HOE gevaarlijk zijn weekmakers voor de mens?

Scoubidou-touwtjes bevatten giftige weekmakers, reden voor enkele speelgoedketens om de sliertjes uit hun schappen te verwijderen. Toch zitten zulke ftalaten -die dienen om het pvc soepeler te maken- zo ongeveer overal in. In speelgoed, maar ook in vloerbedekking, behang, kabels, dakbedekking, zeil, en allerlei medische spullen, zoals slangen en zakken om bloedproducten in te bewaren. En in mindere mate komen ze voor in verf, lijm en inkt.

redactie wetenschap

De verdachtmakingen tegen de ftalaten zijn bijna even divers: gevaar voor nier- en leverbeschadigingen, tumoren, hart- en longproblemen, en een scala aan kwalijke invloeden op de voortplantingsorganen, de foetale ontwikkeling en de vruchtbaarheid.

Dat is een algemene riedel over weekmakers, de precieze gevaren per ftalaat en per dosis zijn niet gemakkelijk vast te stellen. En variëren per diersoort. Zo zijn bij ratten vooral in levercellen kankerverwekkende effecten gevonden die typisch des rats zijn: bij mensen komen die niet voor omdat onze lever andere werkingsmechanismen binnen zijn cellen kent.

Het belangrijkste gevaar van weekmakers voor de mens is niet zozeer de kans op tumoren, tenzij je extreme doses binnenkrijgt. Het risico schuilt eerder in de ontregelende invloed op de hormonale huishouding. Er is reden om bezorgd te zijn omdat verstoring daarvan legio gevolgen heeft. Bizarre varianten in het watermilieu -visvrouwtjes met een penis of mannetjesvissen met verwijfde trekken- zouden door de verspreiding van ftalaten zijn veroorzaakt.

De vermeende oestrogene werking kan in tal van hormonale stadia optreden en dan ook variërende effecten hebben. Op de vruchtbaarheid door aantasting van de geslachtsorganen en de geslachtscellen, op de embryonale ontwikkeling en op het ontstaan van tumoren in borst, testes en prostaat.

Weliswaar bestaat er geen direct bewijs voor die werking bij de mens: zo is de veronderstelling dat het mannelijk zaad in aantal en kwaliteit achteruitgaat door blootstelling aan weekmakers pure speculatie. Niettemin zijn bij ratten die levenslang zulke stoffen innamen verontrustende afwijkingen ontdekt.

De kwalijke hormonale invloed is ook gevonden bij ratten die tijdens de dracht en de lactatie weekmakers kregen. De ontwikkeling van de foetus wil nogal eens achterblijven en de vorming van vitale organen stagneren. Zo'n experiment wordt vaak enkele generaties lang herhaald om de veilige dosis te bepalen waarbij zulke effecten uitblijven. Van daaruit wordt teruggerekend naar een veilige dosis voor de mens.

Dat is een onzekere basis, maar gezien de waaier van effecten bij de rat lijkt het raadzaam om elke inbreuk op onze hormonale huishouding voor te wezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden