Hoe ging het mis in Blerick? 'Ik zei nog: als er niets gebeurt, vallen er doden'

Beeld Koen Verheijden

In een half jaar tijd waren er vier schietpartijen in het Venlose stadsdeel Blerick. Na de dood van Ömer Köksal vorige week, waren er relletjes. Wat is er aan de hand in Blerick?

Het witte tafelkleedje met bloemmotief komt van een van de vrijwilligers, de bloemist van tegenover schonk de bloemen en leende de vaas, Ömer Köksals foto werd geprint van Facebook. In allerijl zetten de vrijwilligers van buurtcentrum Muspelheim de tafel met condoleanceregister neer voor de vorige week doodgeschoten buurtgenoot. "Want van welke cultuur, geloof, of geaardheid je ook bent", zegt beheerder Melanie Holthuizen, "we voelen allemaal die pijn."

Vorige week stelde ze haar centrum, middenin de Blerickse wijk Vastenavondkamp, al open voor de Turkse gemeenschap. Honderden mensen kwamen. Ook de andere buurtbewoners hadden behoefte aan een uiting van rouw. Ze druppelen woensdagavond binnen, en schrijven een sterktewens of een persoonlijke herinnering aan Ömer Köksal op.

De 22-jarige man was een bekend gezicht in de wijk. In de vroege middag van woensdag 1 november werd hij op de Nieuwborgstraat doodgeschoten. Het was het vierde schietincident binnen een half jaar in het Venlose stadsdeel. Bij de eerste schietpartij vielen geen slachtoffers, in augustus kwam Kemal Zengin in Smeliënkamp om het leven, drie weken geleden vielen twee gewonden.

Zonder uitzondering 

Zonder uitzondering noemen buurtbewoners Köksal een rustige en vriendelijke jongen. Hij werkte in de kapsalon van zijn ouders in Venlo. Ja, hij hing weleens op straat, welke twintiger doet dat niet? Veel Blerickenaars zijn boos dat de media direct een link legden met zijn oom Hacibey, een van de kopstukken van de Bende van Venlo. Ömer, zeggen ze, was geen dealer of crimineel. Zijn kant van de familie probeert eerlijk te verdienen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding. 

Beeld Koen Verheijden

Kapper Aemad Wahyana (24) staat voor de deur van zijn kapsalon een sigaret te roken: "De Bende van Venlo was begin jaren negentig. Ömer was toen nog niet eens geboren." Naast Wahyana staat een Turkse vriend, net terug van de uitvaart van Köksal in Turkije. Hij voelt er niks voor om met een journalist te praten. Daar komt toch niets goeds van. Hij loopt naar het buurtcentrum, om het register te tekenen. "Niet meelopen, ik ga daar alleen naartoe."

Mobiele politiepost

Een week na de schietpartij en de daarop ontstane onrust, toen de ME moest optreden en boze jongeren journalisten belaagden, herinnert alleen nog een mobiele politiepost op de parkeerplaats naast de Aldi aan de gebeurtenissen. De bloemenzee aan de Nieuwborgstraat is - dinsdagavond laat en uit het zicht van veel bewoners - opgeruimd door de gemeente.

Bewa Azad (33) zag hoe Köksal vorige week ruzie kreeg met de twee mannen die verdacht worden van de moord. Antilliaans-Nederlandse jongeren, naar verluidt uit Rotterdam. Köksal was een ruziënde vriend te hulp geschoten, Azad zag ze naast snackbar Joosten, tegenover de Aldi, tekeergaan. "Een half uur later was hij dood." De daders zijn nog spoorloos. De 21-jarige die na de moord werd opgepakt, bleek niet betrokken bij de schietpartij.

De schrik zit erin bij Azad. Zoals veel andere ouders, laat ze haar kinderen 's avonds niet meer de straat op. Haar zoon brengt ze naar voetbal. Directeur Jan Wilms van basisschool Mikado spreekt veel ouders zoals Azad, die het liefst zouden verhuizen. Hulpverleners zijn nog druk met het bijstaan van docenten, ouders en kinderen. Die konden vanaf het schoolplein de schietpartij zien.

Zwakke school 

Toen Wilms zeven jaar geleden directeur werd, was Mikado een zwakke school. Nu is die voldoende. "Het is geen moeilijke school, de wijk is wel lastig." Hij somt op: veel lage sociale milieus, armoede, sociale armoede. 28 van de 32 nationaliteiten uit de wijk zit bij hem op school. 60 procent van de leerlingen heeft een migratie-achtergrond.

Mikado is een 'vreedzame school', leerlingen moeten 'samen doen' en naar elkaar luisteren. Ook is er een leerlingenpanel, elke groep heeft een vertegenwoordiger. Donderdagmiddag staat Wilms met het panel - vier jongens en vier meisjes - op het schoolplein. Wilms: "Binnenkort komt de burgemeester, wat gaan we vertellen dat er anders moet?" Hij geeft een aanzetje: "Dat er niet de volgende dag weer allemaal afval ligt, als wij het opgeruimd hebben." Een jongen vult aan: "Verkeersveiligheid". "Hangjongeren en drugs", zegt een ander: "Dat hoort bij elkaar. Die hangjongeren hebben drugs." Een van de meisjes: "En minder schietpartijen."

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Koen Verheijden

Vastenavondkamp is een wijk zoals er in Nederland zoveel zijn: rijtjeshuizen en flats van drie hoog, verderop woonerven. De bouw begon eind jaren vijftig, toen de woningnood enorm was. Veel gezinnen trokken naar Blerick voor de ruime woningen, het groen en de brede wegen. De klad kwam erin. Venlo, aan de andere Maasoever, begon de slechte wijken te herstructureren, veel zwakke gezinnen trokken naar Vastenavondkamp en Smeliënkamp. Die werden 'gedumpt' door de corporaties, is een veelgehoorde klacht. Maar veel mensen vonden het fijn om weer bij hun oude buren te wonen. Ook de migrantengemeenschappen zochten elkaar op.

Rolluiken

Inmiddels is Vastenavondkamp de zwakste wijk van de gemeente Venlo. De flats zijn verouderd, voor veel ramen hangen rolluiken. De PVV wordt steevast de grootste bij verkiezingen. Huisjesmelkers verhuren opgekochte rijtjeswoningen aan Polen en Bulgaren. Buren zien elke dag weer andere mannen de huizen binnengaan.

Marina Schmitz (46) verhuisde twintig jaar geleden vanuit Genooi naar Vastenavondkamp. Het beruchte Genooi, vanwege de hoerenbuurt en omdat twee leden van de Bende van Venlo er woonden, ging grondig op de schop. Schmitz mist haar oude volksbuurt. "Ik hoefde maar te roepen: "Mien, hesse ein paar petatte veur mich? Dan had ik ze gelijk." In Vastenavondkamp is het niet veel anders. Ze leent de ketel van de buurman, maakt daar haar soep in. Dochter Cerabina (13): "En vervolgens krijgt iedereen in de flat soep."

De gebeurtenissen van vorige week maakten indruk op Cerabina. "Ze is getraumatiseerd", zegt Schmitz aan de eettafel. Vanaf het balkon zagen ze vorige week woensdag, na de dood van Köksal, een grote menigte woedende Turkse buurtbewoners naar hun flat trekken. Die dachten dat de schutter zich in een van de appartementen schuilhield. Urenlang stonden de mannen er, de politie forceerde het appartement, maar vond geen verdachte. Door die gebeurtenissen wil Marina Schmitz de wijk verlaten, hoewel ze het volgende moment weer zegt dat ze het gezellig vindt. Cerabina wil niet weg. In de zomer zit ze vaak met een vriendin op het stoepje met een zakje chips. "Al die verschillende mensen, dat is gezellig."

Ik ben geen snitch 

Maar ze zien ook de drugs om zich heen. Schmitz zal de politie niet bellen. "Ik ben geen snitch (verrader). Dalijk heb ik een probleem." Eén keer belde ze de politie, toen een jongen onder haar balkon stond te snuiven. Het antwoord van de meldkamer: "Als er mensen in de buurt zijn, komen die straks even kijken." Schmitz trok haar conclusie: ze zal haar zaakjes zelf wel regelen. Ze pakt een stiletto-mes uit haar broekzak, het lemmet klapt uit. Met haar hoofd knikt ze naar haar dochter. "Zij moet niet denken ooit drugs te gaan gebruiken. Ik hak haar handen eraf."

Voor veel Blerickenaars is de maat vol. Hoe vaak zijn Melanie Holthuizen en Marij Baur (58) van het buurthuis niet naar de gemeente gestapt. Vanwege de pakjes met poeder op straat en de kelderboxen die worden verhuurd aan Oost-Europeanen. Baur vond eens de verpakking van een pistool in de bosjes. Een paar maanden terug trokken ze met spandoeken naar het stadhuis. Als laatste waarschuwing. Holthuizen: "Ik zei daar: als er niet snel iets gebeurt, dan gaan er doden vallen." Het is wrange waarheid geworden. Marij Baur is er klaar mee. Ze wil weg uit Vastenavondkamp.

Intimidatie

Al jaren voelt ze zich niet serieus genomen. Ze zat in een buurtpreventiegroep. Veel mensen stopten na intimidatie door hangjongeren. Wie zijn mond opendeed, kreeg een kras op zijn auto, of een lekgestoken band. Baur ging door, ook toen ze eieren tegen haar raam gooiden. "Maar toen de politie zei dat ik met een melding naar de marechaussee moest, ben ik gestopt. Hallo, wij zijn vrijwilligers!"

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Koen Verheijden

Sinds de dood van Köksal mag de politie preventief fouilleren in Blerick. Woensdagavond lopen op de parkeerplaats naast de Aldi twee agenten met een felle zaklamp op een blauwe Opel af. Het oogverblindende licht verstoort de rust van twee twintigers, die in de auto een joint aan het roken waren. Of ze even hun identiteitsbewijs willen laten zien? De twee gehoorzamen met frisse tegenzin en kijken toe hoe hun namen door het politiesysteem worden gehaald. Ze kennen de routine.

Drugs zijn nooit ver weg in Blerick. Jongeren weten wie ze aan moeten spreken, mochten ze drugs willen kopen. Op straat liggen resten van joints, of zakjes waar wiet in zat. Venlo is door de ligging aan de grens een logistiek knooppunt. Tot een paar jaar geleden waren er twee grote coffeeshops aan de grens, een soort drive-ins waar veel Duitsers hun softdrugs kochten. Ook het centrum had talloze verkooppunten, niet altijd legaal. Dat Venlo na Heerlen steevast als meest criminele stad van het land uit de bus kwam, komt voort uit de drugshandel. Ook de familie Köksal verdiende er veel geld mee.

Harddrugs

Toen vanaf 2012 alleen ingezetenen nog mochten kopen bij coffeeshops, sloten de grensshops. De handel verdween de wijken in. Veelal de wijken van Blerick. Op de straten van Vastenavondkamp waren ineens meer Duitse nummerborden te zien, net als dikke BMW's met jonge jongens erin. De afgelopen maanden is de drugshandel geëscaleerd. Volgens een gemeentewoordvoerder duidt de hoeveelheid geweld op conflicten in het harddrugscircuit.

"Drugshandel is veel te lang getolereerd", zegt Mehmet Algur. Hij zit donderdag in de vroege middag in de Alevitische Turkse Vereniging aan de Alberickstraat. Om hem heen spelen mannen de Turkse rummikub-variant Okey. "De bal ligt bij de allochtone ouders", zegt het oud-raadslid van Groenlinks. "Vaders denken te vaak: Goed dat mijn zoon in een BMW rijdt. En die 2000 euro die moeder toegestopt krijgt, komt niet slecht uit. Je moet niet vragen: heb je een paar duizend euro voor papa? Je moet doorvragen. Waar komt dat geld vandaan?"

Haram 

Metin Tastan, vrijwilliger in buurthuis Muspelheim, is het met Algur eens. "Wij zijn moslims. Drugsgeld aannemen is haram. Maar dit is een andere leefwereld. Mensen proberen te overleven." En dan komen die geloofsregels soms even niet uit. Hij kent de Turkse gemeenschap in Vastenavondkamp goed. Net als de armoede en het gevoel er niet bij te horen. Maar hij begrijpt óók de witte buurtbewoners, die de politie nooit zien. Behalve nu, nu het fout gelopen is.

Tastan (46) was dertig jaar geleden een van de eerste Turken in de wijk. De nieuwe generatie is verwend, denkt hij weleens. "Ik deed jarenlang zwaar werk. Ik had geen tijd om op straat te hangen." Hij probeert de jeugd bij het buurtcentrum te betrekken. Iedereen moet zich welkom voelen, voor een drankje of een praatje. Soms denkt Tastan aan verhuizen, naar België, waar zijn dochter woont. Ze is afgestudeerd psychologe en helpt nu haar man bij de administratie van zijn bedrijf. Hij maakt zich zorgen om zijn zoon van 23. Die stopte met school, hangt vaak op straat. Tastan ligt 's nachts vaak te piekeren, bang dat het fout gaat. "Ik wil niet dat hij ook in aanraking komt met drugs. Ik hóóp dat hij goede dingen doet, niet met de verkeerde jongens omgaat." Laatst zei zijn zoon dat hij stage wil lopen, of terug naar school. "Ik hoop dat hij inziet dat dat de goede weg is."

Misschien, denkt Tastan, is het absolute dieptepunt in Vastenavondkamp nu bereikt. Kan het hierna alleen maar beter worden. Een van de harde jongens uit de wijk zou op de uitvaart van Ömer Köksal hebben gezegd dat hij zijn leven wil beteren. Goede dingen doen, eerlijk geld verdienen. Tastan: "Als hij terug is in Blerick zal ik hem aanspreken". Dan is de dood van Köksal toch niet helemaal voor niets geweest.

Lees ook: 'Chicago aan de Maas' gaat gebukt onder angst na schietpartijen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden