Hoe één avond het dorp blijft verdelen

opvang asielzoekers Er bleef veel onbesproken in Geldermalsen, nadat in december een deel van de bevolking het gemeentehuis bestormde uit protest tegen de komst van een azc. Maandag staan de eerste zes actievoerders voor de rechter.

Burgemeester Miranda de Vries heeft haast, als ze op vrijdagavond 11 december om half acht 's avonds nog een persconferentie geeft. De gemeente wil haar verantwoordelijkheid nemen en compassie tonen voor vluchtelingen. Vijftienhonderd asielzoekers moeten onderdak vinden in een azc op industrieterrein Hondsgemet, langs de A15. Nog voor het kerstreces wil ze een 'ja' van de raad.

Haar boodschap komt hard aan bij inwoners van het Gelderse dorp. Veel inwoners vinden: 1500 asielzoekers op een dorp van 10.500 inwoners, dat past niet. Het zou het op twee na grootste asielzoekerscentrum van Nederland worden. En vóór Kerst is veel te snel. Als ook nog blijkt dat financiële belangen een rol spelen - op het gemeentelijk industrieterrein wordt verlies geleden - zijn veel burgers woedend.

De Vries is het mikpunt. Ze wordt telefonisch bedreigd, treft in het dorp spandoeken aan met teksten als 'De Vries speelt het vies' en wordt door tegenstanders in lokale media beschimpt. Maar wat ze die woensdagavond meemaakte, had ze zelfs in haar ergste nachtmerries niet voorzien. De raadsvergadering waar haar plan op de agenda staat, loopt uit op een veldslag. Buiten ziet ze inwoners van het dorp die hun eigen gemeentehuis belagen. Stenen vliegen door de lucht, het knallen van vuurwerk doet de ramen trillen, agenten proberen de joelende menigte op afstand te houden. Ze schorst de vergadering.

Schaamte

Als Christine Sterrenburg terugdenkt aan die avond, schaamt ze zich weer. "Ik vertelde mensen liever niet dat ik uit Geldermalsen kom." Ze weet dat Geldermalsenaren stug zijn, zegt ze, en dat ze moeten wennen aan dingen die nieuw zijn. Daar kwam ze vorig jaar wel achter toen ze hier begon als verkoopstyliste. Maar Geldermalsen is ook gastvrij, meent ze. "We ontvangen hier al jaren statushouders. Zonder problemen."

De Geldermalsenaren die op die avond van vrijdag 11 december vooraan stonden, dat waren volgens haar mensen die zich al langer gepasseerd voelden. "Ze versterkten elkaar en toen bam, kwam die opgekropte woede er in één keer uit." Na die uitbarsting voelde ze zich niet meer thuis in haar eigen dorp. Als ze over straat liep en de spandoeken zag hangen met de tekst 'Geldermalsen zegt nee tegen azc', stoorde haar dat. Ik zeg helemaal geen nee, dacht ze dan. Als het aan haar ligt zijn asielzoekers gewoon welkom. Ook als ze met 1500 zijn. Bij iedereen die ze op straat tegenkwam, vroeg ze zich af 'ben jij voor of tegen?'. "Je had het gevoel dat je móest kiezen."

Veel Geldermalsenaren wíllen helemaal niet kiezen. In een opiniepeiling kort na de rellen geeft 80 procent van hen aan voorstander te zijn van een asielzoekerscentrum in hun gemeente. Daarvan wil 65 procent wel een centrum met minder dan de voorgestelde 1500 bedden.

Ruim een maand later, het is dinsdag 26 januari, blikt burgemeester De Vries bij een openbare raadsvergadering terug op de rellen. Vierhonderd inwoners - meer passen er niet in de aula van middelbare school De Lingeborgh - luisteren naar hun burgemeester. "Wij hebben fouten gemaakt", begint ze de vergadering. "Het spijt mij, het spijt ons als college oprecht." Tegelijkertijd veroordeelt ze de relschoppers. "Geweld is niet te accepteren."

Ze krijgt kritiek van de gemeenteraad. Haar plan wordt naïef genoemd, haar handelswijze stiekem. Maar De Vries en haar wethouders mogen blijven zitten. Een azc voor 1500 vluchtelingen is niet meer aan de orde, benadrukt ze. Het debat over de opvang van vluchtelingen gaat wel verder. "We zullen geen enkel voorstel doen zonder overleg. Na 16 december hervinden we vandaag de democratische weg."

Op uitnodiging

Vanaf woensdag 13 april zijn de burgers aan het woord. De inwoners van Geldermalsen hebben een uitnodiging gekregen om op het gemeentehuis te komen praten. Over vluchtelingen en over de gemeente zelf.

De gesprekken - zes mensen zitten aan een tafel, een college- of raadslid luistert mee -gaan vooral over het laatste. Claudia de Vries en Marie-José van den Witteboer discussiëren nog door als de rest van de raadszaal al leeg is. De Vries is het vertrouwen in het college kwijt. Dat komt niet meer terug, zegt ze. "Iemand die me bedriegt, vertrouw ik niet meer. En ze luisteren toch niet. Wat ik hier dan doe? Ik mag nu tenminste mijn mening geven. Nou, dan doe ik dat ook."

De sfeer in het dorp is harder geworden, vindt ze, sinds er steeds meer mensen uit de stad zijn komen wonen. "En dan willen ze hier ook nog eens 1500 asielzoekers naartoe halen. Geeft de burgemeester ons vervolgens op tv de schuld als het uit de hand loopt. Ik snap wel dat mensen dan agressief worden. Ik viel zelf ook van kwaaiigheid van de bank."

Van den Witteboer maant haar gesprekspartner tot kalmte. Ja, ze vindt ook dat het college fouten heeft gemaakt. "Maar dat doet iedereen weleens, toch? Het gaat erom dat je van je fouten leert. Dus ik ben vooral benieuwd wat ze nu gaan doen. Er gebeuren hier ook goede dingen hoor, de burgemeester was voor 16 december juist heel populair."

Andere dorpen

Na die eerste gespreksavond in Geldermalsen, gaat de gemeente ook de dorpen Beesd, Meteren, Tricht en Deil langs. Wethouder Ronald van Meygaarden doet het woord ('Burgerparticipatie is mijn portefeuille'). Hij heeft tijdens die avonden veel geluisterd, zegt hij, en hoorde vaak opluchting. "Mensen hebben hun hart kunnen luchten. En nu ze weten hoe het zat, dat er écht nog niets besloten was, tonen ze meer begrip" Al bleef bij sommigen de boosheid. "Er zijn altijd mensen die nergens tevreden mee zijn."

De mensen die ontevreden blijven, weet hij, dat zijn mensen die zichzelf niet goed hebben geïnformeerd. Die hun mening al klaar hebben, zonder dat ze weten hoe het écht zit. En die gevoelig zijn voor wat er in de media geschreven of gezegd wordt. "Die mensen heb je overal. Wat in Geldermalsen is gebeurd, kan overal gebeuren. Maar geweld is nooit de oplossing."

Er bleef eerder veel onbesproken in Geldermalsen, zegt hij. "Moeders die op elkaars kinderen passen, schrokken toen ze van elkaar hoorden hoe ze onderling over de opvang van vluchtelingen dachten. We hebben het gesprek nu op gang gebracht." Een gesprek dat ergens toe moet leiden. Van Meygaarden vroeg de ongeveer 250 mensen die op gesprek kwamen wat ze vinden dat de gemeente moet doen om het vertrouwen terug te winnen, en wat ze moet doen voor vluchtelingen. In juni legt hij hun antwoorden aan de raad voor, daarna hoopt hij met een nieuw voorstel te komen.

Dennis van Gelderen zat op 16 december in de raadszaal, toen die ontruimd werd. Hij luisterde op 26 januari hoe de gemeente haar excuses maakte en gaf zijn mening op 13 april. Hij vindt dat er in de tussentijd weinig is veranderd in Geldermalsen.

"Ik weet nog altijd niet wat ze willen bij de gemeente. Ze draaien eromheen. 'Misschien komt er een kleiner azc', zeggen ze. Maar wat is klein? En wie heeft het uiteindelijk voor het zeggen? Ik woon al 38 jaar in Geldermalsen, maar driekwart van de mensen die ik bij de inspraakavond en de gespreksavonden zag, ken ik niet. Ze moeten luisteren naar héél Geldermalsen."

Komt er straks toch een azc, dan vreest hij dat het weer mis gaat. Sterker, dat weet hij wel zeker. "Dan wordt het weer oorlog." Want het leeft nog steeds in het dorp, merkt hij. Op straat gaat het er minder vaak over, maar op de facebookpagina 'Geldermalsen zegt nee tegen azc' worden nog altijd bijna dagelijks opruiende berichten geplaatst. "De frustratie zit er nog steeds."

Onbekenden

Hij wil niet goed praten wat er op 16 december is gebeurd, maar vindt wel dat meer partijen blaam treft. "Ik ben naar buiten gelopen toen de vergadering geschorst werd, naar wat mensen die ik kende. Pas toen de ME kwam aanstormen, escaleerde het. Een vriend van me werd opgepakt toen hij een ME'er een klap gaf, nadat die zijn vriendin met een gummiknuppel in haar gezicht sloeg. Nou, dat zou ik ook gedaan hebben..."

Een aantal van zijn vrienden - die zelf niet met deze krant willen praten - staat de komende weken voor de rechter. "Zelf ben ik weggelopen toen de ME begon te slaan, ik wilde er niets mee te maken hebben. Zij zijn vooraan blijven staan. Mooi dom van ze. Het zijn bijna allemaal gewone kerels met een baan en een gezin. Mannen die gefrustreerd waren omdat ze vonden dat er niet naar hen geluisterd werd. Een ME'er die met zo'n stok voor je neus staat te provoceren, is dan blijkbaar net even te veel."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden