Hoe groen is de haven van Rotterdam?

Het Havenbedrijf Rotterdam heeft al zijn duurzame initiatieven op de kaart gezet. Het wil de schoonste van de wereld zijn. Zo ver is het nog niet.

Rotterdam zal nooit meer 's werelds grootste haven worden. De nieuwe ambitie: 's werelds groenste. Het klinkt tegenstrijdig: duurzaam en tegelijk het grootste industriële complex van Nederland, met zijn chemische installaties, schoorstenen en olieopslagtanks.

Volgens Alex Ouwehand van de Natuur- en Milieufederatie Zuid-Holland gebeurt op het gebied van duurzaamheid al veel in de haven. "De ambities zijn groot en het Havenbedrijf doet veel om ze te bereiken." Hij noemt de komst van een LNG-terminal, en het stimuleren van die brandstof voor binnenvaartschepen. Die kunnen dan veel schoner gaan varen dan nu, met diesel. "Daardoor neemt de kwaliteit van de leefomgeving enorm toe en daalt de uitstoot."

Ouwehand vindt ook de Tweede Maasvlakte een goed voorbeeld van een schone haven. Begin volgend jaar leggen daar de eerste containerschepen aan. "De overslag gaat volledig automatisch, state of the art." Ook is in het nieuwe havengebied ruimte gereserveerd voor biologische- en circulaire economie, de industrie van de toekomst. Daarvoor is echter nog geen grond verhuurd. Ouwehand: "Dat krijg je natuurlijk niet in één dag gerealiseerd. Was het maar zo, dan waren alle milieuproblemen snel opgelost."

Het Havenbedrijf bevindt zich in een spagaat. Directeur Allard Castelein wil graag investeren in nieuwe energie, maar wil het oude ook zeker niet afschrijven. Hij wil biochemie, maar met olieraffinaderijen valt ook nog geld te verdienen.

De bedrijven in de fossiele energie hebben veel privileges, die ze niet kwijt willen, zegt Ouwehand. "Nee, ik noem bewust Shell niet. Dat concern wordt vaak als bliksemafleider gebruikt door kleine bedrijven die zelf ook sneller zouden kunnen vernieuwen, dan ze nu laten zien."

Castelein zei eerder dit jaar in Trouw dat Nederland soms te veel voorop wil lopen met milieuregels. Dat vindt directeur Ouwehand van de milieufederatie niet de goede instelling. "Ook al zou dat zo zijn, het ontslaat je niet van de plicht om zelf te vergroenen."

De Rotterdamse haven vraagt veel aandacht voor concurrentievoordelen die andere havens hebben, bijvoorbeeld door staatssteun, maar ook daar geldt volgens Ouwehand de eigen verantwoordelijkheid. "Je moet niet gaan voor de status quo of het veiligstellen van je eigen positie. Je moet een stapje extra zetten."

Moet de haven dan gaan voor een directe omwenteling, zoals bijvoorbeeld milieuwetenschapper en activist Jan Rotmans die bepleit? Die neemt in ieder geval stelling, waarmee hij het tempo in de discussie houdt, zegt Ouwehand. "Maar het is makkelijker over zo'n omwenteling te praten, dan die te realiseren. De ambitie van het Havenbedrijf is goed, maar het vraagt een grote inzet. De uitvoering moet niet verslappen."

De 15 groene initiatieven van het Havenbedrijf

Walstroom

Binnenvaartschepen mogen aan Rotterdamse kades niet aan generatoren. De schepen halen hun stroom van het elektriciteitsnet: minder CO2-uitstoot, fijnstof en minder lawaai.

InlandLinks

Deze onlinerouteplanner van de Rotterdamse haven regelt dat vracht zo snel en efficiënt mogelijk in het achterland komt. Zo wordt ook voorkomen dat lege containers te vaak op en neer gaan.

Schonere binnenvaart

Sterk vervuilende binnenvaartschepen zijn per 2025 verboden in de Rotterdamse haven. Het Havenbedrijf geeft korting aan schippers, wanneer ze nu al voldoen aan de strenge emissie-eisen van over elf jaar. Het Havenbedrijf en de provincie Zuid-Holland verstrekken ook subsidie voor schonere scheepsmotoren.

E-neuzen

De elektronische neuzen (we- of e-noses) speuren snel hinderlijke of gevaarlijke gassen op in. In 2016 moet de haven driehonderd neuzen tellen.

Milieu-index schip

Deze index becijfert hoe goed een schip scoort (tussen de 0 en de 100), op milieunormen. Bij een score van 31 of hoger ontvangen schepen tien procent korting op het zeehavengeld.

Energie-efficiëntie

Restwarmte en stoom van industrie gaan naar bedrijven en de stad Rotterdam, als verwarmingsbron. Deze week presenteerde de provincie Zuid-Holland met de gemeenten Rotterdam, Den Haag, Delft en Westland plannen voor een 'warmterotonde' door de provincie. Er moet nog wel geld voor het initiatief komen.

Groene Poort

Oude hei- en betonpalen worden bij de Landtong Rozenburg gebruikt om natuur te ontwikkelen en het havengebied te vergroenen.

Landtong Rozenburg

Deze strook natuur is het 'groene podium' van de haven. Schotse hooglanders en konikpaarden grazen op het schiereiland naast Europoort.

Biobrandstoffen

Biologische brandstoffen worden gemengd met reguliere brandstof. Rotterdam wil nog meer biochemie en biobrandstoffen produceren. Deze week is de bouw van een biologische lpg-terminal aangekondigd. Niet alle biobrandstoffen zijn even groen. Sommige palmoliën worden geproduceerd uit plantages waarvoor Indonesische oerwouden zijn gekapt. Biobrandstoffen uit maïs en raapzaad hebben nadelige gevolgen voor boeren in ontwikkelingslanden.

Natuur in de haven

Naast de Landtong hebben ook de Maasvlakte en Oostvoorne extra groen gekregen. Industrie die zich vestigt in het havengebied, moet vervuiling compenseren.

Duurzame Energie

In de Rotterdamse haven wordt 10 procent van de landelijke windenergie opgewekt. De huidige 170 megawatt in het gebied moet in 2020 bijna verdubbeld zijn. Het Havenbedrijf is tegen windmolens voor de kust, die kunnen de scheepvaart hinderen.

Biomassa

Rotterdam is een belangrijk knooppunt van natuurlijk (afval)materiaal. In elektriciteitscentrales wordt biomassa bijgestookt. Dat gebeurt vooral met houtpellets. Dat is niet automatisch duurzaam. Idealiter worden snoeival of resten uit de landbouw bijgestookt, vanwege de grote vraag nu, verdwijnen hele bomen in de verbrandingsoven.

CO2-afvang-, transport- en opslag

CO2 uit de haven gaat door een buizenstelsel naar de kassen van het Westland. De haven wil ook de koolstofdioxide van twee nieuwe kolencentrales gaan afvangen. Maar de komst van zo'n afvang en opvanginstallatie is onzeker (zie punt 1 bij de smerige initiatieven).

Tweede Maasvlakte

Op het nieuwste havengebied is 80 hectare gereserveerd voor chemische industrie op basis van hernieuwbare grondstoffen. Tot dusver hebben zich nog geen huurders gemeld.

LNG

Schepen kunnen beter vloeibaar gas (LNG) als brandstof gebruiken dan diesel. Het Havenbedrijf stimuleert het schonere LNG. De eerste Nederlandse LNG-terminal is klaar, onlangs werd de bouw van tankfaciliteiten aangekondigd.

Vier smerige lokaties

Kolencentrales Maasvlakte

Op dit moment draaien de twee nieuwe kolencentrales al proef. Zij zouden hun CO2-uitstoot gaan afvangen, maar hier werden nooit harde afspraken over gemaakt. Zij kunnen dus ook gaan draaien, zonder de CO2-uitstoot op te vangen in de Noordzeebodem.

Olieterminal

Het Russische oliebedrijf Summa en het Nederlandse opslagbedrijf VTTI willen een nieuwe olieterminal bouwen in Europoort. Daarmee wordt de olie-overslag in Rotterdam verdubbeld. De olie wordt straks overgeladen in schepen, wat schadelijker is voor het milieu dan vervoer per pijpleiding.

Odfjell

Odfjell was jarenlang het probleemkind van de haven. Bij het tankopslagbedrijf lekten verscheidene malen giftige stoffen weg en de brandinstallatie was niet in orde. Het bedrijf staat op omvallen; nog altijd ligt een groot deel van de tanks stil, vanwege achterstallig onderhoud.

De Blankenburgtunnel

De Rotterdamse haven lobbyt flink voor extra infrastructuur rond de haven. De verlengde A4 kwam er na aandringen van het Havenbedrijf, maar gaat dwars door natuurgebied Midden-Delfland. Het extra asfalt en de uitlaatgassen zijn geen aanwinst voor het landschap. De Blankenburgtunnel moet het aantal files rond de haven verminderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden