Hoe het Tour-feestje in Leiden ontaardde

Een etappe met vier Nederlanders op de eerste vier plaatsen? Jawel, die is er geweest: bij de start van de Tour de France in Leiden, 1978. Die vierslag is vrijwel vergeten. Want er gebeurden meer dingen die dag, vervelende dingen.

Het staat er echt. 1. Raas, 2. Knetemann, 3. Zoetemelk, 4. Kuiper. Vijfde is de Belg Joseph Bruyère geworden en als negende eindigt een vrij jonge Tourdebutant uit Frankrijk. Het is zaterdag 29 juni 1978. De opening van de 65ste Tour de France, een tijdritje van 5,2 kilometer dat net in Leiden is verreden, is ogenschijnlijk uitgelopen op een groot succes voor de Nederlandse renners. Toch is er geen feeststemming in de stad. Bij TI Raleigh, de ploeg waarvoor Raas, Knetemann en Kuiper rijden, heerst verontwaardiging en de mensen die het evenement in Leiden hebben georganiseerd, zijn even woedend als wanhopig. Wat een feestdag had moeten worden, is uitgelopen op een sof - ondanks die vierslag.

Als het op die de 29ste juni licht wordt, hebben de organisatoren hun eerste schok al moeten verwerken. De avond ervoor is Joop Riethoven, de man die de Tour naar Leiden haalde, geveld door een hersenbloeding. Hij ligt in coma en het is onzeker hij ooit nog bijkomt.

Een tweede schok volgt die ochtend. Tour-directeur Félix Lévitan komt kijken in de Groenoordhallen en ziet dat de plek waar de tijdrit begint vol staat met Nederlandse reclameborden. Dat zint de patron van de Tour niet. De plekken zijn al vergeven aan een Frans televisiestation, dus de Nederlandse borden moeten weg, en wel meteen. Als Lévitan de tijdrit dreigt te schrappen, binden de Leidse organisatoren grommend in. Ze weten het: Lévitans bevel gaat hen tonnen (in guldens) kosten, want er is door bedrijven fors gedokt om in de hallen reclame te maken.

Gevaarlijk

Buiten miezert het intussen. De teamleiders van de elf deelnemende wielerploegen maken zich zorgen. Ze inspecteren het parcours en oordelen bijna unaniem dat het stratencircuit glad en gevaarlijk is. Ze willen de proloog wel rijden, maar de tijdsverschillen tussen de renners mogen niet doorwerken in het algemeen klassement. Stel je voor dat een favoriet hier valt en zo zijn kans op een Tourzege verspeelt. Peter Post, ploegleider van de TI Raleigh-formatie, is het niet met zijn collega's eens, maar verzet zich ook niet. De Tourdirectie schikt zich naar het oordeel van de ploegleiders en de renners worden over het besluit geïnformeerd. Het toegestroomde publiek niet.

Er gaat meer mis. Gezellig is het niet in de Groenoordhallen. Van de 5000 beschikbare (dure) plekken, zijn er maar zo'n 3000 bezet. De speaker schreeuwt hard en zwetst zo veel reclameteksten de zaal in dat hij soms vergeet startende renners aan te kondigen.

Veel renners rijden niet echt hard. Omdat ze bang zijn om te vallen, denken de toeschouwers. Omdat de proloog er voor het algemeen klassement niet toe doet, weten de renners. Bernard Thevenet, winnaar van de vorige Tour, doet het in zijn gele trui vrij rustig aan. De Belgische klassementsrenner Michel Pollentier ook.

De Nederlandse kopstukken niet. Zij strijden niet om tijdwinst, maar jagen op de gele trui en op het vooruitzicht die in de eerste etappe door Zuid-Holland en Noord-Brabant naar Sint Willebrord te dragen. Vooral Jan Raas is gebrand op de zege. Stijlvol kun je zijn laatste honderden meters niet noemen, krachtig en wilskrachtig wel: het verzet waarmee hij rijdt moet tamelijk moordend zijn geweest. Als hij na 6 minuten en 38 seconden over de streep is gekomen, stapt hij af en buigt hij zich hijgend over zijn fiets. Zo blijft hij een tijdje staan. Raas is er vol voor gegaan. De speciale bril die hij draagt, voorzien van minuscule gaatjes, heeft trouwens goed gewerkt: hij heeft geen last gehad van beslagen glazen.

1. Raas, 2. Knetemann, 3. Zoetemelk, 4. Kuiper. Terwijl er nog toeschouwers zijn die denken dat Zoetemelk en Kuiper een aardige tijdwinst hebben geboekt op Thevenet, Pollentier en die debuterende Fransman, glunderen Post en Raas: de gele trui is binnen. Maar lang duurt hun vreugde niet. Tot ieders verbazing meldt Lévitan dat er geen gele trui wordt uitgereikt. Geen tijdsverschillen, dus geen gele trui, motiveert de Tourchef.

Nu zijn de rapen gaar. André de Jong, directeur van de Groenoordhallen en een van de organisatoren, is woedend. Hij kan de dictatoriale Lévitan wel schieten. Jan Raas is verontwaardigd: "Het is ongehoord dat de trui niet wordt uitgereikt. Je zag toch, ik kon voluit gaan", foetert hij. "Als het straks regent op Alpe d'Huez vraag ik ook om neutralisatie", sniert Peter Post.

Woedend als ie is, wil Raas het eerbetoon rond zijn etappezege mijden, maar uiteindelijk stapt ie toch maar het podium op. Nederlandse journalisten mogen daar, om een of andere reden, niet bij zijn, Franse journalisten wel. Als Guus van Holland (de Volkskrant) verhaal gaat halen, wordt hij aan zijn baard getrokken en krijgt hij een paar stompen.

Het feest waar Leiden naar heeft uitgekeken, is uitgelopen op een miezerig partijtje met een beetje topsport, een hoop gedoe, een fors financieel tekort en zonder gele trui.

"Regen dompelt Tour in triest sfeertje', kopt het Leidsch Dagblad de maandag erna. Door het schrappen van de tijdsverschillen was het 'een doodordinaire kermiskoers, niets meer en niets minder', oordeelt verslaggever Jaap Visser. En de toeschouwers 'werden belazerd waar ze bijstonden'.

De volgende dag vertrekt de karavaan al vroeg uit Leiden. André de Jong heeft eerder geweigerd het startschot te geven, maar komt toch maar op die beslissing terug. Want, tja, anders doet iemand anders het wel. Er is geen gele-truidrager, want als een soort van geste van Lévitan aan Leiden, krijgt ook Thevenet het kleinood niet om zijn schouders.

In het peloton zit Jan Raas 'te briesen en te brullen', zoals zijn ploeggenoot Henk Lubberding het later zou vertellen in het tv-programma 'Andere Tijden Sport'. Peter Post moet dan al een idee hebben wie er in Sint Willebrord gaat winnen: een briesende Raas wil nogal eens leiden tot een winnende Raas. Op een kilometer van de meet demarreert de Zeeuw en hij blijft het peloton net voor. Sint Willebrord heeft dan al kennis gemaakt met monsieur Lévitan. Op zijn bevel hebben de organisatoren een grote reclamezuil bij de finish weg moeten halen. Als Raas zijn hand opsteekt, ligt Joop Riethoven nog altijd in coma.

Protest

De Tour van 1978 zal verlopen zoals die begon: vol rumoer en vol succesvolle Nederlanders. Rumoerig omdat het peloton het eerste deel van de twaalfde etappe (officieel: etappe 12A) in een wandeltempo aflegt en onder leiding van die debuterende Fransman vlak voor de finish collectief van de fiets stapt. Het is een protest tegen het vroege aanvangstijdstip van de rit, die 's middags wordt gevolgd door etappe 12B. Een paar dagen later loopt Michel Pollentier op Alpe d'Huez bij een dopingcontrole tegen de lamp: hij probeert de controleurs te bedotten met een meegesmokkeld ampulletje urine.

Inclusief het Leidse proloogje en een ploegentijdrit winnen Nederlandse renners negen etappes: Raas drie, Knetemann twee en Henk Lubberding, Joop Zoetemelk en Hennie Kuiper elk één. Kuiper pakt de prestigieuze zege op Alpe d'Huez, Peter Post zal niet om neutralisatie vragen. Lubberding eindigt als beste jongere en twee halve Nederlandse zege's zijn er ook, want Paul Wellens en Klaus-Peter Thaler horen tot de TI Raleigh-ploeg die in veel etappes dominant is.

Maar de hoofdprijs winnen de mannen van Post niet. Die gaat naar die jonge Fransman die in Leiden als negende eindigde en bij zijn Tourdebuut als stakingsleider heeft gefungeerd. Hij rijdt in de 18de etappe, een tijdrit van 72 kilometer van Metz naar Nancy, Joop Zoetemelk uit de gele trui en geeft die daarna niet meer uit handen. Zijn naam: Bernard Hinault. Als de Breton zijn eerste Tourzege binnen heeft, is Joop Riethoven alweer enige tijd bij kennis. Hij heeft zes dagen in coma gelegen.

De Franse ronde in Nederland

In 1954 start de Tour voor het eerst niet in Frankrijk. Het is Amsterdam dat à raison van 40.000 gulden met die eer strijkt. De stad zou dat te danken hebben aan de prestaties van de Nederlandse renners in de Tour van 1953. Doorslaggevend voor de Tourdirectie zijn natuurlijk commerciële motieven, zoals de vrees voor de komst van een Ronde van Europa. Door buiten Frankrijk te laten starten, 'bewijst' de directie dat de Tour (een beetje) Europees kan zijn. De eerste etappe leidt naar Antwerpen. Wout Wagtmans, dan Nederlands beste Ronde-renner, wint hem.

In 1973 begint de Tour in Scheveningen, en net als vijf jaar later in Leiden is Joop Riethoven de initiator. Joop Zoetemelk wint de proloog over 7,1 kilometer met een tel voorsprong op de beroemde Raymond Poulidor. De volgende ochtend verliest 'Joop' zijn gele trui in een ritje naar Rotterdam.

28 jaar na 'Leiden' is het de beurt aan 's Hertogenbosch, dat start- en aankomstplaats is van de proloog en de eerste etappe. Daar betaalt 'Bois-le-Duc' de Tour-directie 3 miljoen gulden (1,36 miljoen euro) voor. De Zwitser Alex Zülle en de Fransman Frédéric Moncassin zijn de winnaars. De Franse sprinter blijft Jeroen Blijlevens net voor. De belangstelling voor de proloog valt wat tegen: zo'n 115.000 mensen.

In 2010 organiseert Rotterdam de proloog (8,9 kilometer) en kan de stad op 3 juli zijn moderne gezicht met de Erasmus- en de Willemsbrug aan miljoenen televisiekijkers laten zien. Dat lukt, al regent het af en toe en duiken veel toeschouwers een tijdje een kroeg in om de WK-wedstrijd Duitsland-Argentinië (4-0) te zien. Er komen, blijkt later uit onderzoek, 865.000 mensen op het spektakel af. Het binnenhalen van de Tour kost 2,5 miljoen euro en Rotterdam spendeert zo'n 12 miljoen euro aan allerhande nevenactiviteiten rond de Tour en voor de stad. Net als in Den Bosch wint een Zwitser: Fabian Cancellara.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden