Hoe gevaarlijk is de teruggekeerde Syriëganger?

De verdachten Omar H. en Mohammed G. Volgens het OM wilden ze voor de djihad naar Syrië afreizen. Beeld anp
De verdachten Omar H. en Mohammed G. Volgens het OM wilden ze voor de djihad naar Syrië afreizen.Beeld anp

Hoe groot is het strijdtoneel van Mehdi N.? Volgens de Franse politie streed de 29-jarige Fransman niet alleen tegen president Assad en Hezbollah, maar is hij ook verantwoordelijk voor de moord in het Brusselse Joods Museum. Bewijst Mehdi dat Syriëgangers ook na hun terugkeer gevaarlijk zijn?

Agenten hielden Mehdi N. vrijdag aan bij het verlaten van een internationale reisbus in Marseille. In zijn bagage een Kalasjnikov-geweer, gewikkeld in een vlag van de terreurgroep ISIS (Islamitische Staat in Irak en de Levant), en een compacte videocamera - het type dat de dader van de Brusselse aanslag ook bij zich droeg.

De man uit Roubaix lijkt de nachtmerrie van menige inlichtingendienst: een Europese jongeman die na zijn tijd aan het front in Syrië zijn heilige oorlog voortzet in eigen land. 'Ze keren terug met zorgwekkende bagage', stelde AIVD-baas Rob Bertholee onlangs in Trouw. 'Ze zijn getraind, getraumatiseerd of verder geradicaliseerd.'

Minister Plasterk (binnenlandse zaken) ziet niet in iedere Syriëganger een terrorist, maar de djihadisten vormen wel een 'groep die grote risico's met zich meedraagt'. De AIVD noemt het 'voorstelbaar' dat teruggekeerde djihadi's opdracht krijgen, bijvoorbeeld van Al-Kaida, om in Nederland aanslagen te plegen. Momenteel vechten er in Syrië zo'n honderd Nederlanders mee.

Bij de AIVD hebben Syriëgangers voorrang
De geheime diensten bezweren dat ze hun uiterste best doen om potentiële Syriëgangers te ontmoedigen en teruggekeerde strijders in de hand te houden. 'De budgetten staan onder druk', vertelde Plasterk. 'Maar dan moeten andere zaken maar wat minder aandacht krijgen.'

Soms werpt dat zijn vruchten af, zoals in het geval van de 21-jarige Delftenaar die na terugkeer uit Syrië een gewapende overval wilde plegen in de haven van Scheveningen. Met de opbrengst van zijn benefietactie zou hij het jihadisme gaan steunen.

De man werd vorige maand dankzij een undercoveroperatie opgepakt. Ook Geert Wilders is naar eigen zeggen ontsnapt aan een aanslag door twee Syriëgangers. Maar in het - vermoedelijke - geval van Mehdi liep het toch verkeerd af. Hoeveel zorgen moeten we ons eigenlijk maken over terugkeerders?

De dader van de aanslag in het Joods Museum te Brussel, vermoedelijk Mehdi N. Beeld AFP
De dader van de aanslag in het Joods Museum te Brussel, vermoedelijk Mehdi N.Beeld AFP

Nog geen golf van terreur
Teun van Dongen, deskundige op het gebied van internationale veiligheid en promovendus in Leiden, ziet nog weinig reden voor paniek. 'Er komen al anderhalf jaar mannen terug van het front', vertelt hij. 'Inderdaad, er zijn een paar mannen opgepakt. En de moord in het Joods Museum moeten we niet uitvlakken. Maar een golf van terreur is uitgebleven.'

Het verbaast Van Dongen niet. De westerlingen die naar Syrië afreizen, zijn er volgens hem vooral op uit om hun Arabische broeders te steunen. Ze willen samen strijden voor een islamitische heilstaat; het westen ligt niet in hun blikveld.

Van Dongen: 'Hun houding is niet actief, maar reactief. Ze reageren op wat ze zien als onderdrukking. Bovendien: zouden groepen als ISIS en Al-Kaida echt tijd hebben om strijders op te leiden voor dit soort aanslagen? Ze hebben nu alle mankracht nodig om van Assad te winnen.'

Liever te veel dan te weinig aandacht voor djihadisten
Toch is het verstandig dat de inlichtingendiensten uitgaan van een serieuze dreiging, meent Jelle van Buuren. Volgens de terreurexpert van het Haagse Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme kunnen we pas over een paar jaar inschatten hoe groot het risico precies was.

'Waarschijnlijk is ISIS niet bezig met Nederlandse aanslagen, maar je kunt niet uitsluiten dat strijders na thuiskomst toch plannen maken. Door een oorlogstrauma kun je behoorlijk van slag raken.' Dat laatste geldt ook voor soldaten van het Nederlandse leger, maar zij krijgen goede ondersteuning. Van Buuren: 'Een paar soldaten hebben aangegeven dat ze op een geven moment heel diep in de put zaten. Het scheelde maar een haar of ze waren door het lint gegaan.'

Zij bewijzen volgens Van Buuren hoe fragiel veiligheid is. 'Als één van hen een bloedbad had aangericht, had Nederland ex-soldaten als een potentiële dreiging gezien. Kennelijk hebben ze zich net op tijd bedacht. Nu hoor je er niemand over.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden