Sportief Elftal

Hoe ga je als topsporter het beste om met druk?

Frenkie de Jong van Ajax troeft Federico Bernardeschi af tijdens de wedstrijd Ajax - Juventus in de Champions League op 10 april. Beeld EPA

Topsporters staan soms onder grote druk, zeker als er titels op het spel staan. Ze móéten presteren als iedereen toekijkt. Hoe doe je dat?

April is de maand waarin veel competities worden beslist. In de nationale competities van bijvoorbeeld het basketbal, hockey, volleybal, korfbal en voetbal wordt elk voorjaar bepaald wie er aan het einde van het seizoen met de prijzen vandoor gaan. Hoe ga je als sporter om met die druk? Hoe blijf je rustig en kalm, terwijl het verwachtingspatroon alsmaar toeneemt? En wat kan een coach doen om dat proces ten goede te beïnvloeden? “Sporters onder druk schakelen vaak terug van hun denkbrein naar hun emotionele brein”, ziet sportpsycholoog Rico Schuijers. “Als ze in die situatie komen, zijn ze alleen nog maar in staat om te knokken. De kunst is dat sporters blijven nadenken, zodat ze ook creatief blijven.” Een coach kan daarbij het goede voorbeeld geven, vindt oud-zwemster Conny van Bentum, die als teamarts is verbonden aan de Nederlandse hockeyploeg. “Hij of zij moet rustig blijven en dat ook blijven uitdragen naar het team. Dat werkt altijd het beste.”

Schuijers: “Zodra het woord ‘moeten’ erbij komt kijken, dan ben je als sporter veel meer bezig met het resultaat na negentig minuten. Natuurlijk begin je als sporter aan een wedstrijd om die te winnen. Dat is logisch. Die kans vergroot je door te denken aan je taak in plaats van het resultaat. Daarbij kan het ‘doelen stellen’, je focussen en de juiste ademhaling zeker helpen. Als je goed voetbalt, de juiste passes geeft en je je taken goed uitvoert, dan zorg je ervoor dat je als team kansen creëert en ze ook kunt benutten. Als je dat doet, dan gaat het goed.”

Conny van Bentum

Van Bentum: “In de zwemsport, waar ik vandaan kom, gaat het om honderdsten van seconden. Je moet een perfect optreden hebben om goud te behalen. Ik ben weleens vierde geworden op één honderdste van een seconde. Die druk kan heel pittig zijn. Het gaat erom dat je accepteert dat je niet perfect bent. En dat het vaker niet lukt dan wel.”

Schuijers: “Wat je als sporter kan helpen, is het letten op je ademhaling. Als een arrestatieteam van de politie, waar agenten onder hoogspanning snel de juiste beslissing moeten nemen, hier gebruik van maken, dan vraag ik mij af: waarom doen voetballers dat niet? Het is gewoon te leren.”

Van Bentum: “Naarmate je als sporter ouder wordt, weet je steeds beter wat je zelf kan. Wie ben ik? Wat kan ik? En wat moet ik ervoor doen om goed te zijn? Het gaat erom dat je dicht bij jezelf blijft en dat je je niet laat afleiden door je omgeving. Je moet van je eigen kracht uit gaan.”

Schuijers: “De druk vanuit de media is ook groot. Je kunt spelers niet verbieden om informatie tot zich te nemen. Ik probeer sporters te leren om ‘oordeelloos’ te kijken. Hoe vaak kijk jij op een klok? Dat is heel vaak. Misschien wel veertig, vijftig keer per dag. Maar in de meeste gevallen voel je er niets bij. Wanneer voel je er wel iets bij? Als je ergens op tijd moet zijn. Ik heb het hier weleens over met golfers. Vaak zie je dat als golfers de eerste drie dagen aan de leiding gaan, ze het op dag vier verspelen. Omdat ze zich realiseren: oké, ik sta bovenaan. Vervolgens zijn ze alleen maar daar mee bezig in plaats van met golfen.”

Van Bentum: “Hier ben ik het helemaal mee eens. De druk binnen sport is wel een ‘dingetje’, waar mensen van buitenaf vaak niet bij stilstaan. Olympische atleten hebben zo veel in zichzelf geïnvesteerd, waarbij ze sociale contacten en een studie hebben opgegeven. De druk die zij zichzelf daarmee opleggen is ontzettend groot. Eens in de vier jaar hebben ze een kans om goud te halen. Het enige waar je op kunt vertrouwen, is iets wat je al duizenden keren hebt geoefend.”

Rico Schuijers

Schuijers: “Tot slot nog even over de titelstrijd tussen Ajax en PSV. Daar komt ook veel druk bij kijken. Mijn advies aan Van Bommel? Blijf doorgaan op dezelfde manier, want dat heeft geleid tot deze positie op de ranglijst. Ajax verspeelde een aantal jaar geleden het kampioenschap door op de laatste speeldag met 1-1 gelijk te spelen bij De Graafschap. Dat kan nu ook weer.”

Van Bentum: “Ik voel me niet geroepen om Van Bommel van advies te voorzien, maar wat ik in het hockey heb gezien, is dat het helpt als er sterke leiders binnen een elftal zijn en een coach rustig blijft. Een coach moet niet in paniek ineens allerlei aanpassingen gaan doen, maar gewoon rustig blijven en zijn team door een moeilijke fase leiden.”

Schuijers: “De helft van een elftal vindt de toenemende druk fijn, de andere helft niet. Tegen die laatste groep zou ik willen zeggen: probeer de spanning een beetje te reguleren en zorg dat je bij je taak blijft. En, dit is ook wel een goede: houd je niet te veel bezig met de scheidsrechter. Luuk de Jong zie ik vaak afgeven op een scheidsrechter. Niet doen. Al die randzaken, waar je toch geen invloed op hebt, moet je laten voor wat het is. Het gaat erom dat je bij je potentieel kunt. Zo vergroot je de kans op succes.”

In het Sportief Elftal buigen zich, naar het voorbeeld van de elftallen van onze redactie religie & filosofie, per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden