Hoe 'de zonen van' hun ware gezicht tonen

Tot twee weken geleden hadden de Turken geen idee wat de zonen van hun ministers uitspookten. Langzaam verdwijnt de mist en wordt zichtbaar hoe de belangrijkste zonen van het land in alle anonimiteit de spil zijn geweest van frauduleus geldverkeer.

Midden in de rijke wijk Etiler ligt een groot, verwaarloosd veld, dat afsteekt tegen de luxe woningen er om heen. De grond met veel wildgroei en een paar kale bomen is te maagdelijk voor de buurt. Onder een van de bomen liggen magere straathonden op eten te wachten. Een oudere dame in versleten kleren en doordringende groene ogen komt dat eten brengen. De honden springen blij tegen haar aan voordat ze zich op het eten storten. Iedere voorbijganger die de stad Istanbul goed kent en op de hoogte is van de bouwdrift van de laatste jaren kan niet anders dan zich verbazen over dit tafereel. Want in een wijk waar iedere vierkante meter grond goud waard is, hoort geen groene weide te zijn en dienen straathonden ergens anders op zoek te gaan naar eten.

Het corruptieschandaal dat nu al twee weken als een orkaan door Turkije raast heeft veel boven water gebracht. De Turken kwamen dankzij die nieuwe informatie ook iets te weten over het weiland in Etiler. De officieren van justitie hebben niet alleen bekendgemaakt dat de plek waar nu honden spelen zonder een veiling aan het bedrijf van de zoon van premier Tayyip Erdogan is verkocht. Het bedrijf van Bilal Erdogan hoefde er niet meer dan een bedrag van 400 miljoen dollar voor neer te tellen. Terwijl de marktwaarde van bouwgrond volgens schattingen van makelaars niet minder dan 1 miljard dollar telt.

Het Openbaar Ministerie deed ook andere ontdekkingen in hun zoektocht naar corruptie en fraude bij de regerende AK Partij: in het huis van een bankdirecteur trof men 4,5 miljoen dollar, op elkaar gestapeld en in schoenendozen gepropt. In een ander huis vond de politie zes geldkluizen, gevuld met meer dan een miljoen dollar. Ook kregen de Turken door de politie genomen foto's te zien waarop bodyguards van een Iraanse goudsmokkelaar koffers vol met geld sjouwen naar het kantoor van minister Egemen Bagis van Europese Unie Zaken. Het is diezelfde 28-jarige Iraanse zakenman die de minister van economie een horloge ter waarde van 300.000 euro cadeau heeft gedaan.

De Turken zijn de afgelopen twee weken overspoeld met dit soort nieuwe kennis en weten sinds kort daardoor ook dat een hoofdredacteur van een van de regeringsgezinde kranten de directeur van staatsbank Halkbank belde met een vraag. 'Stuur me eens twee miljoen dollar, we zitten om geld verlegen deze maand...'

Waarom is dit onderzoek gestart en wie heeft er op de knop gedrukt voor de grootste corruptieontmanteling in de geschiedenis van de Turkse republiek? Premier Erdogan heeft er duidelijke ideeën over. Hij en zijn partijgenoten zien de hand van buitenlandse mogendheden achter dit 'complot'. Turken die meewerken aan deze samenzwering zijn regelrechte landverraders.

Machtsstrijd
Met die laatste opmerking doelt de regering op de prediker Fethullah Gulen die met zijn islamitische beweging en zijn honderdduizenden volgers zo machtig is dat hij het land op zijn kop kan zetten. Het is geen groot geheim dat Gulen en Erdogan de laatste jaren vaak van mening verschillen en dat de prediker nu gebruik maakt van zijn invloed binnen justitie om de steeds autoritairder wordende Erdogan omver te werpen. Het corruptieonderzoek is derhalve niets anders dan het gevolg van een interne, nietsontziende machtsstrijd. Het heeft ervoor gezorgd dat de illegale praktijken binnen de regeringspartij nu op straat liggen.

En het meest spectaculaire aan die onthullingen is misschien wel de rol die de altijd stille, afwezige zonen van de AKP-leiders hebben gespeeld in de afgelopen jaren.

Op de eerste dag van het corruptieonderzoek maakte Turkije kennis met Baris Guler, zoon van de minister van binnenlandse zaken, Muammer Guler. Diezelfde dag werden twee andere ministerszonen opgepakt: Kaan Caglayan, zoon van minister van economische zaken Zafer Caglayan en de zoon van dienst collega van het ministerie van verstedelijking. Die laatste werd na enkele dagen vrijgelaten. Maar Baris Guler en Kaan Caglayan zitten nog steeds vast en hun vaders zijn inmiddels minister af.

Deze eerste kennismaking met de zonen bleek echter een opwarmertje voor het grote treffen: Bilal, zoon van premier Tayyip Erdogan. Over deze oudste zoon van de premier is erg weinig bekend. Een lange online zoektocht leert dat hij 33 jaar oud moet zijn. Op internet circuleerden al tijden geruchten dat hij middels partnerschappen met grote bedrijven een vermogen aan het opbouwen was. Terwijl Erdogans dochter Sumeyye de premier altijd op buitenlandse reizen begeleidde en als het ware opgeleid werd voor het echte politieke werk, bleef de kalende Bilal achter de schermen de zakelijke belangen van de familie behartigen. Zo was de gedachte bij het volk.

Aan dat klimaat van nevel en mist kwam vorige week een einde. Want de officier van justitie maakte een nieuwe lijst van mensen die hij wilde verhoren. De in een week door de AKP hals over kop grotendeels vervangen politietop weigerde echter de instructies van de officier van justitie op te volgen. Zo kwam het dat de boze officier van justitie informatie vrijgaf aan de pers over wie allemaal gearresteerd hadden moeten worden. Op die lange lijst staan de namen van de Arabische zakenman Yassin Al Kadi, een omstreden man die op de VN-lijst van ondersteuners van terrorisme stond en ondanks dat altijd beschermd werd door de Turkse premier. Op die lijst zouden ook Turkse zakenmannen staan die zonder uitzondering bij iedere grote aanbesteding van de overheid opduiken om de opdracht binnen te halen. Volgens de Turkse pers heeft de tegengewerkte officier van justitie ook Bilal Erdogan willen arresteren vanwege diens rol in illegale financiële praktijken.

Sindsdien praat Turkije over Bilal. De mensen speculeren over de imposante rijkdom van de zoon van de premier. Hij zou zes vrachtschepen bezitten, hij zou de eigenaar zijn van de supermarktketen BIM en ook zou hij betrokken zijn bij de wapenhandel tussen Turkije en de Syrische djihadistische Al Nusra.

Het dagblad Hurriyet publiceerde een interview met de Egyptische zakenman Usame Kutub, een vertrouweling van Al Kadi. Deze Egyptenaar vertelde aan de krant dat Al Kadi, die bekendstaat als financier van Al Kaida, een keer bijna van de weg werd gereden door een andere auto. En dat hij na deze mislukte aanslag meteen een Turkse vriend heeft gebeld. En dat die Turkse vriend (ook op de lijst van de officier van justitie) meteen contact heeft opgenomen met Bilal Erdogan. Toen is snel een vliegtuig geregeld, om AL Kadi veilig van Istanbul naar Ankara te vliegen.

Wankele positie
Met de actie van de Turkse justitie lijkt het hek van de dam. De Turkse pers is niet meer zo bang voor de machtige premier als voorheen. De wankele positie van Erdogan maakt meteen dat de kranten zich beginnen te bewegen. Er wordt nu over wapenproductie in de stad Konya geschreven en er worden vragen gesteld over wat eigenlijk de bestemming van die wapens is. Sommige kleine Turkse kranten schrijven dat Bilal vanwege de jongste ontwikkelingen door vaderlief uit voorzorg naar het buitenland is gestuurd.

Ondertussen heeft Erdogan het erg druk met het tegenhouden van het nieuwe onderzoek van het OM en reist hij van stad naar stad om toespraken te houden. Hij haalt alles uit de kast om zijn achterban ervan te overtuigen dat dit alles een complot is tegen zijn regering. Hij zegt dat het geen misdaad is om in schoenendozen miljoenen dollars te bewaren. De Iraanse zakenman die vermoedelijk de steekpenningen uitdeelde aan de minister en diens zoon noemt hij een 'man van liefdadigheid'.

Echter, hoe hard de premier ook zijn best doet, hij kan het voor hem verschrikkelijke jaar 2013 niet terugdraaien. Eerst de volksopstand in de zomer en nu het enorme corruptieschandaal. Maar het allerergste van 2013 is dat de schemer om de zonen verleden tijd is.

Van Baris Guler, de zoon met die zes geldkluizen in huis, is dankzij de open doos van pandora nu bekend dat hij eigenaar is van caféketen Benzin. Over de zoon van de oud-minister van economie, Kaan Caglayan, weten de Turken nog niet zoveel. Alleen dat hij bij de arrestatie een merk jas droeg die een paar duizend euro moet hebben kosten.

De kou van een paar weken geleden is niet meer in Istanbul. Maar de zon slaagt er niet in om het wilde gras van de weide in de rijke buurt wat levendigheid te verschaffen. Op dat veld, dat schijnbaar onderwerp is geweest van onwettige onderhandelingen, is de oudere vrouw die de honden eten heeft gegeven als de verpersoonlijking van een intermezzo in een duizelingwekkend toneelstuk.

"Ik breng iedere dag eten naar de honden", vertelt ze met een verlegen glimlach. Ze verdwijnt in haar te grote jas, ze propt de plastic tas waarin ze de etensresten voor de honden heeft gedaan in de zak van die jas en zegt met een serene blik: "Ik volg het nieuws. Het kan me niet schelen wie hoeveel geld steelt. Als ze maar van dit veld afblijven. Waar moeten de honden heen als ze ook hier wolkenkrabbers neerzetten?"

In een andere wijk, niet ver van Etiler, maken de vervallen gebouwen langzaam plaats voor merkwinkels. Hier in Carsi hebben de hevigste gevechten van de afgelopen zomer gewoed tussen de politie en de anti-regerings-demonstranten. Het was bij de vismarkt en in de smalle straten hier dat tientallen gewonde demonstranten door de ambulances werden afgevoerd. De nieuwe informatie van de laatste weken leert dat terwijl die gevechten voortduurden de zoon van minister Guler zich weinig aantrok van die rellen. Zijn café Benzin heeft sinds de zomer ook hier, in het hart van seculier Turkije, een filiaal.

Wat bezitten de zonen van de ministers en de premier nog meer? Het is vooralsnog onmogelijk om voldoende kennis te verschaffen over die lijst van bezittingen. De bekende politiek analist Cengiz Candar zegt zich te storen aan mensen die laatdunkend doen over de recente ontdekkingen over corruptie en die zeggen dat er altijd wel corruptie is geweest in Turkije.

Corruptieschandaal
Hij kucht twee keer en zegt dan: "Ons democratisch stelsel staat op het spel. De premier en al die narren die zich om hem heen hebben verzameld, schaden niet alleen de democratie, maar ook de economie. Erdogan probeert zich staande te houden. Dat doet hij door het land in het slop te trekken. Hij wil korte metten maken met iedereen die zijn macht kan inperken, daar hoort ook de onafhankelijke justitie bij."

In het nieuwe Turkije begint de pers zich te bewegen. Gesterkt door de rechterlijke macht schrijft men over zaken waar voorheen alleen over gefluisterd werd.

De nieuwe informatie die is losgekomen maakt dat café Benzin in Carsi niet meer zo druk bezocht wordt als voor het uitbreken van het corruptieschandaal. In het huidige Turkije zitten de ministerszonen en de bankdirecteur met 4,5 miljoen dollar in de schoendozen nog steeds vast.

En Turkije is een groot land waar niet overal de zon schijnt. Premier Erdogan ziet er vermoeid en oud uit als hij in die koude steden de mensen toeschreeuwt dat buitenlandse mogendheden complotten smeden tegen hem. Er is dus veel veranderd in Turkije, behalve dat men zoals altijd niet weet waar Bilal Erdogan uithangt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden