Hoe komt het OM er weer bovenop na de liefdesaffaire? ‘Macht kan corrumperen’

Beeld vonq

De gewone officier van justitie moet meer zeggenschap krijgen. Die les trekt hoofddocent strafrecht Joep Lindeman uit het rapport over de liefdesaffaire in de top van het Openbaar Ministerie.

Onvrede over de leiding, het idee dat tegenspraak niet wordt geduld en lijdzaam moeten toezien hoe aan de top de zaak uit de hand loopt. Dat is het beeld dat medewerkers van het Openbaar Ministerie schetsten tegenover de commissie die de veelbesproken liefdesaffaire tussen twee hoofdofficieren onderzocht.

Een van de twee, Marc van Nimwegen, was nog lid van het college van procureurs-generaal, de landelijke OM-top, toen volgens de commissie de relatie begon. Een relatie met een mindere is in strijd met de gedragsregels. Het feit dat beiden volhielden dat de liefde pas later opbloeide, vormt een ernstige schending van de integriteit, zegt de commissie, die vindt dat achtereenvolgende voorzitters van het topcollege een gebrek aan ‘ethisch leiderschap’ hebben vertoond door opmerkingen over de relatie niet serieus te nemen.

De OM-top, het college van procureurs-generaal, telt op dit moment drie jurist-leden. Daarnaast is Marjolein ten Kroode als collegelid verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering. Beeld TR Studio

“Een niet zo streng slotakkoord van het rapport”, noemt Joep Lindeman die laatste conclusie. Hij is hoofddocent strafrecht aan de Universiteit Utrecht en volgde officieren van justitie lange tijd in hun werk. “Het had mij niet verbaasd als huidige procureurs-generaal, onder wiens verantwoordelijkheid dit allemaal kon gebeuren, conclusies aan het rapport hadden verbonden.” Hij doelt dan op voorzitter Gerrit van der Burg, bijna twee jaar in functie, en mede-lid Rinus Otte.

Achter het verwijt van gebrek aan ethisch leiderschap ziet Lindeman toch vooral andere problemen. “Wat hier aan de hand is, is in wezen eenvoudig: een aantal mensen vond dat Van Nimwegen te veel macht kreeg en wilde van hem af. Natuurlijk is het uiterst laakbaar als twee mensen zo lang niet de waarheid vertellen. Voor het OM geldt hetzelfde als wat je ziet bij andere organisaties: macht kan corrumperen. Maar er spelen binnen het OM meer zaken, en die zijn in dit rapport nauwelijks geadresseerd.” 

Autonomie

Het OM Maastricht kende integriteitsproblemen, de top in Breda werd vorig jaar de laan uitgestuurd en vrij onverwacht verruilden verschillende topmensen het OM voor bijvoorbeeld de rechterlijke macht. “Je moet niet denken dat de voorzitter van dat college de baas is van de andere leden”, stelt Lindeman. “Die zijn meestal al gewend aan autonomie en laten zich weinig zeggen. Dit rapport moet niet alleen leiden tot ethisch leiderschap, maar ook tot nadenken over de structuur en meer transparantie over de machtsverhoudingen binnen het OM.”

De Maastrichtse hoogleraar Joep Simmelink, zelf afkomstig uit het OM, waarschuwde vier jaar terug al dat er te veel aandacht was voor efficiency en te weinig voor de kwaliteit van het OM-werk. Dat er weinig aandacht is voor ethische reflectie in het hele OM, heeft Lindeman niet gemerkt bij de officieren van justitie die hij volgde voor zijn onderzoek. “Ook de OM-mensen die ik spreek, zijn daar vaak heel zuiver mee bezig. Op dat punt vind ik dat de commissie iets te veel doet alsof dit incident model staat voor de hele organisatie. Ik zie daar niet een complete crisis.”

Wel herkent Lindeman in al die gesprekken de klacht dat er binnen het OM weinig ruimte is voor tegenspraak. Als voorbeeld noemt hij de ZSM-methode, de nieuwe aanpak voor versnelde behandeling van strafzaken. “Die is van bovenaf ingevoerd. Bezwaren of het wel zorgvuldig genoeg was, werden niet gehoord. De gewone officier van justitie moet ermee aan het werk. En omdat er veel menskracht naar deze aanpak gaat, blijven andere zaken liggen. Zoals de aanpak van zware criminaliteit. Die aanpak heeft veel kapot gemaakt, zo ervaren mensen het, en dat aankaarten helpt niet. Dat steekt.”

Lindeman ziet als oplossing een andere opstelling van de tien hoofdofficieren die elk een regio besturen. “De procureurs-generaal hebben een heel warme relatie met het ministerie en de hoofdofficieren zitten op hun beurt weer heel dicht bij de procureurs-generaal. Zij zouden zich meer moeten opstellen als vertegenwoordiger van hun eigen regio, van de belangen van de officieren van justitie.”

Lees ook: 

Een liefdesaffaire, machtsmisbruik en leugens: Een justitiedrama in negen bedrijven

Wat gebeurde er precies de afgelopen jaren volgens de commissie die de liefdesleugens onderzocht? Een justitiedrama in negen bedrijven.

Kopstuk OM geschorst na leugen over liefdesrelatie

Door de cultuur binnen het Openbaar Ministerie konden hoofdofficieren van justitie Marc van Nimwegen en Marianne Bloos jarenlang liegen over hun liefdesrelatie. Gebrek aan ‘ethisch leiderschap’ veroorzaakten de problemen binnen het OM. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden