Reportage

Hoe de tuktuk in tien jaar tijd de banenmotor van Cairo werd

Tuktuks in Cairo. Het vervoermiddel wordt in het centrum geweerd, maar zorgt voor veel werkgelegenheid onder jonge Egyptenaren. Beeld EPA

Critici zien ze als voertuig voor criminelen, maar tuktuks zorgen ook voor werkgelegenheid onder arme Egyptenaren.

Met zijn tweeën achter het stuur van hun tuktuk rijden de broers Ahmed en Mustafa Mohamed meerdere marktbezoekers in de Caireense wijk Boulaq omver. Maar dat is geheel volgens de spelregels van het drukke verkeer: eis je plaats op, anders kom je nergens. Mustafa (21) brengt vandaag de passagiers naar de plaats van bestemming. De 19-jarige Ahmed regelt de muziek in de wagen: populaire shaabi (volksmuziek), die op maximaal volume effectiever is dan de claxon.

Zo komen ze al meer dan acht jaar lang de dag door. De een rijdt, de ander houdt gezelschap. Ze staan er namelijk alleen voor sinds hun ouders dertien jaar geleden bij een auto-ongeluk overleden. Maar aan het werk kleven risico's. Sinds drie jaar zijn tuktuks in Boulaq en andere wijken in het centrum van Cairo verboden. "Ik zou wel ander werk willen doen", zegt Ahmed. "Maar dat is er niet." Mustafa laat een camera zien die hij in de wagen heeft geplaatst. "Zo zien we of de politie ons op de hielen zit."

En niet alleen de politie wil de bestuurders van de straat halen. Als de broers even stoppen op de hoek van een markt, worden ze hardhandig weggestuurd door een winkelier. "Veel mensen mogen tuktuk-bestuurders niet", zegt Mustafa als hij weer de weg op rijdt. "Ze zien ons als criminelen."

Dodelijk virus

Dat is ook niet gek als je de media in Egypte moet geloven. Emad el-Din Hussein, hoofdredacteur van de krant Al Shorouk, schreef afgelopen maand dat tuktuks 'een dodelijk virus' zijn, die een 'cultuur van chaos' in de hoofdstad verspreiden. Ook binnen de Egyptische overheid klinkt hetzelfde geluid. Het ministerie van transport oordeelde dat tuktuks een gevaar voor de samenleving zijn, omdat ze zouden worden gebruikt voor misdaden en bij terreuraanslagen. Dat beaamde de analist Khaled Okasha op televisie, en die beweert dat 20 procent van de misdrijven in Egypte gepleegd wordt met tuktuks.

Toch heeft de explosieve groei van het gebruik van tuktuks de afgelopen tien jaar een groot aantal banen gecreëerd in een land met een hoge werkloosheid, vooral onder jongeren. Veel tuktuk-chauffeurs zijn jonge Egyptenaren die geen werk kunnen vinden of hun baan verloren hebben in de economische malaise van na de revolutie. Volgens sommige schattingen zou het gebruik van tuktuks ieder jaar 200.000 banen opleveren.

Eerlijk geld verdienen

Ook voor bestuurder Ashraf Abdel-Ain is deze baan belangrijk. Als hij kritiek op tuktuks op televisie ziet, maakt dat hem razend. "Het klopt dat een aantal bestuurders voor overlast zorgen. Ze zijn verslaafd, stelen, of vallen vrouwen lastig", vertelt hij. "Maar de meesten van ons doen hard ons best om eerlijk geld te verdienen."

Hij heeft moeite met praten. De zijkant van zijn gezicht is ingevallen op de plek waar hij tijdens de revolutie door een kogel is geraakt. Hij raakte een deel van zijn kaak en daarmee ook zijn baan als elektricien kwijt. De 61-jarige Ashraf zou gepensioneerd moeten zijn, maar komt om in de medische kosten.

Veel verdient hij niet, tussen de 80 en 100 Egyptische pond per dag (4 à 5 euro). Zijn gezin koopt geen vlees of kip (die vaak ook nog eens over datum is), en kan van het inkomen leven. Maar dan moet Ashraf wel uitkijken voor de boete voor tuktuks in het centrum, die anderhalf keer zijn maandsalaris is. "Ik zou graag willen dat de overheid ons vergunningen geeft", zegt hij. "Dan heb ik bescherming en doen we iets tegen criminaliteit."

Maar de overheid levert een halfbakken strijd tegen de tuktuks. Aan de ene kant bant ze de import van de voertuigen, en beperkt ze vervoer met tuktuks in Caïro-centrum en de welvarende buurten. Aan de andere kant staat het regime de fabrikant GB Auto, dat goede banden in politieke kringen heeft, toe om in rap tempo nieuwe tuktuks produceren.

Betaalbaar

Sinds ze verschenen in Caïro, rond het jaar 2005, zijn tuktuks een belangrijk en betaalbaar vervoermiddel voor veel Egyptenaren, met name de arme. Er wordt namelijk nauwelijks gewerkt aan het metrosysteem in de snelgroeiende stad, want rijke bewoners willen geen arme Egyptenaren in hun buurt.

Een van die arme Egyptenaren is Sameh Mohamad. De 21-jarige student met extravaganter haar dan Elvis, werkt nu meer dan vier jaar als bestuurder. Zijn familie heeft geen geld om hem te onderhouden, laat staan om zijn studie te betalen en daarom verdient hij het zelf. Ze weten niet dat hij dit werk doet, omdat het werk volgens Sameh zo'n slecht imago heeft dat zij alleen maar ongerust zouden zijn. "Maar ik wil snel stoppen. Ik wil accountant worden", zegt hij. "Ik heb goede cijfers dus ik hoop dat ik een goede kans maak."

De broers Ahmed en Mustafa Mohamed hebben die kans niet, zij zijn nooit naar school geweest. "Mustafa is getrouwd met de tuktuk", grinnikt Ahmed. Zelf wil hij op zoek naar een andere baan als hij een gezin krijgt, want als bestuurder verdient hij lang niet genoeg. "Bovendien is het geen werk voor een familieman", zegt hij.

Tot die tijd blijft hij bestuurder, samen met Mustafa. Gastvrij haalt hij suikerbietsap voor zijn passagiers en denkt even na als hem gevraagd wordt wat dit werk hem gebracht heeft. Hij wijst om zich heen en zegt dat sommige mensen nog armer zijn dan hij. "Dan brengen wij ze gratis", zegt hij. "Je kunt soms mensen echt helpen. Daardoor ben ik mij meer mens gaan voelen."

Lees ook: In Egypte dreigt een bevolkingsexplosie, met alle negatieve gevolgen van dien

Terwijl de bevolking razendsnel groeit, kampt Egypte met een groot tekort aan water. Europa lijkt zich weinig om dit cruciale land te bekommeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden