Mutatie

Hoe gevaarlijk is de Deense coronavariant?

Medewerkers van de NVWA ruimen nertsen op een met het coronavirus besmette nertsenfokkerij.  Beeld ANP
Medewerkers van de NVWA ruimen nertsen op een met het coronavirus besmette nertsenfokkerij.Beeld ANP

Rond Deense nertsenfokkerijen is een variant van het coronavirus ontstaan. Vijf vragen over de dreiging van deze mutatie.

1. Wat is er bekend over de besmettingen in Denemarken?

Sinds juni hebben in Denemarken ruim tweehonderd mensen op of rond een nertsfokkerij een besmetting met het coronavirus opgelopen. Bij een aantal van hen is de genetische code van het virus afgelezen. In september is bij twaalf mensen in het noorden van Jutland een unieke variant vastgesteld, cluster-5 genoemd.

Deze variant had enkele nieuwe mutaties; de eerste onderzoeken wijzen erop dat die veranderingen in de nertsen zijn ontstaan. Van de twaalf besmette personen werkten er acht in de nertsindustrie, zij zijn vermoedelijk direct door nertsen besmet. De andere vier niet; zij moeten door andere mensen zijn besmet. “Het virus is niet bij alle geïnfecteerde personen geanalyseerd”, zegt Wim van der Poel, hoogleraar virologie van Wageningen Research en lid van het Outbreak Management Team. “Dus je mag aannemen dat meer mensen uit deze regio met deze variant zijn besmet.”

2. Hoe gevaarlijk is deze variant?

Veel is nog onduidelijk, benadrukt Van der Poel. “Maar het lijkt er niet op dat mensen er zieker van worden of dat het virus zich sneller verspreidt.” Wel lijken sommige mutaties te maken hebben met het zogeheten spike-eiwit, waarmee het virus zich toegang tot de cellen in de luchtwegen verschaft. Mensen die besmet worden door het coronavirus maken antistoffen aan die dit spike-eiwit blokkeren en zo voorkomen dat het virus de cel binnendringt.

Uit laboratoriumproeven bleek dat de antistoffen die tegen het algemeen circulerende coronavirus worden aangemaakt, niet zo goed werken tegen de Deense mutant. Daardoor ontstond de vrees dat de vaccins die nu in ontwikkeling zijn, niet werkzaam zijn tegen deze mutant. Veel van die vaccins zijn immers gericht op de aanmaak van antistoffen, hoewel de meeste ook een zogeheten cellulaire afweerreactie opwekken. Van der Poel vindt de vrees dat de vaccins minder werkzaam zouden zijn, vooral theoretisch. “We weten nog niet eens welke vaccins gebruikt gaan worden en hoe die zullen werken.”

Lees ook: Waarom de Nederlandse nerts een minder groot gevaar vormt dan de Deense

Nederland gaat niet over tot preventief ruimen van de laatste nertsenfokkerijen. Niet nodig, zegt een woordvoerder van minister Schouten. Evenmin gaan de grenzen dicht voor Denen.

3. Hoe groot is de kans dat deze variant zich verder verspreidt?

Denemarken heeft de regio in een lockdown gezet, mensen kunnen het virus immers ook onderling doorgeven. Een enkeling had het al over een tweede Wuhan, maar dat zijn termen die Van der Poel niet in de mond zou nemen. Hij begrijpt wel dat het land nu besloten heeft alle nertsfokkerijen te ruimen. “Dat hebben ze aanvankelijk niet goed gedaan. In het begin ruimden ze geïnfecteerde bedrijven nog wel, maar na een tijdje niet meer. In die periode heeft het gemuteerde virus zich kunnen verspreiden. In Nederland zijn we daar strikter in geweest, we hebben de bron telkens weggehaald en er is, voor zover bekend, hooguit een enkele besmetting van mens op mens geweest met een nertsvariant.” Enigszins verontrustend vindt hij het wel. “We moeten goed blijven volgen of en hoe deze variant zich verspreidt.”

4. Waarom vormen de nertsfokkerijen zo’n groot risico?

Omdat het heel veel dieren zijn, die dicht opeengepakt zitten. “Daar circuleert dan ook veel virus, waardoor er ook veel mutaties kunnen ontstaan. Met het risico dat daar een agressieve variant bij zit.” Maar zoiets kan ook onder mensen gebeuren, benadrukt hij. Het contact tussen mens en dier maakt het extra complex. Virussen muteren voortdurend, het zijn nu eenmaal slordige kopieerders. Vaak zijn die mutaties betekenisloos. Maar als een virus van een mens naar een nerts overspringt en weer terug, moet het zich twee keer aan een nieuwe gastheer aanpassen. Met het grotere risico dat een mutatie het virus agressiever maakt.

5. Kan dat ook met andere dieren gebeuren, met vleermuizen bijvoorbeeld?

“Niet met vleermuizen. In Nederland komen heel andere soorten voor dan in China en de Nederlandse vleermuizen lijken niet gevoelig voor dit coronavirus. We houden ze in de gaten maar er zijn nog geen aanwijzingen gevonden dat er een hier is besmet.

“Dat ligt iets anders bij marterachtigen. We houden er rekening mee dat niet alleen nertsen, maar ook marters en dassen gevoelig zijn voor dit virus. We hebben tot nu toe nog geen besmettingen gevonden, maar dit onderzoek is ook nog maar net begonnen. We moeten zien te voorkomen dat in de natuur een reservoir van het coronavirus ontstaat, in welke mutatie dan ook.”

Lees ook:

Waarom de Nederlandse nerts een minder groot gevaar vormt dan de Deense

Nederland gaat niet over tot preventief ruimen van de laatste nertsenfokkerijen. Niet nodig, zegt een woordvoerder van minister Schouten. Evenmin gaan de grenzen dicht voor Denen.

Het virus houdt zich schuil in het beest

Het nieuwe coronavirus is een zoönose, het sprong over van een dier, vermoedelijk een vleermuis. Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt, en zeker ook niet de laatste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden