Review

Hoe dromen op elkaar stukslaan

De roman ’Huize Rajani’ deed in Israël veel stof opwaaien. Nationalisten noemden dit verhaal van de eerste landonteigeningen anti-zionistisch, anderen vonden het anti-Arabisch. Annemarié van Niekerk bewondert juist Alon Hilu’s vermogen zich in beide partijen in te leven.

Net als ieder mens heeft ook elke cultuur een eigen verhaal. Bij een botsing van culturen blijven die verhalen zelden ongemoeid: sommige overleven, andere worden verzwolgen. Het is aan de literatuur om daar enige balans in te brengen.

Zo vertelt de Joodse schrijver Alon Hilu (1972) in een interview hoe hij, in een café in Tel Aviv, merkte dat hij de omgeving ongemerkt ontdeed van het verhaal waarmee hij was opgegroeid. Hij stelde zich voor hoe de plaats waar hij zich bevond er een eeuw terug moest hebben uitgezien. Voor hij het wist, was hij beland in een geschiedenis van vóór de stichting van de staat Israël.

Op dat moment besloot Hilu een historische roman te schrijven waarin het verhaal van Tel Avivs Palestijnse verleden botst met het verhaal over de vroeg twintigste-eeuwse Joodse immigratie. Zo begon hij aan ’Huize Rajani’.

Hilu slaagt er niet alleen in twee stemmen tegelijk aan het woord te laten, maar voorkomt ook dat zijn roman kopje onder gaat in de complexiteit van het Joods-Palestijnse conflict. Tot het einde houdt hij de spanning vast met een mengeling van hilarische en melodramatische taferelen over liefde, eer en verraad. Zo laat hij zien hoe de droom van de ene groep stukslaat op de droom van de andere.

Met behulp van twee dagboeken verplaatst de auteur ons naar het Jaffa van de jaren 1895 en 1896. Het ene dagboek is afkomstig van de Russische Jood Isaac Loeminski, een energieke pionier die juist met zijn nieuwe bruid, tandarts van beroep, in Palestina is aangekomen. Met groot enthousiasme stort hij zich op zijn verse huwelijk en zijn nieuwe land, maar al gauw ontdekt hij dat zijn echtgenote de intimiteit van de gebitten van haar Arabische patiënten verkiest boven het intieme samenzijn met hem.

Naarmate haar tandheelkundige praktijk zich uitbreidt, neemt bij hem de drang naar vruchtbare grond en een gewillige vrouw toe. Tijdens een van zijn wandelingen door de stad ziet hij de twaalfjarige Palestijn Salah Rajani en zijn beeldschone moeder Afifa. Salah raakt halsoverkop verliefd op de blonde, aantrekkelijke Loeminski. Loeminski op zijn beurt ziet het contact met Salah als een opstap naar het bekoorlijke lichaam van Afifa.

Na enige tijd wordt Loeminski uitgenodigd op het landgoed waar Salah en zijn moeder wonen (vader Rajani is altijd op reis). Behalve Afifa wekken ook de vruchtbare gronden Loeminski’s begeerte naar bezit. Maar al gauw blijkt de onaangepaste, niet goed sporende Salah een sta-in-de-weg. De jongen komt erachter wat Loeminski in zijn schild voert en ontdekt bovendien dat zijn moeder in het complot zit. Gaandeweg komt hij in de ban van visioenen die duiden op een naderende catastrofe (in dit geval een zinspeling op de komst van de staat Israël). Hij trekt zich terug in zijn kamer en houdt er het dagboek bij dat als tegenstem fungeert van Loeminski’s journaal.

Elk op hun eigen manier getuigen de twee dagboeken van het beeld dat Loeminski en Salah zich van elkaar hebben gevormd: haast ongemerkt maakt wederzijdse betrokkenheid plaats voor wantrouwen, totdat ten slotte het verraad zegeviert. Van gast en geregelde bezoeker van het landgoed promoveert Loeminski tot beheerder, wat voor Salah en zijn moeder rampzalig uitpakt.

De dagboekstemmen verschillen allereerst in stijl: Salah schrijft lyrisch, met een neiging tot arabeske versieringen en een voorliefde voor gelijkenissen. Loeminski hanteert een negentiende-eeuws idioom, dat in de Nederlandse vertaling goed behouden is.

Hilu heeft geprobeerd het evenwicht te bewaren tussen het Palestijnse en het Joodse verhaal en zich te onthouden van een uitgesproken politiek standpunt; hij geeft beide stemmen een eigen overtuigingskracht en eigen toon, maar laat ook zien dat beide partijen vooroordelen koesteren.

Wel toont hij duidelijk enige sympathie voor de Palestijnen die zijn beroofd van de grond die ze generaties lang hebben bewoond en bewerkt. Geen wonder dus, dat ’Huize Rajani’ in Israël tot heftige controverse heeft geleid. Nationalisten beschuldigden Hilu van antizionisme. President Sjimon Peres complimenteerde Hilu juist om de manier waarop hij twee vijandige culturen de dialoog laat aangaan. ’Huize Rajani’ is geprezen omdat het de Palestijnse kant van het verhaal laat zien en bekritiseerd omdat Arabische landarbeiders er als lui en dom zouden worden neergezet, en Arabieren in het algemeen als wraaklustig en gewelddadig.

Aan de fabel dat de eigentijdse Israëlische literatuur in een crisis verkeert, heeft Alon Hilu met deze roman in elk geval effectief een einde gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden