Hoe Jac. P. Thijsse het Naardermeer wist te behouden

Nederlands eerste beschermde natuurgebied, het Naardermeer, biedt nog altijd stof tot onderzoek. 110 jaar na de aankoop ervan door Natuurmonumenten voegt Thijsse-kenner Marga Coesèl aan bestaande publicaties een interessant boekje toe.

Dankzij de digitalisering van historische kranten kon zij uitpluizen hoe dat begin vorige eeuw precies is gegaan met de besluitvorming over het Naardermeer. Dat het Amsterdamse college de plassen wilde aankopen om er een vuilstortplaats van te maken, is bekend. Hoe groot de invloed van het protest van Jac. P. Thijsse op het mislukken van dat plan is geweest, was onduidelijk.

De beroemde natuurkenner, onderwijzer en mede-oprichter in 1905 van Natuurmonumenten had al vroeg zijn oog laten vallen op het Naardermeer als beschermingswaardig gebied. Hij liet zich inspireren door voorbeelden uit het buitenland, waar men verder was op het gebied van natuurbescherming. Zoals Duitsland en de VS, waar het Yellowstone Park beschermd natuurgebied werd.

Hoe anders was de situatie hier. Rond 1900 was hier nog zoveel rijk en ongerept natuurschoon dat de gedachte aan landschapsbescherming niet opkwam. Welvaartsverhoging, daar ging het om en daarvoor moesten woeste gronden worden omgevormd tot landbouwgrond.

Hersenschimmig

Toen Thijsse in 1901 in het bestuur van de Nederlandse Ornithologische Vereniging een pleidooi hield om het Naardermeer aan te kopen, werd zijn voorstel direct van tafel geveegd als een 'hersenschimmig plan'. Rasoptimist Thijsse liet zich niet ontmoedigen en liet het idee niet los om in Nederland natuurgebieden aan te kopen om ze te beschermen.

Na het overlijden van de eigenaar van het Naardermeer, jonkheer Rutgers van Rozenburg, besloot diens familie in 1902 het moerasgebied te verkopen. Twee jaar later diende het stadsbestuur van Amsterdam zich aan als koper. De centrale vuilnisbelt aan de Kostverlorenvaart veroorzaakte een ondraaglijke stank en raakte vol. Het oog van de stadsreiniging viel op het Naardermeer: dit onvruchtbare en 'waardeloze' plassengebied zou volgeplempt kunnen worden met vuil en na afloop zou men dan beschikken over vruchtbare landbouwgrond. Dat het gebied een bijzondere flora en fauna herbergde, wisten alleen natuurliefhebbers.

Schatkamer

Dankzij een oplettende redacteur bij het Algemeen Handelsblad lekte het plan uit. De volgende dag, 16 november 1904, klom Thijsse in de pen en trok in zijn column in dezelfde krant fel van leer. Hij hield zijn lezers voor dat het Naardermeer een 'landschap van de allerhoogste beteekenis' was en 'een schatkamer zonder weerga'. Moest Amsterdam in de stank blijven zitten ter wille van lepelaars? Nee, vond Thijsse, maar de bagger kon ook elders worden gestort.

Op veel bijval kon hij aanvankelijk niet rekenen in deze tijd van burgerlijke gehoorzaamheid. Maar nadat Thijsse de kat de bel had aangebonden, kwamen er reacties los, niet uit bekommernis om de natuur, maar vanuit hygiënische overwegingen en angst voor epidemieën. De Amsterdamse raad stemde op 14 december 1904 met 20 stemmen tegen en 18 voor, tegen het plan om van het meer een vuilnisbelt van te maken. Zonder Thijsses protest was de aankoop slechts een hamerstuk geweest.

Tip

'VAN VUILNISBELT TOT NATUURMONUMENT, JAC. P. THIJSSE EN HET NAARDERMEER' Auteur: Marga Coesèl. Uitgave: Heimans en Thijsse Stichting en Natuurmonumenten, 96 blz. Prijs: euro 9,50 voor leden Natuurmonumenten, euro 7,50 voor donateurs Heimans en Thijsse Stichting.

HHHHH

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden