert af met een studieschuld, van gemiddeld zo'n 15.000 euro (hbo'ers hebben gemiddeld 12.300 euro schuld, wo'ers 19.200 euro).

Hoeveel procent van de aankomend studenten gaat lenen, weet DUO nog niet. Maar het Nibud verwacht dat meer studenten zullen lenen dan voorheen. Het Centraal Planbureau becijferde eind vorig jaar dat studenten twee derde van de weggevallen basisbeurs zullen gaan bijlenen. Het CPB verwacht dat de gemiddelde studieschuld zal stijgen tot 21.000 euro: 18.000 euro voor hbo'ers en 26.400 euro voor wo'ers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden