Nutteloze kennis

Hoe de veelkleurigheid van de Zaanstreek veranderde in zuinig Zaans groen

Exterieur van het Inntel Hotel Amsterdam Zaandam in Zaandam. Beeld ANP

Voordat hij doorbrak als grootmeester van het impressionisme, verbleef de Franse kunstenaar Claude Monet in 1871 vier maanden in Zaandam. Zijn vriend Camille Pissaro schreef hij over 'huizen in alle kleuren, molens bij honderden en verrukkelijke boten'.

De verfmolens aan de Zaan leverden verven in die dagen nog in een waaier aan kleuren waarmee de inwoners van de streek hun houten huizen schilderden. De werken die Monet in en rond Zaandam maakte, vijfentwintig in totaal, bevestigen dat. Veel huizen die hij afbeeldt hebben al de kleur die wij nu Zaans groen noemen, maar andere zijn geel, blauw, pastelgroen of roze. Een van de bekendste Zaanse schilderijen van Monet is 'Het Blauwe Huis'. Dat kreeg zelfs een plek in de opvallende gevel van het Inntel-hotel, die sinds 2010 het centrum van de stad domineert. De oplettende kijker ziet één blauw exemplaar te midden van de opeenstapeling van huisjes in vier kleuren Zaans groen.

Dat de veelkleurigheid verdween en groen in de Zaanstreek als dominante kleur overbleef, heeft alles te maken met een combinatie van Hollandse zuinigheid en de aanwezigheid van koperverbindingen in sommige pigmenten. Koper, dat groen uitslaat, is giftig en zorgt ervoor dat het hout minder snel wordt aangetast. Waar houten gevels in andere kleuren met de jaren langzaam vergingen, bleek het houtwerk van groen geverfde huizen nauwelijks te rotten. De keus was snel gemaakt en vanaf het einde van de negentiende eeuw kleurden de gevels in de Zaanstreek groener en groener.

Opmerkelijk genoeg is de kleur die wij kennen als Zaans groen een verzamelnaam voor mengvormen van tinten die in de internationale Colour Index te boek staan als Bremergroen, Fries groen en Spaans groen.

Dit is een aflevering uit de Trouw-rubriek Nutteloze Kennis. Lees hier eerdere bijdragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden