Hoe dominee Dijsselbloem zijn waarden verloor

Beeld reuters

Met zijn ronde brilletje en warrige krullen zou Jeroen Dijsselboem zo een dominee kunnen zijn. Zes jaar geleden besteeg hij daadwerkelijk een kansel om te preken. Wat brengt hij als eurogroepvoorzitter in de praktijk van de waarden die hij toen verkondigde? Een test.

In de 'Preek van de leek' besprak de minister van Financiën het bijbelverhaal van de Barmhartige Samaritaan. Daarin vist de Samaritaan een kreupele man van de straat en verzorgt hem. Klinkt als een perfecte allegorie voor een heroïsch Europa dat het gewonde Griekenland tracht te redden - maar is dat het wel?

Waarde 1 - Wees onbaatzuchtig
Uit de preek: "Als we iets voor een ander over hebben, kan daar altijd doorheen spelen dat we zelf ooit in vergelijkbare nood kunnen verkeren. En dan hoop je op een wederdienst. Die vorm van baatzucht is op zich begrijpelijk en ook niets mis mee maar onbaatzuchtigheid betekent dat je iets voor de ander over hebt zonder enig eigen belang, zonder de hoop of de vrees dat je met gelijke munt zult worden terugbetaald."

Hoe pakt dit uit in Griekenland?
Saneren. Bezuinigen. Privatiseren. Het zijn mantra's die Dijsselbloem als eurogroepvoorzitter herhaalt. "Voor mij is het heel helder: tegenover financiële steun, als de Grieken dat nog vragen, staan altijd voorwaarden. Die voorwaarden zijn erop gericht om ervoor te zorgen dat Griekenland op eigen benen staat. Dat moet zo snel mogelijk gebeuren."

Ofwel: onbaatzuchtig is hij niet. Volgens de Jonge Socialisten is hij daarom 'niet goed bij zijn hoofd'. Op hun website noemen de jongeren het optreden van Dijsselbloem 'een teleurstelling van historisch formaat'. Gevangen in het 'neoliberale technocratische Brussel' is Dijsselbloem volgens hen alleen bereid te helpen als de Grieken bereid zijn te bloeden.

Het Griekse verzet tegen de bezuinigingen zou volgens de Jonge Socialisten juist 'een bron van hoop en inspiratie' moeten zijn. "Het zou ons wakker moeten schudden, we zouden het moeten omhelzen en eindelijk de durf moeten hebben een nieuwe, sociale weg in te slaan in Europa."

Wakker bleef Dijsselbloem wel, tijdens de urenlange vergaderingen waarin Griekenland nog lag te verpieteren langs de kant van de weg. Maar Dijsselbloem heeft met zijn eurogroep ervoor gekozen de arme sloeber Griekenland achter op de ezel te tillen, mits hij een belofte deed: o groot Europa, ik betaal tot de laatste cent terug.

Beeld ap

Waarde 2 - Wees barmhartig
"Barmhartigheid staat voor mij voor een houding, een instelling zo u wilt. Het vraagt om compassie, voortkomend uit empathie en mededogen. Het is niet en gevoel dat je overkomt, maar een houding. Niet passief maar actief. In het verhaal van de Barmhartige Samaritaan zit een opdracht: heb uw naaste lief als uzelf: de manier om God te dienen is om te zorgen voor uw naaste. Eigenlijk is de opdracht: maak er samen wat van."

Hoe pakt dit uit in Griekenland?
Heb de Grieken lief als uzelf - het lijkt nog niet direct Dijsselbloems motto. Toch betoonde hij zich de man gemotiveerd was er 'samen wat van te maken'. Daarin was hij een doorzetter. Terwijl de andere eurogroepers Griekenland uitkafferden, had Dijsselbloem een houding van vertrouwen. "We hebben gezamenlijk ambitie om tot een oplossing te komen binnen de eurozone en ik denk ook dat dat kan."

'Wie volhardt, die wint', zo luidt het spreekwoord. Maar winnen betekent niet automatisch barmhartigheid. Want hoewel Dijsselbloem in zijn daden barmhartig is (Griekenland mag blijven), is hij dat in zijn woorden niet. Hoe poezelig zijn van gemeenschapszin doordrenkte taal van de kansel klonk, hoe anders nu zijn retoriek.

Hij spreekt amper over de gewone Griek, over Genk en Gingrid, over de enorme werkloosheid, over de gevolgen van de bezuinigingen voor de Griekse bevolking. Hij speelt het spel hard. Varoufakis moest het ontgelden. Volgens Dijsselbloem 'zoog hij dingen uit zijn duim' en praatte 'onzin'. Vanuit zijn eigen partij krijgt Dijsselbloem te horen elke humanitaire compassie met de Griekse bevolking te missen.

Beeld ANP

Waarde 3 - Durf afhankelijk te zijn van een ander
"Kon die arme sloeber die door de Barmhartige Samaritaan uit de goot werd gehaald, zelf de weg vinden naar hulpverlening? Is hij op dat moment in staat zijn eigen zorgvraag te formuleren? Nee, hij is afhankelijk van de ander. Hij kan letterlijk niet verder, zonder die ander."

Hoe pakt dit uit in Griekenland?
Dat Griekenland letterlijk niet verder kan zonder Europa, beseft Dijsselbloem tussen al het vergadergeweld maar al te goed. Het pompen van extra geld in Griekenland kan hij als sociaaldemocraat ideologisch tegenover zichzelf verantwoorden. In plaats van 'geen extra cent' in Griekenland te stoppen - zoals Rutte's verkiezingsbelofte klonk - heeft de PvdA nooit toegezegd de geldkraan dicht te draaien.

Dat hij voor 'liberaal' wordt uitgemaakt komt omdat hij zich wél houdt aan een belangrijk statement dat hij maakte in zijn preek. Hij zei vanaf de kansel namelijk dat er een spanning zit tussen afhankelijkheid en zelfredzaamheid. "De opgave voor politiek en overheid is het terugbrengen van zorgzaamheid waar zelfredzaamheid tekort schiet."

Hier treedt een nieuwe waarde op die Dijsselbloem niet noemt in zijn preek: rechtvaardigheid. Omdat hij vindt dat Griekenland in zelfredzaamheid tekort schiet, moet de zorgzaamheid van Europa binnen de perken blijven. Dat is volgens Dijsselbloem niet meer dan eerlijk.

Ruimte voor de ander
Zijn preek sloot de eurogroepvoorzitter zes jaar geleden af met de boodschap dat je soms bewust 'tijd en ruimte moet laten of maken voor de ander, ook als je daarvoor zou moeten afzien van eigen behoefte, eigen ruimte, eigen tijd'.

Met al dat vergaderen heeft hij zich daar zelf in ieder geval aan gehouden. Want zijn volhardende houding om Griekenland binnen de euro te houden, heeft misschien wel te maken met de mierzoete uitsmijter van zijn preek: 'We zijn niets zonder de ander'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden