'Hoe konden de Dutchbatters blijven toekijken?'

Uitgeput is ze. Bianca Jagger. De dag ervoor streed ze in de jungle van Guatemala voor het behoud van het tropisch regenwoud. En keek ze hoe het vredesproces daar verloopt. Na een nachtje New York, stapt ze nu op Schiphol uit het vliegtuig. Door een verkeersopstopping miste ze in New York haar geplande vlucht. “Ik heb ruim vijf uur gewacht”, zegt ze kalm, met opvallend diepe stem. Ze ziet er moe uit.

Ze is in Nederland op uitnodiging van de Stichting Vluchteling. In het kader van de Wereldvluchtelingenweek, vraagt zij opnieuw aandacht voor het lot van de vrouwen van Srebrenica. Bianca Jagger verzamelt zoveel mogelijk materiaal om deze herfst in het Amerikaanse congres goed onderbouwd te vertellen over wat in Srebrenica precies is gebeurd. Nederland weet ook nog onvoldoende, vermoedt Jagger. Ze heeft bewondering voor de zoektocht van de vrouwen uit Srebrenica: “Het is zo verdrietig. Sommigen hebben nog steeds de stille hoop dat hun mannen of zoons terugkeren. Ik vind het heel belangrijk hen te helpen. Er moet recht worden gedaan.”

Bianca Jagger reist sinds ruim twintig jaar de wereld rond voor allerlei mensenrechten- en natuurbeschermingsorganisaties. Ze heeft zich gebogen over de kwestie-Noord-Ierland, de oorspronkelijke bevolking van Brazilië en het behoud van regenwouden. Momenteel is ze onder meer betrokken bij het bestuur van Amnesty International in de Verenigde Staten, Human Rights Watch en Christian Aid. Ook is ze ambassadeur voor het Albert Schweizerinstituut en geeft ze gastcolleges.

Bianca Jagger wordt in mei 1945 geboren in Nicaragua als Blanca Perez Mora Macias, kind in een welgestelde familie. Haar ouders scheiden wanneer Blanca nog jong is. Om het hoofd boven water te houden, opent haar moeder een café. Blanca krijgt op haar zestiende een beurs van de Franse overheid om in Parijs politicologie te studeren. “Ik wilde altijd al diplomaat worden, of politica”, zegt ze nu.

“Als studente in Nigaragua liep ik al mee bij demonstraties. Dat was toen voor iemand uit een gezin in goeden doen, en zeker voor een meisje, heel ongewoon. Sinds kort, na Srebrenica, weet ik niet meer zo zeker of ik de politiek in wil. Misschien kan ik beter op mijn manier blijven opkomen voor de mensenrechten. Dan hoef ik geen compromissen te sluiten, en kan ik de waarheid spreken.”

Tijdens haar studietijd in Parijs gaat ze zich Bianca noemen en stort ze zich in het uitgaansleven. Ze ontmoet rock en roll-koning Mick Jagger en trouwt op haar 21e met hem. Ze krijgen al snel een dochter: Jade. Wanneer in 1973 haar vaderland Nigaragua wordt getroffen door een aardbeving, haalt ze Mick over met zijn band The Rolling Stones een benefietconcert te geven. De eerste tekenen dat partybird Bianca beroepsactiviste wordt, zijn al zichtbaar.

Kort na haar scheiding van Mick, in 1979, verandert een gebeurtenis in Honduras haar leven ingrijpend. Ze gaat op uitnodiging van een aantal journalisten naar een vluchtelingenkamp voor Salvadorianen. Daar is ze er, met een aantal journalisten, fotografen en mensenrechtenactivisten, getuige van hoe een doodseskader uit El Salvador de vluchtelingen bijeen drijft. “We zagen ze weglopen met de mensen, hun handen op hun rug gebonden, voor zich uit. We riepen dat we internationale waarnemers waren, en dat alles bekend zou worden.” De soldaten richtten hun wapens op de groep en probeerden camera's en filmpjes te vernielen.

“We hadden net zo goed aan de kant kunnen blijven staan en later zeggen dat we ze niet konden tegenhouden omdat we geen wapens hadden. Dat was niet waar. Met ons protest zetten we de soldaten voor de keus: of ze vermoordden ons allemaal of ze lieten de vluchtelingen gaan. We deden iets.”

Bianca Jagger getuigt later in het Amerikaanse Congres van haar ervaringen in Honduras. Dat is het begin van een lange carière van internationaal actievoeren. De oorlog in voormalig Joegoslavië houden haar nu het meeste bezig. “De internationale gemeenschap is Srebrenica aan het vergeten en de Verenigde Naties werken een diepgravend onderzoek tegen. Ze willen niet dat bepaalde dingen het daglicht zien omdat ook hun eigen rol dan wordt belicht.”

“De VS houden belangrijke foto's en documenten achter. Pas lang nadat de Serviërs Srebrenica veroverden en de mannelijke bevolking gruwelijk vermoordden, wilden ze een satellietfoto vrijgeven waarop te zien was hoe de mannen knielden in een veld.” Ze klopt met haar hand op een enorme blauwe reistas aan haar voeten. “Ik heb nog veel meer bewijzen meegenomen.”

Ze was in 1993 voor het eerst in de omgeving van Tuzla. “Er was niets. Geen verwarming, geen heet water, vaak helemaal geen water, geen telefoons. Het vroor. Mensen deden bijna letterlijk een moord voor een warme jas of een muts.”

In een uitgebreid artikel in The European zette ze afgelopen week de dramatische gebeurtenissen in Srebrenica uiteen. Nauwkeurig beschrijft ze de deals die volgens haar op het hoogste niveau zijn gesloten. “Ik heb de 'veilige' zones eens vergeleken met concentratiekampen. Daar zijn mensen erg over gevallen. Maar wat daar gebeurde, was niet een toevallige oorlogshandeling. Alles was gepland, de hele opzet. Het was zo berekenend, zorgvuldig gedaan.”

“De Serviërs lieten geen voedsel meer door, zelfs geen schoenen. Ze probeerden de mensen te vergiftigen door voedingszout te vervangen door industrieel zout. Daar heb ik bewijzen van. De Serviërs hadden de sympathie van de VN op dat moment. Er werd over gesproken als een keurig, gedisciplineerd leger.”

Daarom moet er volgens Jagger een onderzoek komen naar de rol van de VN, van Dutchbat, van generaal Janvier en van Akashi. Oorlogsmisdadigers als Mladic en Milosovic moeten voor het internationaal gerechtshof in Den Haag worden gebracht, benadrukt ze. “De VN is meer dan vijftig jaar geleden opgericht, na de holocaust, om te voorkomen dat zoiets ooit nog zou gebeuren. Maar door het instellen van 'veilige' gebieden in Bosnië kon de ergste slachting op Europese bodem sinds die tijd plaatsvinden. Als we daar nu niets mee doen, keren we de slachtoffers de volgende keer dat zoiets gebeurt weer de rug toe. Zonder gerechtigheid kan vrede niet voortduren.”

Ze blijft zich afvragen hoe de Nederlandse Dutchbatters konden blijven toekijken, en de Serviërs zelfs brandstof gaven om hun misdaden te kunnen voltrekken. Op de vraag of ze de Nederlandse overste Karremans ook 'misdadig' vindt, aarzelt ze. Dan zegt ze voorzichtig formulerend: “Persoonlijk geloof ik dat er redenen zijn aan te nemen dat hij internationale wetten geweld heeft aangedaan.”

Jarenlang is Bianca Jagger achtervolgd door critici, die in haar een artieste zien die handig gebruik maakt van de zo beroemde achternaam van haar ex-man. Haar humanitaire werk zou ze vooral verrichten om zelf internationaal in beeld te blijven. Politici zouden haar niet serieus nemen. Rustig en zelfverzekerd zegt ze nu: “Mijn curriculum zegt genoeg.”

Intussen is ze grootmoeder van twee kleinkinderen. Laatst had ze het met haar dochter Jade voor het eerst over haar reizen naar riskante gebieden. “Ze vertelde me dat ze vroeger wel bang was, als ik op reis was.” Tegenwoordig is haar familie daar wel aan gewend, denkt Bianca. Wanneer ze zelf voor het laatst bang was ? Gisteren, in Guatemala. “Daar heeft iedereen een lijfwacht, regelmatig worden mensen ontvoerd. Ik ben ook maar een mens, ik ben ook soms bang, verdrietig of vrolijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden