Hoe een blauwe jurk ook wit kon lijken

gezichtsbedrog - De foto ging viraal en ontvangers waren verdeeld over de kleur. Dat heeft te maken met hun dag-nachtritme.

De jurk was in een klap wereldnieuws. Twee jaar geleden, op 7 februari 2015, had de Britse Cecilia Bleasdale een blauwzwarte jurk uitgezocht voor het huwelijksfeest van haar dochter. Ze maakte er een foto van met haar mobiel en stuurde die naar de bruid. Leuk, reageerde die. Maar blauwzwart? Wit met gouden strepen, zul je bedoelen. Haar dochter zette de foto op Facebook, het beeld ging viraal en binnen de kortste keren was de wereld verdeeld in een blauwzwart- en een witgoudenkamp.

Hoe kon dit? Gezichtsbedrog is een bekend fenomeen, het lichtsignaal heeft als het op het netvlies valt nog een hele weg te gaan eer het brein er weer een jurk van heeft gemaakt. Onderweg kan er van alles gebeuren. Zo kun je aardbeien met een groene of blauwe lamp beschijnen, het brein weet dat aardbeien rood zijn en kleurt ze dan ook zo in.

Maar de jurk was echt blauw met zwarte strepen. Hoe konden sommige mensen, maar lang niet alle, daar iets anders in zien? Veel verklaringen richtten zich daarom op individuele verschillen. Op verschillen in het netvlies of in de hersengebieden. Maar studies in die richting moesten het antwoord schuldig blijven. Bovendien had niemand een goed idee hoe een verschil in bijvoorbeeld de opbouw van het netvlies een verschil in kleurwaarneming kon veroorzaken.

De verkeerde perceptie vindt op een ander niveau plaats, beweert nu psycholoog Pascal Wallisch van de universiteit van New York. Het brein gaat bij sommige mensen de fout in doordat het probeert kleuren constant te houden. In het dagelijks leven varieert de kleur van een voorwerp voortdurend; soms staat iets in de volle zon, dan weer valt er een schaduw overheen of het gekleurde licht van een lamp. De hersenen corrigeren voor die invloeden.

Bij de jurk gaat dat soms mis, schrijft Wallisch in het Journal of Vision. Cecilia Bleasdale nam de foto bij schemerlicht, maar het beeld is overbelicht. Daardoor is aan de foto moeilijk te zien welk moment van de dag het is. Daglicht is wat blauwig, terwijl kunstlicht meer in het gele gebied ligt. Gokt het brein dat de foto overdag is genomen, dan haalt het, ter correctie, wat blauw uit het beeld. En lijkt de blauwe jurk wit. Een correctie voor geel schemerlicht heeft zo'n effect niet op een blauwe jurk.

Wallisch toonde via internet aan meer dan tienduizend mensen de foto en vroeg hun niet alleen welke kleur ze dachten dat de jurk had, maar stelde ook andere vragen: leeftijd, geslacht en welk moment van de dag men dacht dat het was.

Het onderzoek bevestigde zijn idee. De meeste factoren deden er niet toe, maar het moment van de dag was bepalend. Bijna iedereen die dacht dat het dag was, zag een witte jurk met gouden strepen.

Maar waarom ziet de een de jurk bij dag en de ander bij avond, vroeg Wallisch zich af. Omdat ze dat gewend zijn, was zijn hypothese. Als het brein een situatie niet goed kan inschatten, gaat het ervan uit dat het een normale situatie is. Wie op een beeldscherm autootjes ziet rijden, maar nergens aan kan afmeten hoe hard ze gaan, denkt dat ze een alledaagse snelheid hebben.

Zo is het ook met licht, redeneerde Wallisch. Ochtendmensen zijn gewend aan daglicht, terwijl avondmensen vaker kunstlicht meemaken. Dat zou moeten betekenen dat vroege vogels ervan uitgaan dat het dag is en corrigeren voor blauw licht.

In een tweede internetpeiling vroeg Wallisch de deelnemers daarom naar hun dagritme. En inderdaad, de nachtbrakers gaven een diffuus beeld, maar volgens bijna alle ochtendmensen was de blauwzwarte jurk toch echt wit met gouden strepen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden