Hoe de Turkse vrienden van Nederland gedemoraliseerd raakten

Edip Aktas, voorzitter van de Turks-Nederlandse vriendschapsvereniging in Ankara, in zijn 'oranje kamer'. Foto: Melvyn InglebyBeeld RV

In Ankara gaan nog altijd stemmen op voor Turks-Nederlandse samenwerking. Door het Nederlandse besluit de gesprekken te staken komen zij verder in het nauw.

Een vaal oranje licht schijnt op het portret van Atatürk, stichter van de Turkse republiek. Daarnaast hangen Willem-Alexander en Máxima. Oranje gordijnen hangen voor de ramen, oranje kussens liggen op de banken, een oranje tapijt bedekt de vloer. Alleen een porseleinen molentje in de hoek van de kamer breekt de schreeuwende harmonie – met Delfts blauw.

De ‘oranje kamer’ is het pronkstuk van de Turks-Nederlandse vriendschapsvereniging in Ankara. Deze werd in 2005 opgericht door Edip Aktas, die geïnspireerd was geraakt door zijn eerdere werk aan de Turkse ambassade in Den Haag. “Mijn vrouw en ik zijn verliefd geworden op de Nederlandse mentaliteit”, verklaart de oud-diplomaat nostalgisch. “Maar wat ontbrak was het Turkse idee van vriendschap, waarin je alles opoffert voor een vriend.”

Bovendien viel er flink geld te halen uit deze vriendschap. Onder de bestuursleden van Aktas’ vereniging bevinden zich prominente Turkse zakenmannen. Veel van hen werkten lange tijd nauw samen met de Turkse regering. Glunderend wijst Aktas op een foto waarop hij een babbeltje maakt met oud-president van Turkije Abdullah Gül en koningin Beatrix. “Het politieke klimaat was toen erg goed.”

Dreigbrieven

Tijden veranderen. Na de diplomatieke crisis tussen Nederland en Turkije in maart ontving Aktas dreigbrieven van andere Turken. “Ze zeiden dat ze stenen door onze ruiten zouden gooien”, zucht de zestiger. “Dat is de tragiek van deze hele crisis. Iedereen in Turkije hield juist van ‘Hollanda’. Nederlanders hadden een geweldige reputatie. Zeker in anatolische stadjes is dat nu verdwenen.”

Maar terwijl Erdogan Nederlanders voor fascisten uitmaakte en Turkse krantenkoppen hem gretig herhaalden, ging in feite een groot deel van de samenwerking gewoon door. Turkse en Nederlandse diplomaten werkten hard om de schade te herstellen. Ondertussen begonnen figuren als Aktas hun eigen verzoeningsoffensief. Bestuursleden met banden binnen de AKP van president Erdogan benadrukten het economische belang van de relatie.

Eind december begon de lijm te harden. Erdogan en Rutte deden wat hoopvolle uitspraken, diplomaten zochten naar een juiste formulering voor de naderende verzoening. “We hadden zelfs al een nieuwe ambassadeur uitgekozen”, vertelt Aktas. “Iedereen aan de Turkse zijde was optimistisch.”

Toen ging de stekker eruit. Vorige week kondigde minister Zijlstra van buitenlandse zaken een pauze in de gesprekken aan. De Nederlandse ambassadeur, die toch al niet welkom was in Ankara, werd formeel teruggetrokken. Zijlstra gaf aan hem elders in de wereld te willen inzetten. Bovendien waren de gesprekken volgens hem gestrand op de Turkse eis voor een Nederlands excuus. Dat komt er niet. Dus dan maar duidelijkheid.

'Niet nodig geweest'

“We waren er bijna!”, roept Aktas gefrustreerd. “Dit was absoluut niet nodig geweest. Ik snap best dat Den Haag ongeduldig werd, maar de Nederlandse rel staat nu eenmaal niet bovenaan de Turkse agenda. Het Turkse ministerie van buitenlandse zaken is bezig met Syrië, Irak, Iran, de VS, noem maar op. Alles in diplomatie hangt af van de juiste timing.”

Aktas denkt dat de Hollandse helderheid op den duur niet goed zal vallen. “Die stijl werkt misschien met Duitsland, maar niet met Turkije. Turken zijn emotioneel. Uiteindelijk denken we: Als je ons niet moet, dan moeten we jou ook niet.”

Volgens de oud-diplomaat had Nederland het beste gedeeltelijk excuses kunnen maken. Niet voor het wegsturen van de minister – “want beide kanten dragen schuld in die kwestie” – maar wel voor de aanhouding van Alper Yüksel. De Turkse zaakgelastigde werd in alle chaos in maart kort aangehouden door de politie. “Dat is gewoon een diplomatiek schandaal.”

Rutte sluit iedere vorm van verontschuldiging uit. Terecht of niet, die onbuigzaamheid beperkt ook de beweegruimte van gematigde stemmen als Aktas. “De bestuursleden van de Turks-Nederlandse vriendschapsvereniging zijn gedemoraliseerd”, stelt de voorzitter ernstig. “Na de crisis in maart wilden ze zich nog wel inzetten voor de vriendschap, maar het laatste besluit van Nederland is erg slecht gevallen.”

Een aanstaand bezoek van de vereniging aan de Keukenhof is daarom alvast afgezegd. Deze week volgt een crisisberaad van het bestuur. “We vragen ons af wat onze toekomst is”, zucht Aktas. De vermoeide vriend van Nederland staat alleen in zijn oranje kamer. “Internationaal georiënteerde Turken als ik raken steeds meer geïsoleerd.” 

Lees ook: Toenaderingspoging eindigt in complete breuk met Turkije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden