Hoe een Fries gehucht langzaam zijn karakter verliest

De inwoners van het Friese dorp Smalle Ee wisten de komst van een naaktstrand en twee ongewenste beelden nog tegen te houden. Toch rukt de moderne wereld onvermijdelijk op.

Vorige maand kwam bij de inwoners van Smalle Ee de ’schotelman’ langs. De televisie-antenne verdwijnt en de zeventien huishoudens van het kabelloze gehucht zullen aan de schotel moeten of verstoken blijven van tv. Zo komt de moderne buitenwereld dichterbij, zelfs in het kleine Smalle Ee.

Eind jaren negentig kreeg Smalle Ee al een villawijk als buurman. De kleine blauwe plaatsnaambordjes maakten plaats voor immense wegwijzers. En de gemeente Smallingerland, waartoe Smalle Ee behoort, wil een stuk van het dorp onder water zetten, om een recreatiemeer aan te leggen. Het is voor Smalle Ee, aan weerszijden omsloten met eindeloos lijkende weilanden, onmogelijk een onneembare vesting te blijven, hoe graag de inwoners dat ook zouden willen.

Op de Bûtendijken aan de rand van Smalle Ee loopt oud-veehouder Jan Wouda (69) op zijn erf: blauwe overall, klompen en een zwart mutsje. Wouda is in de weer met hooi en gras voor zijn paarden. Zijn hond besnuffelt het bezoek en besluit dat het goed is. „Heb je dat mooie bruggetje niet gezien iets terug het dorp in? Het kostte veertigduizend euro. Met oud en nieuw is het vernield. De dader hebben ze nog niet gekregen.”

Een hypermodern bruggetje verbindt sinds enkele jaren villawijk De Sanding met de Smalle Ee. Misschien dat het bouwsel in een ontwerpwedstrijd hoge ogen zou gooien, maar de dorpelingen ergeren zich eraan. Waar is de simpele houten brug van vroeger gebleven?

Smalle Ee behoort tot de gemeente Smallingerland, waarvan Drachten de grootste plaats is. De gemeente telt veertien kernen met namen als Boornbergum, De Veenhoop, Kortehemmen, Goëngahuizen en De Wilgen. Al deze kernen zien zich geconfronteerd met de uitbreidende stad Drachten. „Boornbergum en Oudega worden veel sneller opgeslokt”, zegt wethouder Wouda in zijn huisje van nauwelijks tien vierkante meter. „Boornbergum zit nu helemaal vast aan Drachten. En nee, daar zijn ze niet blij mee. Maar je weet het nooit. Smalle Ee kan dat ook gebeuren. Men leeft van dag tot dag.” Wouda kijkt vanuit zijn huis uit over weilanden. Niets wijst erop dat het hier misschien ooit anders zal zijn. De ezels en schapen grazen onverstoord door, terwijl de grond onder hun poten in de toekomst een recreatiemeer moet worden.

Het wordt drukker in Smalle Ee, maar niet met inwoners. De helft van de inwoners is tegenwoordig import. „Er komen wel veel toeristen”, zegt Wouda. „Als het hondje van de mensen uit de villawijk of Drachten moet poepen, hoeft het schepje niet mee.” De wethouders loert vanaf de keukentafel naarbuiten om te kijken wie er nu weer langsfietst en waarom de hond begint te blaffen. „Er is welgeteld nog één boer te vinden”, telt hij na op zijn vingers. „Toen wij naar school gingen had je Hiddema, Buikema, Wupke en anderen. In totaal veertien. Daar is nu alleen Van der Meulen nog van over.’’

Boodschappen doet Wouda tegenwoordig bij de SRV-bus, die twee keer per week komt. De laatste winkel verdween decennia geleden samen met de grote boerengezinnen. Maar zo gaat dat nu eenmaal tegenwoordig, relativeert hij. „De hele wereld verandert, dus een dorp ook, en ons dorp is allang niet meer hetzelfde.”

Hij vindt het gezeur van een aantal buurtbewoners over te grote plaatsnaamborden en een verlies aan tradities en karakter vergezocht. „Met de euro was het net zo als met Smalle Ee. Je wordt ertoe gedwongen. De euro had er niet hoeven komen, maar kwam er toch. Zoiets houd je niet tegen. Een euro is nu een gulden. En voor een euro koop je hetzelfde, of nog minder dan met de gulden. De oude tijden komen niet terug. Nog een kop thee?”, vraagt hij, terwijl hij al wat uit het tuitje laat stromen van zijn oude theepot.

Enkele huizen verderop woont de familie van veearts Anton van der Paauw (58). Een grote pick-up voor de deur, een piste voor het paard, een behoorlijk tuinhuisje en een eigen aanloop naar het strandje van Smalle Ee. Zij wonen al 21 jaar in het buurtschap en hebben het zienderogen zien veranderen. „Die villawijk De Sanding gaat zich in de komende twintig jaar ongetwijfeld uitbreiden”, zegt Joke van der Paauw. „En die Sanding was al te veel. Het dorp verliest het eigen karakter. Bij een dorp hoort weidsheid en dat dorpse. Geen villa’s en chique auto’s. Ja, wij hebben ook een grote pick-up, maar dat is puur voor mijn mans werk. Hij moet daar af en toe grote apparatuur en zieke dieren in vervoeren.”

’Sanding People’ noemt zij de bewoners van de villa’s, maar dat heeft niets te maken met afgunst. „Dat hele PC Hooftstraat-idee, dat is toch zo mooi?”, zegt ze sarcastisch. „Van die Volvo’s en BMW’s. Maar ik vind het een beetje nepchique.” Dan pochend: „Nee jaloers ben ik niet, wat kan mij dat schelen. Weet je wat dit huis wel niet kost waar wij in wonen?”

Man Anton is heeft maar even tijd, want in het naastgelegen dorp heeft het vee hulp nodig. „De Sanding is een grote bedreiging”, zegt hij. „Vanwege de ligging aan het water is het hartstikke aantrekkelijk voor mensen die wat te besteden hebben. We zijn doodsbang dat die wijk zich straks gaat uitbreiden.”

De strijd tegen het in de ogen van de dorpelingen opdringerige Drachten is niets nieuws. Voor Van der Paauw begon het al toen hij een jaar Smalle Ee woonde.

„Wij ageerden tegen een naaktstrand. We zouden dagelijks uitkijken op blote konten.” De ramen van zijn villa bieden uitzicht op de oever van het water.

’Met de broek in de hand verpest men hier het strand’ was de slogan die de Van der Paauws gebruikten. En met succes. Het plan ging van de baan.

Hetzelfde gebeurde met een tweetal beelden die de gemeente plaatste in het buurtschap. „Foeilelijk en een niet passend bij het dorp. We hebben er tegen geprotesteerd en nu staan de beelden ergens in het centrum van Drachten mooi te wezen.”

Anton en Joke kwamen 21 jaar geleden voor de rust naar Smalle Ee. Anton: „Ze willen hier nu dat meer gaan graven. Het strandje hierachter wordt dan verplaatst en krijgt grotere voorzieningen. Nou, dan wordt het hier pas echt druk en is het gedaan met de rust.”

Nu is die toekomst nog moeilijk voor te stellen vanaf de oever van de Wijde Ee. Een reiger pikt een visje en twee jongemannen doen hetzelfde, maar dan met een hengel vanuit een bootje. Een eenzame surfer gaat ten onder in het rustig kabbelende water, om later op te staan en het opnieuw te proberen.

Minnert van der Meulen, de enige veehouder van het dorp is op de hoogte van het plan van de gemeente. Zijn land zal van 35 hectare teruggaan naar 10 hectare. Het wordt voor de boer dan onmogelijk zijn vee nog genoeg ruimte te bieden. „Ik ben er op tegen. Ik moet dat land gebruiken voor mijn vee. Ook al krijg ik er geld voor, waar moeten mijn koeien heen? Ik kan dat vee dan niet behouden.”

Volgens Harm Roossien, woordvoerder van de gemeente, is er in Smalle Ee en de andere dorpen die te maken krijgen met de aanleg van het meer veel steun van de bewoners. „Er is veel overleg geweest. In totaal betekent het dat we grond van ongeveer veertig mensen moeten opkopen.”

Het is nog onbekend wanneer de gemeente de eerste bouworders zal geven, maar de inwoners zijn het er over eens dat de graafmachines op een dag het dorp zullen binnenrollen. Zoals Wouda zegt: „Je wordt er toe gedwongen. Of je nou wilt of niet.”

Kleine incidentele zaken zoals een naaktstrand of een beeld zijn voor een klein Fries dorp, met wat sterke schouders en slimme geesten, nog wel tegen te houden. Maar vechten tegen structurele veranderingen in het landschap en een uitdijende stad lijkt onbegonnen werk. „Je trekt altijd aan het kortste eind”, zegt dierenarts Van der Paauw, voordat hij wegrijdt naar een boerderij in de buurt. „Ik bespaar me die moeite liever.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden