Hoe de wetenschappelijke zoutstrijd leidt tot gepeperde discussies

Een potje zout Beeld Thinkstock

Te veel zout in het eten is slecht voor de gezondheid. Maar kan te weinig zout ook kwaad? En is het verstandig de zoutinname van de hele bevolking te beperken? Over het eerste is de wetenschap het wel eens, over de twee vragen een stuk minder. Sterker nog, er zijn twee kampen die elkaar soms heftig bestrijden, maar meestal negeren.

Amerikaanse onderzoekers laten vandaag zien dat ongeveer de helft van de wetenschappelijke publicaties de stelling onderschrijft dat minder zout gezonder is, ook voor gezonde mensen. Een derde bestrijdt dat idee. Te weinig zout is volgens hen op den duur schadelijk. De rest van de publicaties over zout heeft geen duidelijk conclusie.

Maar wat het meest opvalt, is de eenkennigheid, schrijven de onderzoekers in het vakblad International Journal of Epidemiology. Als wetenschappers publiceren over de consumptie van zout, halen ze vooral gelijkgezinde collega's aan. Geluiden uit het andere kamp dringen zelden tot hen door. En als ze elkaar ontmoeten, ontaardt een academische discussie niet zelden in een ordinaire scheldpartij. De controverse wordt extra giftig doordat de twijfelaars er vaak van worden beschuldigd belangen te hebben in de voedingsindustrie. Die op haar beurt fel gekant is tegen beperkingen van zoutgehaltes.

Scheldkanonnades
Lizzy Brewster, interniste bij het Amsterdamse AMC, kan zich nóg verbazen over de woedeaanval die zij twee jaar geleden te verduren kreeg toen ze op een congres had laten zien hoe wisselvallig testjes zijn waarbij het zoutgehalte in urine wordt gemeten. "Die man werkte voor de wereldgezondheidsorganisatie en begon te schelden. Hij dacht vermoedelijk dat ik uit het andere kamp kwam. Dat van de ontkenners. Ik dacht alleen: Jeetje, wat voor een wereld is dit?"

Voor Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, klinkt het allemaal vertrouwd. De stammenstrijd over zout woedde veertig jaar geleden al, zegt hij. "Intussen is er veel veranderd. Dat te veel zout de bloeddruk verhoogt, staat echt vast. En ook dat dit op den duur slecht is voor hart en bloedvaten. Dat is misschien niet met honderd procent zekerheid bewezen - dan zou je patiënten, met en zonder zout, twintig jaar moeten volgen - maar het is voldoende zeker om het uit te dragen."

De groep die daar nu nog tegen ageert, is volgens hem niet zo heel groot. "Maar die roert zich wel. Niet zozeer in studies; ze zijn vooral actief met ingezonden brieven en commentaren. Zo lijkt het debat fifty-fifty, maar dat is het niet." Hij vergelijkt ze wel met de klimaatsceptici. Die zaaiden ook twijfel, maar krijgen het moeilijk nu de aarde overduidelijk opwarmt. "Zo drastisch zijn de effecten bij zout niet. Een bloeddruk van 175 verlaag je met een zoutarm dieet hooguit tot 170. Maar dat het effect er is, daar bestaat geen twijfel over."

Dat zal Brewster niet ontkennen. "Er is consensus over dat je met een te hoge bloeddruk gevoelig bent voor zout. Dat de pillen ertegen beter werken als je matig zout eet."

Beeld Thinkstock

Amper bewijzen
Maar verder? Er zijn amper bewijzen die een advies voor de algehele bevolking ondersteunen. Vorig jaar zag ze drie studies voorbijkomen van gerenommeerde groepen met totaal verschillende conclusies. "In Nederland is het advies: niet meer dan zes gram zout per dag. Eén studie zag zeven à twaalf gram per dag als wenselijk, een andere stelde niet onder de vier gram te komen en een derde kwam uit op vier à zes gram. Niet meer, niet minder."

Langzaamaan groeit het inzicht dat te weinig zout schadelijk kan zijn voor het lichaam. Dat mensen kunnen overlijden aan een zouttekort. "We kunnen niet zonder. Het is niet voor niets dat de nieren zout kunnen vasthouden. Of dat we het lekker vinden. Net als bij te warm of te koud is er voor zout vermoedelijk een onder- en bovengrens. We weten alleen nog niet waar die grenzen liggen en hoe groot de individuele verschillen zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden