Hoe Europa bootvluchtelingen wil redden (en of dat helpt)

Afghaanse immigranten, vorige week op het Griekse eiland Lesvos.Beeld epa

Gedeelde verantwoordelijkheid. Dat is het codewoord in het migratieplan dat de Europese Commissie (EC) vanmiddag presenteerde. "People are dying. We cannot remain silent", zei Frans Timmermans. Vier vragen over het plan.

Hoe wil Europa het drama op de Middellandse zee aanpakken?
Met een verdeelsleutel. Dat is de belangrijkste maatregel die de Comissie voorstelt. De opvang van vluchtelingen moet volgens haar eerlijk verdeeld worden over de 28 lidstaten van de Europese Unie. Nu vangen sommige landen relatief veel asielzoekers op (waaronder Nederland) en anderen niet.

Vanwege die 'gedeelde verantwoordelijkheid' wil de commissie dat de aantallen op te vangen asielzoekers per land worden bepaald aan de hand van de sterkte van de economie, de bevolkingsdichtheid, het aantal vluchtelingen dat al in het land is en de werkloosheidscijfers.

Ook wil de commissie de grenzen beter gaan bewaken, zodat vluchtelingen niet denken dat ze Europa binnen kunnen komen alsof het niets is. Daarbij wil de commissie een militaire operatie op touw zetten om mensensmokkel tegen te gaan. Volgens commissielid Mogherini kan slechts op die manier het 'businessplan' van deze criminelen ontregeld worden, en het probleem dus in de kern worden aangepakt

Tweehonderd vluchtelingen worden vrijdag aan boord van een Duits fregat gehesen nadat ze in rubberboten de Middellandse Zee over probeerden te steken.Beeld reuters

Brussel wil kortom haar portemonnee opentrekken om de bootvluchtelingen te redden. Er zou 60 miljoen moeten gaan naar de landen waar de meeste vluchtelingen binnenkomen met boten, bijvoorbeeld Italië. 30 miljoen moet worden uitgetrokken voor regionale ontwikkeling in de gebieden waar vanuit de vluchtelingen vertrekken. 50 miljoen moet 20.000 extra vluchtelingen - die nu buiten Europa in kampen zitten - toegang geven tot de Unie.

Dat zijn de grote lijnen. Een voorbeeld van een kleinere maatregel is dat de EU een 'toolbox' wil aanbieden aan al haar lidstaten, waarin handvatten zitten om om te gaan met een grote stroom migranten, een stroom die alleen maar toe zal nemen.

Helpt streng toezicht bij de grenzen wel?
Er schuilt een groot risico in deze maatregel, zei hoogleraar Migratierecht Thomas Spijkerboer vandaag in Trouw. Namelijk: nog meer doden op de Middellandse zee.

"Er zijn aanwijzingen dat er een verband bestaat tussen de strengheid van het beleid en het aantal migranten dat de reis over de Middellandse zee niet overleeft. Als migratie moeilijker wordt gemaakt, worden migranten nóg afhankelijker van smokkelaars, die gebruikmaken van nóg slechtere boten. Met mogelijk nóg meer doden tot gevolg."

Hoe denken de lidstaten van de EU over dit plan?
Een hete aardappel, dat is dit migratieplan voor veel lidstaten. Migratiedeskundige Hein de Haas zei vandaag in Trouw: "Dat is niet verwonderlijk. Migratie is bij uitstek een thema waarop nationale leiders zich nog kunnen profileren." Het vluchtelingenprobleem gezamenlijk aanpakken, betekent verlies van autonomie.

En inderdaad, de landen profileren zich. De Britse regering heeft al laten weten aan dagblad The Guardian dat Groot-Brittannië tegen elk voorstel voor een verplicht quotum zal stemmen. Slowakije en Estland en Hongarije hebben hun bezwaren al geuit.

De Hongaarse premier Viktor Orbán heeft ze al 'dol' genoemd. In Nederland is hierover nog geen uitspraak gedaan. "Het is logisch om te beginnen met extra vragen van landen die nu niks of heel erg weinig doen", zei staatssecretais Klaas Dijkshoff (VVD, Asielzaken) onlangs. Een uitspraak waarin hij zichzelf positief op lijkt te stellen over het plan.

De commissie kan in ieder geval rekenen op bijval van Duitsland en Frankrijk. Beide landen hebben zich voor het plan uitgesproken. De Franse minister van binnenlandse zaken noemde het 'niet meer dan normaal' dat Europa de vluchtelingen onder haar vleugels moet nemen.

Vice-president van de Europese Commissie Frans Timmermans luistert als Federica Mogherini uitleg geeft over het verdeelplan van de Europese Commissie.Beeld ap

Hoe werkt de Europese besluitvorming vanaf nu?
Omdat de Europese Commissie het migratieprobleem als noodgeval ziet, beroept ze zich op artikel 78.3 van het verdrag van Lissabon. Daarin staat dat er 'voorlopige maatregelen' mogen worden genomen wanneer lidstaten 'ten gevolge van een plotselingen toestroom van onderdanen van derde landen in een noodsituatie terechtkomen'.

Het gevolg hiervan is dat in de Raad van Ministers, die hierover moet vergaderen, slechts een meerderheid van de lidstaten vereist is om het voorstel goed te keuren. Met andere woorden: landen die tegen zijn kunnen hun veto-recht, waarmee ze normaal gesproken besluiten kunnen dwarsbomen, niet gebruiken. Frans Timmermans zei tijdens de persconferentie dat er een 'opt-out' mogelijkheid is voor landen die écht niet mee willen doen.

De migratie-soap is nog lang niet afgelopen. De ministers van buitenlandse zaken vergaderen komende maandag. De lidstaten moeten eind juni stemmen over de migratie-agenda. Dat duurt dus nog wel even. Desalniettemin zei commissielid Federica Mogherin tijdens de presentatie: "Als de wil er is, kan Europa best snel handelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden