'American Dirt'

Hoe Jeanine Cummins binnen een week van literaire lieveling in een parasiterende paria veranderde

Jeanine Cummins, schijfster van ‘American Dirt’, hier nog gelukkig en wel aan tafel bij Oprah. Beeld rv

Migratieroman ‘American Dirt’ bleek zo omstreden dat de promotietour in de VS moest worden stopgezet.

Jeanine Cummins kreeg de vier woorden te horen waarop iedere schrijver hoopt, als de telefoon gaat, grapte ze vorige week: ‘Hallo, met Oprah Winfrey’. De talkshowhost had het nieuwe boek van Cummins, ‘American Dirt’, uitgekozen voor Oprah’s Book Club, een garantie voor enorme verkoopcijfers. “Vanaf de eerste zin zat ik in het verhaal”, lichtte Oprah haar keuze toe op de dag dat het boek officieel verscheen. De roman, waarin een Mexicaanse boekhandelaar naar Amerika vlucht, nadat haar man door een drugsbende wordt vermoord, “vermenselijkte migratie op een manier zoals ik het nog nooit eerder gevoeld of gelezen had”. 

Ook beroemde schrijvers als John Grisham en Stephen King lieten al lovende woorden optekenen, net als de Mexicaans-Amerikaanse actrice Salma Hayek. Cummins kreeg naar verluidt een voorschot van meer dan een miljoen dollar voor het boek, en de eerste druk bedroeg een half miljoen exemplaren. De filmrechten zijn al verkocht. De eerste recensies waren overwegend positief.

Culturele toe-eigining

Een vliegende start dus. Toch kreeg Cummins sindsdien ook vier woorden te horen die geen enkele schrijver graag hoort als de uitgever belt: ‘Je promotietour is geannuleerd’. Er waren bedreigingen binnengekomen, terwijl ook critici van het boek bedreigingen meldden. Salma Hayek trok haar aanbeveling met de staart tussen de benen zelfs helemaal in. 

De kritiek spitst zich toe op het feit dat de schrijver een witte vrouw is, zonder ervaring met migratie, en toch het perspectief van een Mexicaanse migrant koos. Culturele toe-eigening, heet dat tegenwoordig, en dat ligt gevoelig. In december verscheen een vernietigende recensie door de Mexicaans-Amerikaanse schrijver  Myriam Gurba, die zich ergerde aan de clichématige karakters en plotwendingen. Volgens Gurba bekijkt hoofdpersoon Lydia haar eigen land ‘door de ogen van een Amerikaanse toerist die angstvallig haar parelketting vasthoudt’. Geen geloofwaardige Mexicaanse, kortom.

De cover van het boek American Dirt. Beeld AFP

Goede bedoelingen

In een interview met de New York Times, een week voor de publicatie, reageerde Cummins op die kritiek, die toen nog niet echt aangezwollen was. “Ik weet niet of ik wel de juiste persoon ben om dit verhaal te vertellen”, gaf ze toe. Aan de andere kant: ze had vijf jaar onderzoek gedaan, vrijwilligerswerk met migranten gedaan, en maakte zich zorgen over de publieke discussie over migratie in de VS. “We zien ze vaak als een hulpeloze, verarmde, bruine massa”, schrijft ze in haar nawoord, en zij wilde met haar boek graag de ‘menselijkheid’ van immigranten benadrukken.

Zulke goede bedoelingen bleken niet genoeg om de kritiek te stoppen. Het is namelijk precies die pretentie die veel critici in het verkeerde keelgat schoot. Amerikaanse schrijvers met een Latino-achtergrond memoreren dat zij al jaren schrijven over migratie, en daarvoor nooit miljoenenvoorschotten krijgen, en nooit uitgekozen worden voor Oprah’s Book Club. Daarvoor moet je kennelijk wit zijn. “Niemand betwist het recht om buiten je eigen identiteit te schrijven”, aldus de Mexicaans-Amerikaanse schrijver David Bowles. Maar als je de stem wil vertolken van mensen die zelf moeilijk gehoord worden, dan mag je wel heel zeker weten dat je alles goed hebt, en zo niet, dan kun je kritiek verwachten.

Nederlandse vertaling

De kritiek richt zich dus niet alleen op de schrijver, maar ook op de uitgeefwereld. Die lijkt wel ontvankelijk: Oprah Winfrey beloofde dat ze voor de bespreking van het boek ook tegenstanders uit zou nodigen. In Nederland komt in februari een vertaling uit bij Mozaïek. Uitgever Maaike Hoogendoorn gelooft in ‘Wie Omkijkt’, zoals de Nederlandse titel luidt. Een ‘krachtig’ verhaal, dat je niet meer weg kan leggen, als je eraan begint, en dat bij haar juist meer ‘bewustwording’ over migratie creëerde. 

Dat boekhandels evenementen met de schrijver annuleerden, vindt Hoogendoorn jammer. Maar de discussie rondom het boek begroet ze juist. “Luisteren we wel naar iedereen? Dat zijn belangrijke vragen, die wij ons moeten stellen. Er circuleren in Amerika nu allemaal lijstjes met Latino-schrijvers die ook een groter publiek zouden verdienen. Onze redacteuren hebben al wat van die boeken opgevraagd.”

Lees ook:

‘Een leven zonder identiteit bestaat niet, maar til er niet te zwaar aan’

Een interview met filosoof Kwame Anthony Appiah over zijn boek ‘De leugens die ons binden’. ‘Cultuur is geen bezit, het is er om te delen, als mobiele ideeën die grenzen over moeten. Shakespeare schreef over een Deen, de grote Japanse poëet Basho was boeddhist en schreef in het Chinees. Je identiteit is iets dat je licht moet dragen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden