Hoe goed is Nederland eigenlijk op extreem weer voorbereid?

Beeld ANP

Als Nederland in een paar dagen meer dan een meter neerslag te verwerken kreeg, zoals momenteel in het zuiden van de Verenigde Staten het geval is, zouden hier ook de polders helemaal blank staan, zegt Frans Klijn van kennisinstituut Deltares.

“Ook de lage zandgronden zouden onder water komen, en het zou zeker een week duren eer we dat allemaal weggepompt hadden.” Maar vrees niet, haast hij zich te zeggen. “Zulke hoeveelheden krijgen wij hier niet. De lucht is hier niet warm genoeg om zo veel water te kunnen bevatten.”

Op de vraag wat Nederland wel kan verwachten en of het daarop is voorbereid, onderscheidt hij drie risico’s. Waterhinder: de straten staan blank na een hoosbui. Wateroverlast: sloten en kanalen kunnen hevige regenval niet aan en akkers of zelfs steden lopen onder. En het overstromingsrisico: de dijken langs de kust of grote rivieren breken door.

Waterhinder

Het is elke zomer wel een paar keer raak, meestal in de zomer. Een hevige wolkbreuk zet een paar straten of een hele wijk blank doordat de riolering deze hoeveelheid water niet zo snel kan verwerken. Dat zijn buien waarbij in een uur tijd 20 millimeter valt. De norm is dat dit per plaats eens in de twee jaar mag gebeuren. “Maar daarbij mag het water niet boven de stoeprand uitkomen”, zegt Klijn. “Anders stroomt het de huizen in.”

Die norm wordt wel eens overschreden. Werkendam of Kockengen hebben daar nog recent ervaring mee. Dat kan ook bijna niet anders, zegt Klijns collega, Klaas-Jan van Heeringen. “Dan zou je wel een heel zwaar systeem moeten inrichten.” Overigens, vult hij aan: die twee jaar zijn geen wettelijke norm. “Het is aan de gemeente om dat vast te stellen. Die gaat immers over de riolering en kan voor de ene wijk een iets andere afweging maken dan voor de andere.”

In zijn algemeenheid voldoen de Nederlandse riolen aan die norm. Maar, zegt Klijn: “Dergelijke hoosbuien zullen in het veranderende klimaat vaker voorkomen, en het is verstandig om daar nu al op te anticiperen.” Dat besef is er ook wel, maar het rioleringsstelsel is zo uitgebreid – vele honderdduizenden kilometers – dat het onbetaalbaar is om dat in bijvoorbeeld 2050 geheel te vernieuwen. Daarom zoeken veel gemeenten hun toevlucht tot de aanleg van bijvoorbeeld vijvers of zogeheten wadi’s – eigenlijk droogstaande rivieren in de Sahara – die tijdelijk het overtollige water kunnen opvangen. Klijn: “Bij zo’n piekbui helpt het ook als burgers hun tuintegels weghalen of een regenton aanschaffen. Maar dat effect valt weg bij langdurige regen. Dan is de ton vol of de bodem verzadigd.”

Wateroverlast

Regent het aan één stuk door, dan kunnen op een gegeven moment de beken, sloten of kanalen het niet meer aan en loopt het land onder. Dan gaat het om zo’n tachtig millimeter binnen een dag. De norm hiervoor hangt af van de aard of toepassing van dat gebied. Grasland mag eens in de tien jaar blank staan, akkers iets minder vaak en kassen weer iets minder. Voor stedelijke gebieden is de norm: hooguit eens per eeuw, maar dan loopt het dus ook de huizen in.

De watergangen voldoen vrijwel overal aan die norm, zeggen de deskundigen van Deltares. “En sinds het begin van deze eeuw bereiden ze zich ook voor op veranderingen in het klimaat”, zegt Klijn. Dat is ook niet zo moeilijk als bij het riool, zegt Van Heeringen. “Het is relatief goedkoop om in poldere een extra bergingsgebied aan te leggen of de capaciteit van de gemalen te vergroten.”

Overstromingen

Bij de vraag of Nederland waterbestendig is, ging het altijd daarover: houden de dijken het? Daar kon men niet altijd zeker van zijn, bleek bij de bijna-overstromingen van 1993. Er kwam een ‘Deltaplan’ voor de rivieren, ‘Ruimte voor de rivier’ geheten.

Dat programma is onlangs voltooid maar inmiddels zijn de inzichten veranderd. Sinds dit jaar gelden andere normen. Er wordt niet zozeer gerekend met de kansen dat het water over de dijk loopt, maar meer met de kans of de dijk het houdt – en het water hem niet ondermijnt door er onderdoor te sijpelen. Bovendien wordt sinds 1 januari rekening gehouden met de gevolgen van een dijkdoorbraak. Hoeveel mensen wonen er achter? Wat is de economische betekenis van het gebied?

“Daardoor zijn de normen in sommige regio’s aangescherpt, en daar komen nog de aanpassingen bij vanwege de klimaatverandering”, zegt Harold van Waveren van Rijkswaterstaat. “Dat betekent dat we de komende jaren voor een forse opgave staan. Zeker als je bedenkt dat bij de laatste dijkenkeuring bleek dat een derde van de dijken al niet aan de oude norm voldeed. ‘Ruimte voor de rivier’ was een inhaalslag om de rivieren weer een deel van hun ruimte terug te geven. Dat werkt vooral door in de hoogte van dijken. Nu moeten we een inhaalslag voor hun sterkte leveren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden