Hoe droom je jezelf voorbij de vijftig?

Tilda Swinton en Mattia Zaccaro in 'Io sono l'amore' van Luca Guadagnino.

In de film neemt een vrouw met een midlifecrisis een minnaar en begint een nieuw leven. Maar ik hoef geen ander leven. Met 'Lost in translation' droom ik me voorbij de vijftig. 'Er is niets meer dan dit moment.'

De bladen staan vol met de dertigerdip maar de midlifecrisis is anno 2011 niet iets waar je nog mee kan aankomen. Dat is een probleem van in appeltaarten en gebraden kippen gestrande thuismoeders, of van verongelijkte mannen op leeftijd, vijftigers die wakker schrikken als hun vrouw geen zin meer in ze heeft en daar dan te lang over door jerimiëren. Iets van een eerder tijdperk ook, toen echtparen nog gevangen zaten in doodse nieuwbouwbuurten in plaats van frank en vrij wat aan te rommelen in de vinexwijk.

Tobben over ouder worden
Een vrouw van deze tijd was altijd al op haar toekomst voorbereid, en heeft dus ook geen reden om eenmaal (tegen de) vijftig bij de pakken neer te zitten. Sterker nog, juist dan zou ze het leven opnieuw kunnen omarmen. Rimpels kunnen worden weggewerkt, verzakkingen aangepakt. Kreeg ze haar kind op tijd, dan kan de carrièreladder nu eindelijk echt worden beklommen of de wandeling naar Santiago de Compostela vrijelijk worden aanvaard.

Uit stijlgidsen leer je bovendien dat tobben over ouder worden helemaal niet chique is. 'Wie treurt over de verloren paradijzen van haar jeugd reduceert zichzelf tot een tragische heldin', schrijft Joyce Roodnat in haar veertigplusboek met de opjuttende titel: 'Een kwestie van lef'.

Naderen van de vijftig
Toch blijkt het echte leven weerbarstiger dan de stijlgids gebiedt. Dat je dagen zijn geteld is me min of meer met de paplepel ingegoten, maar met het naderen van de vijftig neemt de melancholie verontrustend toe. Ik schrik van de colonnes grijze hoofden die ten tijde van de Vijftig Plus Beurs aan mijn fiets voorbij richting de Jaarbeurs in Utrecht sjokken. In mijn vrienden- en kennissenkring zie ik steeds meer oudere mevrouwen en meneren opduiken, terwijl ik toch verrassend lang dezelfde oudere jongeren bleef zien.

Het keerpunt ligt rond de vijfenveertig; daarna wordt alles breder en brildragend. Bij een herdenkingsbijeenkomst klinkt een oud liedje van Neil Young en dan blijken dezelfde grijze hoofden die ik vroeger wekelijks in de kerk zag, nu ineens instemmend met zijn gitaarzang mee te neuriën. Het is weer even schrikken. Niks 'Twenty four and there is so much more', de jongeman is de oude man geworden.

'The Future'

Laatst ging ik naar de film 'The Future' van Miranda July, waarin dippende dertigers Jason en Sophie tegen het leven blijven aanhikken, tot ze aarzelend een eerste stap zetten door zich samen over een zieke poes te ontfermen. Ze deinzen toch weer terug voor die verantwoordelijkheid als de mevrouw van het asiel meldt dat de poes nog wel zo'n vijf jaar te leven heeft. Over vijf jaar zijn we veertig, verzucht Jason, in existentiële paniek. En veertig is eigenlijk hetzelfde als vijftig. En na vijftig houdt alles op. Dan rest er alleen nog maar wisselgeld.

Alleen nog maar het wisselgeld. Zijn we daar nu al aanbeland? Bij: wat hou ik over aan wisselgeld?

Midlife-klassieker
In films was de midlifecrisis tot voor kort vooral het probleem van middelbare mannen die het contact met hun vroegere zelf zijn verloren. Zoals in de midlife-klassieker 'American Beauty' waarin Kevin Spacey gestalte geeft aan de vroege veertiger Lester Burnham, een man die zich allang geen illusies meer maakt over huwelijk en baan, en die dan op een goede dag voor het eerst sinds jaren weer eens geraakt wordt, heel cliché, door de Amerikaanse schoonheid van het vriendinnetje van zijn dochter: een wulpse cheerleader.

De sneue Burnham wordt door Spacey vertolkt met superieure zelfspot: zelden iemand zo fraai zijn waardigheid zien behouden in situaties die daar alleen maar afbreuk aan doen: bijna in trance bij de aanblik van de sexy teenager, driftig aan gewichten trekkend in de garage om zijn lichaam weer in vorm te krijgen.

Spacey voert het woord in 'American Beauty', maar het gelijk ligt bij de jongeren, bij zijn dochter en de buurjongen, die de hen omringende volwassenen zien als phonies, huichelaars die hechten aan valse statussymbolen, die zich verwoed en vergeefs vastklampen aan een verloren jeugd, die al hun oude idealen hebben verloochend.

Slechts enkele jaren ouder dan ik destijds, deze Lester Burnham in zijn suburb, maar toch ver van me verwijderd. Er school ook iets gedateerds in 'American Beauty', alsof het niet om mijn eigen generatie ging - vrije geesten tot in den dood, dacht ik toen nog - maar om die van mijn ouders.

Woody Allen
Een ander voorbeeld is 'Another Woman', een oudje al van Woody Allen, specialist in de midlifecrisis. In 'Another Woman' speelt Gena Rowlands een vrouw die tot haar vijftigste verjaardag in de veronderstelling verkeert dat ze haar leven prima op orde heeft. Ze is een gewaardeerd filosofieprofessor aan de universiteit, bezig met een ingewikkeld boek over Heidegger, gelukkig getrouwd met een hartspecialist, en vanwege haar eeuwige kalmte en competentie op handen gedragen door vrienden en familie.

En dan schiet ze direct na haar vijftigste verjaardag toch in paniek als ze via een gat in de muur van haar werkkamer geconfronteerd wordt met het relaas van een zwangere vrouw die bij haar psychiater haar wanhoop ventileert over haar vriend die haar in de steek dreigt te laten. De vrouw getuigt van een verdriet en woede die Rowlands nooit heeft gekend. Klopt het wel dat haar leven zo goed op orde is. Is ze wel gelukkig? Is ze niet alle hartstocht angstvallig uit de weg gegaan?

Toen ik die film voor het eerst zag toen ik begin dertig was, ergerde ik me een beetje aan dat middelbare getob in het hogere milieu tussen dure lampen en parketvloeren. Nu zie ik hem weer en vraag ik me af of er bij mij niet ook de bezem doorheen moet. Gaat het niet stiekem wel om nieuw elan? Nieuw werk, een nieuwe man? Alleen hoe doe je dat met kinderen? Die heeft de filosofieprofessor niet.

Niet het meest realistische filmgenre
In de meeste midlifecrisisfilms, het is niet het meest realistische filmgenre, wordt de crisis inderdaad eenvoudig opgelost met een nieuwe minnaar en een nieuwe hobby, tenminste in de zoete vrouwenfilms. Films als 'Pane e tulipani', 'Io sono l'amore', 'Puzzle'. De huisvrouw wordt wakker gekust, verlaat huis en haard, en begint elders niet alleen een nieuw, maar ook een beter en mooier leven. Meer vervuld, meer zinnelijk, meer zen.

Maar ik geloof eigenlijk niet in zo'n andere vervulling. Ik hoef geen nieuwe man, werk, hobby en met mijn contact met mijn vroegere zelf is ook weinig mis. Het probleem is meer dat die talmende, dralende dertiger in me zich nu in het nauw gedreven voelt. Ik wil kunnen blijven dromen, dralen en talmen. Hoe droom je jezelf voorbij de vijftig?

Mooiste midlifecrisis

In 'Lost in translation' van Sofia Coppola heeft Bill Murray een midlifecrisis. Dat heeft Bill Murray in al zijn rollen, al zeker twintig jaar. Maar zijn midlifecrisis in 'Lost in translation' is de mooiste.

De 53-jarige Murray speelt een filmster op zijn retour die in Tokio belandt om een reclamespotje op te nemen. Hij stuit er op de dertig jaar jongere Scarlett Johansson, een filosofiestudente. Het zijn verwante zielen, de studente en de filmster, allebei buitenstaanders, op zichzelf teruggeworpen. Ze hangen samen in karaoke-bars, kijken naar het landerige 'La dolce vita'. Zijn huwelijk is in routine verzand, zijn vrouw stuurt hem faxen over de vloerbedekking, maar hij is dol op zijn kinderen: little miracles noemt hij ze.

De studente is door haar man die uit werken en uit flirten is, in het hotel achtergelaten. Ze weet niet goed wat ze met haar leven aan moet. Ze liggen naast elkaar op bed en praten. Wordt het makkelijker, vraagt zij. "Hoe meer je weet wie je bent en wat je wil, hoe minder je je van alles aantrekt", antwoordt hij. In de karaokebar zingt hij 'There's nothing more than this'. En dan moet hij weer naar huis. Ze omhelzen elkaar. Hij fluistert iets in haar oor wat we niet kunnen verstaan.

Er is niets meer dan dit, deze ontmoeting, dit moment. Eigenlijk ben ik al lang over de top van de berg, bedenk ik me als ik de film weer zie. Het is aan deze kant van de top niet zoveel anders dan aan die andere kant.

Kevin Spacey en Mena Suvari in 'American Beauty' van Sam Mendes.
Scarlett Johansson en Bill Murray in 'Lost in Translation' van Sofia Coppola.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden