Hoe gevaarlijk is die nieuwe golf van jihadveteranen?

Bezoekers van 'jihadproces' Context, vorige maand in Amsterdam. Deze mensen komen niet voor in dit artikel. Beeld anp

De jihadreizigers die de komende jaren terugkeren naar Nederland kunnen wel eens gevaarlijker zijn dan hun voorgangers. De eerste lichting bestond goeddeels uit spijtoptanten, schrijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De volgende lichting kan er een zijn van 'geharde' strijders. Staat Nederland een golf van gevaarlijke jihadveteranen te wachten?

Dat valt nog helemaal te bezien, meent Daan Weggemans. Hij onderzoekt deradicalisering en reïntegratie van extremisten voor het 'Centre for Terrorism and Counterterrorism' van de Universiteit Leiden.

Hoe groot is de dreiging die uitgaat van terugkeerders?
Weggemans: "Het is de vraag of we nog grote groepen terugkeerders moeten verwachten. Voor veel van hen is zo'n thuisreis misschien helemaal niet interessant: ze willen doorstrijden in Syrië of Irak. Of elders. En ze weten dat ze bij terugkomst direct te maken krijgen met een veiligheidsonderzoek, en misschien strafrechtelijke vervolging.

"We moeten er rekening mee houden dat een deel van hen nooit meer terugkomt, dat ze nog decennia blijven strijden. Zelfs als Islamitische Staat uiteenvalt, hebben ze nog genoeg andere opties. Met een beetje moeite reizen ze naar het volgende conflictgebied, om zich daar aan te sluiten bij een andere terreurgroep. Dat gebeurt al decennia.

"Andere strijders willen misschien wel weg, maar kunnen niet. IS heeft de controle flink opgeschroefd: vertrekkers worden gezien als deserteurs. Ze riskeren straf - zoals executie.

"Maar dát er nog jihadstrijders gaan terugkeren, dat is natuurlijk zeker. Inlichtingendiensten zullen nieuwe terugkeerders extra nauwlettend in de gaten houden, schat ik zo in. Want als het je met al die argwaan binnen IS lukt om te vertrekken, dan ben je óf heel slim óf je hebt hulp gehad. Het valt natuurlijk niet uit te sluiten dat IS strijders laat terugkeren met de opdracht om hier aanslagen te plegen. Dat is zeker reden tot zorg."

Bijna geen enkele terugkeerder zweert het jihadisme af, zegt de NCTV. Dat stemt niet optimistisch, toch? Wie weet pakken ze binnenkort in Nederland de wapens op.

"De NCTV signaleert dat veel terugkeerders hun radicale vrienden weer opzoeken. Ik ben dat tijdens mijn eigen onderzoek ook tegengekomen. Verontrustend natuurlijk. Maar dat ze omgaan met radicalen hoeft nog niet te betekenen dat ze fanatiek jihadist blijven.

"Het kan voor terugkeerders heel comfortabel zijn om weer onder bekenden te zijn, onder mensen die ongeveer hetzelfde wereldbeeld hebben. Zeker als die radicale vrienden hen dan enthousiast verwelkomen.

"Natuurlijk, als iemand zegt dat hij als spijtoptant is teruggekeerd en vervolgens direct radicale vrienden opzoekt, dan vraag je je wel af hoeveel spijt hij nu echt heeft. Ik zeg ook niet dat ik daar begrip voor heb. Maar ik kan hun redenering wel volgen. We moeten niet vergeten dat terugkeerders het leven weer moeten oppakken. Hulpverleners kunnen wel van zo iemand vragen dat hij een heel nieuw bestaan opbouwt, maar zij weten ook: dat is makkelijker gezegd dan gedaan."

Inlichtingendiensten moeten hen wel in de gaten houden. Terwijl er ook nieuwe terugkeerders bijkomen. Kunnen ze dat aan?
"De huidige groep terugkeerders is redelijk overzichtelijk. Volgens de laatste cijfers zijn er zo'n 220 Nederlanders uitgereisd, van wie er 40 zijn gesneuveld. Nog eens 40 mensen zijn nu teruggekeerd. Hoe groot die groep gaat worden, dat kan ik niet inschatten. Dat hangt bijvoorbeeld af van hoe het conflict in Syrië en Irak zich ontwikkelt.

"Ook een lastige vraag: wanneer laat je die mensen weer los? Wanneer zeg je: deze persoon is nu een paar jaar terug en niets wijst erop dat hij een potentieel gevaar vormt? Politie en inlichtingendiensten moeten daar een inschatting over maken.

"Ik denk dat de samenleving daar ook wel begrip voor heeft - je kunt ze niet allemaal tot in lengte van dagen in de gaten houden. Maar ja: je ziet de krantenkoppen al voor je, als er weer een aanslag wordt gepleegd en blijkt dat zo iemand al in beeld is geweest bij inlichtingendiensten. Aan zulke risico's ontkom je niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden