Hoe het is om echt naar de teksten van kinderen te luisteren

Een man, gekleed in een soort maliënkolder en een zwaard in zijn hand rent op het publiek af. ,,Ik ben Willem'', zegt hij. Even later volgt een serieus verhaal over een groep waar hij mee in gevecht is, dat hij besluit met de woorden: ,,Maar we doen het voor nep.''

De personages Willem en Lena in de voorstelling van Hollandia, gespeeld door acteurs Bert Luppes en Frieda Pittoors, zijn geïnspireerd op teksten van kleuters. Lex Bohlmeijer voerde gesprekken met jongens en meisjes, speelde spelletjes met ze en observeerde hun gedrag. Net zoals bij de arbeidersportretten 'Kingcorn' en 'Biotex', die hij samen met regisseur Floor Huygen bij Hollandia maakte, schreef hij de interviews letterlijk op papier. Het resultaat zijn teksten die een treffend beeld geven van de ontluikende taal van kinderen. Maar 'Lena en Willem' is geen jeugdvoorstelling, het is een volwassen productie over de gedachtenwereld en de taal van kinderen.

Regisseur Floor Huygen vertelt na afloop van de try-out in de gymzaal van de IVO-Mavo in Den Bosch: ,,Een paar dagen geleden fietste ik door de stad naar het repetitielokaal en ik zag twee jongetjes op straat staan met plastic geweren. Omdat het kleine jongetjes waren, vond ik het grappig. Maar als daar twee volwassen mannen langs de kant van de weg hadden gestaan, was ik bang geweest. Door die gedachte besefte ik ineens duidelijk wat deze voorstelling voor effect op het publiek heeft. Als volwassenen naar kinderen kijken, overheerst het formaat. Het is een soort kabouterwereld, waardoor je de dingen die ze doen en zeggen vaak met een korrel zout neemt. Maar als je volwassen acteurs zeer serieus dezelfde teksten hoort zeggen, krijgt het ineens een betekenis. Ik wil volwassenen op deze manier een keer écht naar teksten van kinderen laten luisteren. Het is heel mooi hoe kinderen van die leeftijd praten, hoe zij zich uitdrukken. Maar vaak luister je er niet echt naar. Na de interviews met de kinderen vroegen Lex en ik ons af of ze wel zoveel gezegd hadden. Pas toen we de teksten op papier lazen, zagen we hoeveel ze weten. In een kind is alles al aanwezig. Je vraagt je dan van alles af: Zijn wij, volwassenen, niet gewoon grote kinderen? En: Wat hebben wij allemaal verloren? Ik vind dat kinderen echt nadenken en ik vraag me af of vol wassenen nog wel echt nadenken. Met een stotter zeggen ze soms meer dan een volwassene in een volzin kan zeggen. Ze beginnen na te denken vanaf het essentiële begin. Kinderen zijn één geheel en denken ook fysiek, met hun zintuigen en hun gevoel. En het is heel goed om dat zo te doen.''

Hoe heeft zij met de acteurs gerepeteerd, met deze ongepolijste kinderteksten? Huygen: ,,Het is heel moeilijk om in deze voorstelling de juiste toon te vinden. Zodra je begint met een kind te imiteren krijg je hele flauwe dingen, zoals kinderachtige stemmetjes. Het gaat niet om de de buitenkant, maar om de binnenkant. Je moet een kind niet nadoen, maar op een bepaalde manier een kind zíín. Ik heb Bert en Frieda gevraagd om de tekst serieus te vertolken en daarbij te denken aan een kind. Langzamerhand zijn Willen en Lena personages geworden. Over het vinden van die invalshoek en de juiste toon hebben we de hele repetitietijd gedaan.'' En daar zijn ze naar mijn idee goed in geslaagd. Zowel Luppes als Pittoors laten erg mooi zien hoe het is als je de wereld vanuit een kinderlijke blik, met een beperkte kennis en woordenschat, probeert te verklaren en uit te leggen. Zo legt Luppes uit hoe een boor werkt: ,,Je pakt het vast en dan begin je helemaal te trillen. Je duwt heel hard en dan is er een gat.'' En weet je wat verliefd is? Pittoors: ,,Dan draai je en je hebt liefde in je hart. Dat is een heel leuk gevoel. Je hersens worden dan heel recht en dan kun je goed nadenken.''

Vooral het enthousiasme waarmee de 'kinderen'/acteurs zich opwinden over alledaagse dingen en van de hak op de tak springen, is bijzonder aanstekelijk en komisch. In wisselende scènes, in een zandbak of tijdens de herinnering aan 'bijna doodziek zijn', passeren grote onderwerpen als de Liefde, de Dood, Macht en Vriendschap de revue. In de loop van de voorstelling zie je helder de belevingswereld van twee kinderen tot leven komen. En sommige teksten krijg je niet meer uit je hoofd, zoals: ,,Ik wil heel vaak iets niet zeggen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden