Column

Hoe het Onze Vader een grote steen des aanstoots werd

In het spotje van de Church of England wordt het Onze Vader gebeden door allerlei verschillende personen. Beeld Screenshot YouTube
In het spotje van de Church of England wordt het Onze Vader gebeden door allerlei verschillende personen.Beeld Screenshot YouTube

Het Onze Vader is niet de meest voor de hand liggende tekst voor een bioscoopreclame. Meestal worden daarin laffe softdrinks aangeprezen, krappe auto's die er voor de camera uitzien als een Batmobile of vakanties naar droomstranden zonder één medetoerist.

Bioscoopreclame is de even lichte als lichtzinnige kant van het consumptieparadijs dat wij de samenleving noemen. Wie daarin komt aanzetten met een serieuzer boodschap kan bij voorbaat rekenen op bevreemding.

Misschien was het de Anglicaanse Kerk daar wel om te doen, toen ze een spotje liet maken met het Onze Vader als enige tekst. Elk vers wordt gebeden, gezongen of gemompeld door ander personages in een andere omgeving: op een kerkhof, bij een huwelijk, in een fitnessclub of iets wat lijkt op een asielzoekerscentrum. Door mensen van alle rangen, standen en kleuren.

Het spotje moest wat opzien baren in de decembermaand, te midden van alle aanprijzingen voor kerstprullaria. Aan het eind ervan zit een bescheiden boodschap: 'Prayer is for everyone', naar de geest van de tijd voorzien van de hashtag #justpray. Voor de kersttijd niet eens zo'n gek idee.

Steen des aanstoots
Maar het spotje werd een grote steen des aanstoots. Niet voor de officiële censor die in Groot-Brittannië zelfs reclamefilmpjes vooraf van goedkeuring moet voorzien, maar voor het bureau dat de reclame regelt voor grote bioscoopketens. Sommige bezoekers zouden er weleens aanstoot aan kunnen nemen, zo klonk het. "Mensen van andere geloofsovertuigingen of zelfs zónder geloof. In dit opzicht behandelen wij alle politieke en religieuze overtuigingen gelijk."

Dat 'gelijk' betekent dus: we behandelen ze níet. Liefst zouden we hebben dat ze niet bestonden. Althans, niet in de ruimte die wij voorbehouden aan het consumentenplezier, dat voor ons samenvalt met neutrale openbaarheid. Een soort natuurtoestand, waarin ieder mens in de eerste én de laatste plaats een potentiële klant is.

Leven en laten leven
Ik kan me goed voorstellen dat anderen juist aan díe opvatting aanstoot nemen. Daar hebben zij dan dagwerk aan, want het openbare leven is ervan doordrenkt. Er zit dus weinig anders op dan die ergernis te verbijten: bij het lopen door een feestelijk verlichte stad, het zien van de televisie, het wachten op de hoofdfilm in de bioscoopzaal. Een samenleving is nu eenmaal leven en laten leven - en af en toe het verbijten van wat ergernis.

Het is best mogelijk dat dat met het Onze-Vader-spotje niet helemaal zal lukken. Met enig recht zal het reclamebureau bang zijn geweest voor reuring en oproer. Niet van de 'mensen zonder geloof' die het zo attent voor ongemak wil behoeden. Atheïsten zullen het bij dat filmpje niet snel op een schreeuwen zetten - tenzij je de almaar gekkere Richard Dawkins bent.

Olifant in de kamer
De olifant in de kamer moet het militante islamisme zijn geweest, dat ook in Engeland steeds rumoeriger wordt. En dus koos het bureau, onder het mom van principiële neutraliteit, eieren voor zijn geld. Het week en óntweek - conform de aloude Britse gedragsregel dat je conflicten moet smoren onder een wolk van wellevendheid. Ik heb dat altijd een sympathieke trek gevonden, maar vraag me af of je in tijden van IS en zijn aanslagen in het Bataclan-theater niet iets steviger in de schoenen moet staan.

Misschien had het reclamebureau zijn licht moeten opsteken bij de Nederlandse Spoorwegen, die nog niet zo lang geleden ook kortstondig moeite hadden met religieuze reclame. Toen zij een campagne van de Remonstrantse Kerk afwezen, waren zij wel zo eerlijk te wijzen op de 'religieuze spanningen wereldwijd'.

Liberale blik
Dat is een stuk minder principieel dan wat de Britten deden, maar heeft het voordeel dat je jezelf er niet mee klem zet. Toen hun weigering via de sociale media begon rond te zingen, zwichtte het bedrijf schielings voor wat nu 'een liberale blik' heet.

De Britten zouden ervan kunnen leren dat een democratische openbare ruimte niet hetzelfde is als een religieloze ruimte. Wat je van andere godsdiensten ook vinden mag, je zult ermee moeten leren leven. Een volwassen burger weet op zijn tijd zijn ergernis te onderdrukken; daar hoeft geen maatschappelijke kinderjuffrouw hem voor te behoeden.

Noem het een oefening in onverschilligheid, die - met mate bedreven - een grote maatschappelijke deugd is. Tenslotte heeft de Nederlandse bevolking juist op de stations van de NS decennia lang laten zien hoe moeiteloos zij lak kon hebben aan de vruchteloze boodschap van de Bond tegen het Vloeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden