Hoe houdt u de boel bij elkaar voorzitter?

De Tweede-Kamerfractie van GroenLinks doet soms maar wat, vinden de leden. Ze willen als achterban meer inspraak. De twee kandidaat-voorzitters beloven beterschap.

Stel: je bent lid van GroenLinks. Je bent op een verjaardagsfeest en je treft daar je rechtse neef. Wat gebeurt er dan? Hij zegt drie dingen: Kunduz, stekkerdoos en Mariko Peters. Gênante dingen. Het partijlid in kwestie staat met zijn mond vol tanden, op dat feestje. Want dikke kans dat hij het met de politietrainingsmissie naar Kunduz niet eens was - dat was immers de meerderheid van de leden niet. En ai, het beeld van Jolande Sap met die stekkerdoos in haar handen! Om je dood te schamen, vinden de leden - alsof je moeder een te korte rok aan heeft. En wat moet het lid in kwestie zeggen over het liefdesleven van Mariko Peters? Het is een rotgevoel. En de peilingen zitten ook al niet mee - GroenLinks, nu met tien zetels in de Tweede Kamer, staat op zeven.

De leden van GroenLinks zijn het zat. Ze willen niet meer voor snot en vuile boter staan. Niet op een feestje, maar zeker niet in een verkiezingscampagne, mocht die er komen. Dus nu de partij een nieuwe voorzitter gaat kiezen, is er één ding belangrijk: hoe de aanstaande voorzitter denkt de fractie in de teugels te houden. "Hoe gaan jullie voorkomen dat Sap wéér een stekkerdoos naar de Kamer meeneemt?" vragen de leden in Rotterdam - bloedserieus - aan de twee voorzitterskandidaten, Arno Uijlenhoet en Heleen Weening. Overmorgen, op het jaarlijkse partijcongres in Utrecht, wordt één van hen verkozen.

Weening en Uijlenhoet waren de afgelopen weken op toernee. Ze bezochten de afdelingen in Groningen, Nijmegen, Assen, Rotterdam, Wage-ningen, Eindhoven. Overal troffen ze zaaltjes vol leden die de voorzitter de hemd van het lijf vragen. "Wat voor voorzitter zullen jullie zijn? Een Peetoom? Een Spekman? Of zo iemand als de aftreden voorzitter, Henk Nijhof: deskundig maar onzichtbaar?", wordt er in Rotterdam gevraagd. En in Groningen: "Wat vinden jullie van de afstand tussen de fractie en de afdelingen?"

De leden van GroenLinks hebben niet altijd het idee dat ze lid zijn van dezelfde partij, die tien leden van de Haagse fractie en zij. Komt Kamerlid Tofik Dibi ineens met een verhaal over een finale fatwa, bijvoorbeeld. Dat extremisten het islamitische geloof hebben gekaapt. "Ik begrijp op zich wel wat hij bedoelt, maar je denkt: o ja, vinden wij dat, waar staat dat in het verkiezingsprogramma, zegt Reinout van Schouwen, burgerraadslid voor GroenLinks in de deelgemeente Noord van Rotterdam. Van Schouwen gebruikt dat voorbeeld om het niet wéér over Kunduz te hebben.

"De fractie is behoorlijk losgezongen van de partij", zegt voorzitterskandidaat Heleen Weening tegen de Rotterdamse leden. Ze heeft dan al tal van bijeenkomsten achter de rug. Als voorzitter, belooft ze, zal ze een stevig gesprek voeren over het gevoel dat er heerst, dat de fractie los van de vereniging opereert. Of: niet alleen gevoel, ze weet het uit eigen ervaring.

Uijlenhoet heeft het de afgelopen tijd gemerkt. "Dat er veel kritiek is op de fractie proef ik duidelijk. Overal waar we komen, is de onderliggende vraag: wat kan de voorzitter betekenen in de relatie tussen partij en fractie? Volgens mij moet de voorzitter de brugfunctie vervullen. Ik wil aan teambuilding doen. En als ik zie dat thema's diep ingrijpen in de partij moeten we daar vooraf over debatteren. Dat is in het verleden te weinig gebeurd. Daar zal ik de fractie keihard op aanspreken."

Weening is op dit moment fractievoorzitter van GroenLinks in de Haagse gemeenteraad. Ze heeft er zelf mee te maken. Haar Groningse gehoor vertelt ze haar frustratie met de Tweede-Kamerfractie. Weening: "De fractie zit te veel in een kaasstolp. Tijdens oud en nieuw hadden wij - de gemeente den Haag - 'rolmodellen' ingesteld, mensen uit een buurt die in hun omgeving een oogje in het zeil hielden. Dat waren allerlei verschillende soorten mensen. Ook bijvoorbeeld mensen van de As-Soennahmoskee, een nogal orthodoxe moskee. Toen de PVV daar achter kwam, hadden die het meteen over de 'shariapolitie'. Ze hadden het nog niet gedaan of ook Tofik Dibi stelde Kamervragen over die zogenaamde shariapolitie. Bel dan even, denk ik dan, vraag even hoe het echt zit.

De losgezongen fractie. Overal in het land doen partijleden ontzettend hun best om andere voorbeelden te verzinnen, maar de werkelijke pijn zit 'm eigenlijk nog steeds in 'Kunduz'. "Ieder lid van GroenLinks kent wel iemand die heeft opgezegd vanwege Kunduz. Vaak waren dat mensen met een jarenlange geschiedenis in de partij", zegt voormalig raadslid Hans-Paul Klijnsma in Groningen. "Begrijp me goed, ik ben geen oud-pacifist. Ik ben een voorstander van internationale solidariteit. Maar ik merk dat ik het niet kan uitleggen. Er zijn de afgelopen tijd drie, vier aanleidingen geweest om onze steun aan Kunduz terug te trekken, maar het gebeurt niet. Ze zouden als een bok op de haverkist zitten, zeiden ze vorig jaar. Maar de fractie heeft geen fuck gedaan. Er is niets gebeurd. Ik weet niet wat de fractie vindt en ik weet net zo min wat het partijbestuur vindt", zegt hij. "Ze hebben plechtig beloofd de leden er meer bij te betrekken. Er is in een jaar tijd één bijeenkomst geweest, een paar dagen voor Kerst. Ik kon er niet heen."

Dat leeft behoorlijk, merkte Jan Ruyssenaars, GroenLinks-lid uit Nijmegen. Ruyssenaars vroeg zich af wat er nu eigenlijk gebeurd was, een jaar na het vorige congres. Was er destijds niet een motie van 'treurnis, eenheid en vertrouwen' aangenomen? Het was een verzoeningsmotie. Betreurd werd dat de Tweede-Kamerfractie tegen de wil van grote delen van de partij besloot in te stemmen met de politietrainingsmissie in Kunduz. Maar tegelijkertijd sprak het congres de verwachting uit 'dat de fractie zich de gevoelens van het partijcongres ten zeerste zal aantrekken en zal vertalen in meer tweerichtingsverkeer tussen fractie en partij'.

Om het zacht uit te drukken: Ruyssenaars vindt dat het met dat 'tweerichtingsverkeer' nog wel wat beter kan. Daarom brengt hij met de complete afdeling Nijmegen zaterdag een nieuwe motie in stemming, die aandringt op haast en coördinatie op dat front. "Onder andere de gang van zaken omtrent Kunduz laat zien dat GroenLinks op dit moment niet adequaat is ingericht op het tijdig en breed overleggen over zaken als koers en identiteit", staat er, en ook: "gebleken is dat we tezamen niet afdoende hebben gedefinieerd wat de verhouding moet zijn tussen de koers en de eigenstandige afweging van de Tweede-Kamerfractie."

"Er is brede steun voor de motie die wij op het congres denken te verzilveren", zegt Ruyssenaars vooraf. Hij vroeg zo'n dertig afdelingen of ze hem wilden steunen. Kleine afdelingen, maar ook grote - Den Bosch, Tilburg, Leeuwarden, Groningen, Amsterdam - zegden hun steun toe.

Ruyssenaars: "Je wordt bijvoorbeeld aangesproken op het liefdes- leven van Mariko Peters. Ik zit hier bijvoorbeeld ook in de wijkraad. Daar vragen mensen me naar. Ik weet niets. Ik zou graag willen dat het partijbestuur me zou informeren: jongens, dit is er aan de hand, dit zijn de feiten, we gaan er zus-en-zo op reageren. Nu worden de leden er helemaal buiten gehouden, alsof ze ook de buitenwereld zijn."

"De fractie bedoelt het goed, maar verzuimt de achterban goed mee te nemen", zegt Arno Uijlenhoet in Rotterdam.

"Er is respectloos omgegaan met de leden", zegt zijn concurrent Heleen Weening in Groningen, over Kunduz. "Ik hoorde Jolande Sap laatst zeggen: laten we nu maar ophouden over Kunduz. Maar ik denk: nee, we moeten het er juist wel over hebben. Een heel weekeinde lang. Iedereen zijn pijn op tafel. Op een open manier. Niet zoals die ene keer dat Mariko Peters over Kunduz kwam praten, op 21 december. Ze zat achter een tafeltje tegenover de zaal. Ze wilde overtuigen. De sfeer was van: ik ben Mariko en ik leg het wel even uit. Niet één van: ik sta open voor de inzichten van de leden. Er moet veel meer dialoog komen met de leden. Wat mij betreft gaan we dat na Kunduz ook doen met de politieke strategie. Dat gaat ook niet goed. De leden moeten veel meer centraal. Alle leden. Ook diegenen die voor die missie zijn, want die hebben nu vaak het gevoel dat ze niks mogen zeggen."

HELEEN WEENING Meer links dan groen
Heleen Weening, 35 jaar, was de afgelopen negen jaar actief voor GroenLinks. Eerst als afdelingsbestuurder, toen als raadslid, de laatste tijd als voorzitter van de Haagse gemeenteraadsfractie. Weening ziet een partij voor zich waarin iedereen, op alle niveaus, met elkaar samenwerkt. Voor haar staan de mensen aan de onderkant van de samenleving centraal. Ze wil het systeem vergroenen en verduurzamen.

Wordt Weening gevraagd te kiezen tussen D66 en SP, antwoordt ze: GroenLinks. Samenwerken kan met beide partijen, wat haar betreft.

"We moeten kijken naar wat ons bindt. We moeten niet ingewikkeld doen of dat nou D66 of de SP is." Dat Femke Halsema in het verleden de SP weleens afdeed als 'te conservatief', vindt ze ergerlijk. Is zij voorzitter, dan zal ze ervoor waken dat de partijkoers wat dat betreft helder is. Tot de leden in Rotterdam: "Dat Jolande Sap niet de ene dag nog met de SP en de PvdA een Ander Nederland presenteert, en de volgende dag op televisie zegt dat diezelfde PvdA te veel op de SP lijkt."

"Ik zie mezelf echt als vertegenwoordiger van de leden", zegt Weening over haar rol als partijvoorzitter. "Ik ben niet het schoothondje van Jolande Sap", beloofde ze de leden in Rotterdam. Zij wil veel meer dan nu gebeurt gebruik maken van de leden voor de toekomst van de partij. Van hun deskundigheid kan meer gebruik worden gemaakt.

"In Nijmegen krijgt GroenLinks meer voor elkaar dan op landelijk niveau. Op veel plaatsen maken GroenLinksers al deel uit van de lokale macht. Daar maken ze al het verschil. Dat moet landelijk nog gebeuren", zegt ze.

ARNO UIJLENHOET Meer groen dan links
Als Arno Uijlenhoet, 42 jaar, zijn GroenLinks moet schetsen, dan zegt hij 'open debatpartij'. Wat hem betreft zijn koers en visie, strategie en beleid voortdurend onderwerp van discussie in de partij. Zéker als het gaat om onderwerpen die bij de leden diep zitten.

Voor Uijlenhoet ligt een sterke nadruk op duurzaamheid, waar volgens hem nog veel potentieel zit. Hij zit als duurzaam ondernemer zelf in een netwerk in Den Bosch, met andere ondernemers, en merkt dat zij vaak niet weten dat GroenLinks hun partij is. Dat wist hij zelf ook niet, tot twee jaar geleden. Hij was voor die tijd lijsttrekker van de Newropeans, een Europese partij die een democratischer Europa wilde. "Ik had van GroenLinks het idee van een ouderwetse linkse partij", zegt hij. "Maar de partij is meer opgeschoven naar het politieke midden."

Uijlenhoet is een representant van de 'nieuwe' GroenLinkser. De afdeling Nijmegen vroeg hem te kiezen: SP of D66? Zijn antwoord: D66. Voor de koers van GroenLinks heeft hij een eigen concept, waarmee de partij 'van de crisis een kans' kan maken. Hij wil 'slim links' introduceren, hij is niet van de gedachte 'dat alles terug moet in overheidshanden'.

In Leiden werd hem de vraag gesteld 'als je moet kiezen tussen Groen en Links, waar sta je dan? "Ik koos na ampel beraad voor groen. Dat vertaal ik als duurzaamheid. En duurzaamheid is voor mij recht doen aan milieu, mens en maatschappij."

Met de partij wil hij geloven in de oplossingen die GroenLinks in handen heeft. "We moeten uitgaan van onze kracht. Het vertrouwen is een beetje weg. Het vertrouwen dat er wel bestond toen Femke Halsema nog partijleider was."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden