Antidepressiva

Hoe Klarendal met de pillen worstelt

Nu ze antidepressiva slikt, durft Marieke Verhulst weer met haar honden Jack en Bella de straat op. Beeld Koen Verheijden

De Arnhemse wijk Klarendal was in 2013 de wijk waar de meeste antidepressiva van Nederland geslikt werden. Een pillendebat op wijkniveau.

Klarendal een pillenwijk? Buurtwerker Rob Klingen schudt zijn hoofd. "Het is beangstigend, ik geloof het nog steeds niet." In een roze trui drinkt hij koffie in het buurtcentrum. Hij wrijft de ochtend uit zijn ogen. "Ik las het in de krant drie jaar geleden. In Klarendal werd 60 à 70 procent meer antidepressiva geslikt dan gemiddeld in Nederland."

Klingen belde voor de zekerheid naar het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Of de door hen verstrekte cijfers wel klopten. Hij kreeg niet veel extra informatie en liet de zaak daarom rusten. De cijfers - die zijn gebaseerd op gegevens van zorgverzekeraars uit 2009 en 2010 - stierven volgens Klingen 'een stille dood'. Niemand sprak erover.

Ook nu niet. Maar wie rondvraagt in Klarendal, met z'n kleine huizen langs lange straten, aangekleed met uitbundige kerstversiering, kan er niet omheen dat het 'pillenprobleem' bestaat. Alleen praten de bewoners er niet gemakkelijk over. 'Dan krijg ik heel Klarendal over mij heen', is de meest gehoorde reden.

"Het is een verborgen probleem", zegt Klingen, "Ik krijg er geen grip op, en nieuwe cijfers zijn er ook niet."

De buurtwerker maakt zich wel degelijk zorgen. Zeker sinds deze week het boek 'Dodelijke psychiatrie en stelselmatige ontkenning' van de Deense hoogleraar Peter Gøtzsche verscheen, waarin staat dat 98 procent van de psychofarmaca, waaronder ook antidepressiva, schadelijk en nutteloos zijn, en je er ook nog eens moeilijk vanaf komt.

Krachtwijk

Klarendal is een oude volkswijk met zo'n 7.500 inwoners. De buurt is hard aan het gentrificeren sinds een 'Modekwartier' van winkels, werkplaatsen en galerieën erheen verhuisde. Nu heb je dus de 'echte' Klarendallers en de nieuwkomers, en daarnaast een grote Turkse gemeenschap. In de woorden van de wijkkrant: 'Er is haute couture, maar ook nog steeds Zeeman'.

Klarendal is ook de wijk waar eind jaren tachtig vierhonderd buurtbewoners ten strijde trokken tegen drugsdealers. Enkele huizen werden geplunderd. Maar dat is verleden tijd, zeggen de bewoners. Ze zijn volgens de gemeente Arnhem blij met hun wijk, die inmiddels de 'uitblinker' van de krachtwijken heet.

Toch zijn er volgens Klingen nog veel problemen: drugshandel, armoede, schulden. Ongeveer 14 procent van de bewoners is werkloos, en 11 procent leeft van een uitkering, volgens cijfers van de gemeente Arnhem. Klingen vraagt zich af of antidepressiva slikken wel de goede 'pleister' is op deze wonden, en of het niet te makkelijk is 'er een pilletje in te douwen'.

De koffieruimte van het buurtcentrum is ondertussen naar dennen gaan ruiken. Een groep vrouwen uit de buurt doet een workshop kerststukjes maken. Blokken groene oase zijn over een grote tafel verspreid. In de hoek van de ruimte bereiden drie bewoners zich op een andere manier voor op kerst: ze draaien gehaktballen.

Geen praters

Nonja Stoks prikt een tak in haar oase. Ze draagt een adidasjas met groene strepen. "Er zijn hier zat mensen die pillen slikken. Maar ze houden het stil." De vrouw naast Stoks steekt plotseling haar hand op. "Jij?", klinkt het vol ongeloof. "Zij komt van boven de bult, daar komt het door", roept één van de vrouwen.

Met 'de bult' bedoelt ze de steil oplopende Klarendalse weg, de slagader van de wijk. Het gedeelte boven de bult is volgens sommige buurtbewoners niet écht Klarendal. De vrouw naast Stoks legt haar hand weer op tafel. Ze wil niet praten over de pillen, zegt ze. Stoks: "Je wordt hier zo als junk aangeschreven als je antidepressiva slikt, en dat wil je niet."

Zelf bedankte ze voor antidepressiva. "Er worden hier snel pillen voorgeschreven." Ze buigt voorover en fluistert: "Eigenlijk té snel."

Taboe

Achter de receptie in het buurtcentrum zit Marieke van Ark (34), in een gestreepte jurk, haar blonde haar in een frutselknot. "Ik weet niets over het gebruik van antidepressiva hier", zegt ze. "De mensen zullen ook niet gauw wat zeggen, denk ik, er wordt hier veel gepraat, maar weinig gezegd."

Even later klakken de hakken van Van Ark op het plein dat grenst aan het buurtcentrum. "Mevrouw, mevrouw!", roept ze, rennend. "Kom maar even achter de balie. Ik slik ze zelf en zat zo te twijfelen of ik het zou zeggen...", stamelt ze, "en ik dacht: ik doe het toch. Er hangt een taboe omheen en dat is niet goed."

Achter het glas, waar Van Ark arriverende buurtbewoners toeknikt, vertelt ze over de 25 verschillende soorten antidepressiva die ze de afgelopen zes jaar uitprobeerde. Ze kwam, als gevolg van seksueel misbruik in haar jeugd, op een gegeven moment haar huis niet meer uit. "Van de vierentwintig uren op een dag, sliep ik er twintig. De rest lag ik te huilen."

Ze kreeg 'een pilletje zus, een pilletje zo', niets hielp. "Maar het zware middel Parnate hielp mij erbovenop. Het was alsof ik scherper zag. Ik schaamde me heel lang dat ik pillen slikte. Ik wéét dat ze vaak niet werken en dat het niet goed voor je is. Maar stoppen is me nooit gelukt. Inmiddels heb ik geaccepteerd dat ik er afhankelijk van ben", zegt ze.

Verslaafd

Dat vindt buurtwerker Rob Klingen nu juist zorgelijk, vertelt hij: dat de mensen niet meer van de pillen afkomen. "Bizar. Mensen moeten gestimuleerd worden om er wél vanaf te komen", zegt hij. "Maar naar mijn idee probeert niemand dat." Komt Klarendal, eenmaal aan de pillen, nog wel van de pillen af, vraagt hij zich af.

Ook buurtpastor Geert Rozema van de Sint Eusebiusparochie , ziet dat veel mensen in de wijk antidepressiva slikken. Hij werkt al negen jaar in de wijk, en komt bij 'honderden mensen' over de vloer. "De goede huisartsen kijken verder dan hun neus lang is, en zijn terughoudend in het voorschrijven van antidepressiva", zegt hij. "Maar er zijn ook huisartsen die zich er makkelijk vanaf maken en letterlijk op een goedkope manier voor een oplossing kiezen. In Klarendal heb je te maken met mensen die niet snel praten. Pillen zijn een gemakkelijk alternatief, terwijl er vaak méér zorg nodig is."

Hoeveel is te veel?

Huisarts Alferink van gezondheidscentrum 'Onder de Linden' in Klarendal, merkt eerder dat de mensen zélf om pillen komen vragen. "Ze zeggen: dat werkte bij mijn moeder en mijn buurman, dus geef mij dat ook maar. Vervolgens zijn ze er moeilijk vanaf te krijgen, omdat ze echt denken dat het werkt, terwijl het ook een placebo-effect kan zijn."

Alferink zegt dat hij zelf niet snel pillen verstrekt. "Ik wacht eerst het verloop van de klachten af, en kijk of ze overgaan na een paar weken of maanden." Zijn twee collega's, die anders dan hij wel tientallen jaren in de wijk werken, zijn 'te druk' om te reageren. Ook Pro Persona, de ggz-organisatie in Arnhem en omstreken, wil niet reageren.

Alferink vindt het 'lastig in te schatten' hoeveel antidepressiva er nu precies geslikt worden. "Het is wel zo dat Klarendallers van oudsher weerstand hebben tegen de psycholoog. Vroeger was er voor hen een financiële drempel, maar die is de laatste jaren weggenomen doordat er praktijkondersteuners beschikbaar zijn. Daar kunnen bewoners naartoe zonder dat ze hun eigen risico kwijtraken."

'Werkt prima'

Wie in Klarendal wil weten wat er écht speelt, moet volgens de bewoners naar tabakszaak Simone. Het is de plek waar de buurtroddels uitgewisseld worden, terwijl de sigaretten over de toonbank gaan, en, in deze tijd van het jaar, de oudejaarsloten. Eigenaresse Simone Hartemink is resoluut: "Het kan niet anders of er worden hier veel antidepressiva geslikt, te veel."

Ze loopt richting drie mannen die achterin haar winkel hangen. Ze kopen loten. "Die pillen helpen voor geen meter", vervolgt ze. "De mensen hier moeten hun problemen recht in de ogen durven kijken, in plaats van alleen pillen te slikken." Hartemink duikt een opslagruimte in; ze is 'te druk met sigaretten uitpakken' om langer te praten.

Niet ver van Simone's tabakszaak laat Marieke Verhulst (44) haar honden Jack en Bella uit. Ze gelooft er 'geen barst van' dat antidepressiva slecht zouden zijn. "Ik las erover, maar de antidepressiva die ik slik, werken prima."

Terwijl ze met haar honden 'de bult' oploopt, vertelt Verhulst over het herseninfarct dat ze vier jaar geleden kreeg. Ze kon na het infarct niet meer normaal over straat met haar honden, omdat ze overgevoelig was; ze werd snel moe, kon geen geluiden aan, kreeg pijn in haar hoofd en oren, en kon geen woorden vinden. Was de Klarendalse weg voor haar opeens eindeloos lang en druk, in plaats van een fijne hondenuitlaatroute.

"Toen ik antidepressiva ging slikken, was het alsof er een laagje tussen mij en de buitenwereld kwam. Daardoor kan ik het huis weer uit, en is de buitenwereld niet zo overweldigend." Verhulst vertelt dat het pillengebruik in Klarendal vooral 'achter de voordeuren blijft'. Dat vindt ze wel prima zo. "Als ik buurtgenoten ontmoet, ga ik ze echt niet vragen: "Slik jij toevallig ook?"

Beeld Koen Verheijden

Veel verschillen tussen huisartsen

"Het is logisch dat in achterstandswijken meer antidepressiva worden geslikt", zegt Anke Lambooij van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM). "Mensen met een laag inkomen of opleidingsniveau hebben meer kans op angsten en depressies." Het IVM controleert of huisartsen zich aan de richtlijnen voor het voorschrijven van medicijnen houden.

Uit onderzoek van het instituut blijkt dat er grote verschillen bestaan in hoe huisartsen op verschillende plaatsen antidepressiva voorschrijven. "De ene huisarts schrijft aan twee à drie keer zo veel mensen binnen zijn populatie antidepressiva voor, dan de andere. Dat is wel vreemd."

Volgens Lambooij is het te makkelijk om te zeggen dat artsen 'te snel' pillen verstrekken. "Het heeft met zo veel factoren te maken. Het is lastig om te oordelen of een arts het goed doet, als je de verhalen van de patiënten niet kent. Gebruik hangt ook met etniciteit samen, zo ligt het gebruik van Turkse inwoners relatief hoog."

Huisartsenvereniging NHG liet woensdag weten dat huisartsen wel meer bewust mogen zijn van de nadelen van antidepressiva, en langdurige gebruikers zouden kunnen helpen bij het afbouwen. Daar wil de vereniging de komende tijd op inzetten, hoewel ze antidepressiva vinden behoren tot het 'standaard arsenaal van de huisarts'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden