Opvoedvraag

Hoe krijg ik mijn puber aan het leren?

Beeld Fadi Nadrous

Een vader maakt zich zorgen over de schoolresultaten van zijn zoon (16). Is er een mogelijkheid hem aan het leren te krijgen?

Een calculerende puber in havo 5 leert geen seconde langer dan nodig om een 5,6 voor een toets te halen. Helaas is zijn inschattingsvermogen niet onfeilbaar en staat hij voor ruim de helft van zijn vakken een (flinke) onvoldoende. “Het is frustrerend om te zien. Naar onze inschatting kan hij het wel, maar hij doet het gewoon niet”, moppert zijn vader. “Als we hem daarop aanspreken wordt hij boos. Is er iets wat wij als ouders kunnen doen om hem toch aan het leren te krijgen? Moeten we misschien de beloofde vakantie na zijn eindexamen niet door laten gaan of is het een kwestie van loslaten en accepteren dat hij een jaartje moet overdoen?” 

Het is een klassieker onder de opvoedvragen. Hoe je je puber iets kunt laten doen waar hij geen zin in heeft, maar wat jij als ouder wel belangrijk vindt. “Wat deze vader zichzelf moet afvragen is: wat voor soort ouder wil ik zijn? Hoe wil ik dat mijn kind later terugdenkt aan deze periode?”, zegt opvoedcoach Tea Adema. “Gaat het om goede cijfers of om een goede relatie met je kind? Er zijn meer competenties nodig in het leven dan alleen goede cijfers, ook al zijn die belangrijk.” 

Probeer als ouder begrip te tonen voor het gedrag van een puber. Is het niet logisch dat hij liever voetbalt of gamet met vrienden dan dat hij met zijn neus in de boeken zit? “School voelt vaak als een noodzakelijk kwaad”, zegt ontwikkelingspsycholoog Karla Mooy. “Het was ooit een manier om betere kansen in het leven te krijgen dan je ouders, maar zo ervaren jongeren van nu dat veel minder. De meeste pubers hebben nog geen idee wat ze na hun middelbare school willen doen, dus waarvoor leer je dan precies?” 

Averechts effect

Het ontbreekt aan motivatie. Daar kun je je als ouder flink aan ergeren, maar je invloed om het te veranderen is beperkt. Belonen en straffen zijn waardeloze machtsmiddelen tegenover pubers. “Dreigen om de vakantie met zijn vrienden te cancelen als hij zijn studiehouding niet aanpast, zal weinig opleveren”, zegt Mooy. “Je probeert gedrag af te dwingen, maar het heeft geen of een averechts effect. Als hij de volgende keer een onvoldoende haalt, zal hij denken: die vakantie krijg ik toch al niet, waarom zou ik nog leren?”

Niet straffen of belonen dus, maar ook niet te veel mopperen of ruziemaken over zijn beperkte inzet in de hoop zo een gedragsverandering te bereiken. Wat vader het beste kan doen, is erachter zien te komen waar zijn zoons motivatie wel of beter gezegd niet zit. “Ga niet preken, maar ga in gesprek”, zegt Mooy. “Hoe zou hij het vinden als hij dit jaar niet haalt? Baalt hij daarvan, of boeit het hem niet?” 

Een kind van zestien lijkt misschien behoorlijk volwassen, maar hij heeft zijn ouders echt nodig bij zoiets belangrijks als school. “Je kunt niet zeggen: als jij niet wilt leren, dan zoek je het zelf maar uit”, vindt Adema. “Bekijk samen met je kind wat hem goed af gaat, welke vakken hij wel haalt en hoe dat komt. Zoek samen naar de manier waarop hij het meest effectief kan leren: weinig inspanning, maar met voldoende resultaat. Denk met hem mee en bespreek de mogelijke strategieën. Maak een tijdschema. Een puber wil graag eigen verantwoordelijkheid dragen, geef hem die ook. Als hij om hulp vraagt in de vorm van overhoren of begeleiding, dan kun je die hulp natuurlijk aanbieden. Vraagt hij er niet om, dan heeft het waarschijnlijk geen zin om eindeloos te sjorren en trekken.” 

Flierefluiten

Laat je kind niet los, maar maak inhoudelijke afspraken. En dan mag je echt nog wel­eens uit je slof schieten, maar niet te vaak. “Zo houd je de relatie met je puber goed, terwijl je toch stevig betrokken blijft”, zegt Adema. 

Je kunt als ouder prima je eigen grenzen aangeven. Niet om het gedrag van je kind af te keuren, wel om te laten zien wat het met jou doet. Mooy: “Ik werk hard om geld voor ons te verdienen. Ik doe dat graag, maar het voelt voor mij niet oké als jij alleen maar aan het flierefluiten bent. Dus als je zakt omdat je weinig uitvoert, dan mag je van mij volgend jaar kostgeld betalen.”

En hij kan ook beargumenteren waarom het voor hem wrang voelt de vakantie te betalen en dat hij twijfelt of hij dat nog wel wil. “Daarmee legt vader het dichtbij hemzelf. De puber ziet wat voor effect zijn gedrag heeft op zijn ouders en juist dat kan hem zomaar motiveren een tandje bij te zetten.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. U leest eerdere vragen terug op trouw.nl/opvoedvraag. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden