Hoe de PvdA in Millingen heel ongezellig werd

De hele familie was actief voor de PvdA. Nu niet meer. Beeld Koen Verheijden

In Millingen aan de Rijn woont de familie Pastoors. Oma Annie, moeder Elke en dochter Eefje zijn lid van de PvdA. Jaren dreef de partij ter plaatse op hun inspanning. Nu niet meer. Op de 70ste verjaardag van de partij, vandaag, verzuchten ze: 'We hebben er geen schik meer mee'.

Annie Pastoors verwachtte het niet. Ze zat op de publieke tribune van het raadhuis van Millingen, als toehoorder. Zoals ze er altijd gezeten had bij raadsvergaderingen. Die dinsdagavond eind december had ze gezien hoe burgemeester Harry Keereweer een taart had aangesneden, had ze gehoord hoe hij de raadsleden één voor één roemde.

Bart Lelie, Ton Haan, Henk van der Velden, en zo verder, zeven mannen langs, tot hij belandde bij de enige vrouw uit de Milingse raad: haar eigen dochter Elke Pastoors, fractievoorzitter van de PvdA. Tegen haar zie hij: 'Als kind uit een politiek gedreven nest draag je een sterk sociaal gevoel me je mee'. Opeens wendde de burgemeester zich ook tot Annie. "Dank ook aan Annie Pastoors voor haar vaste aanwezigheid op de publieke tribune bij de raadsvergaderingen", zei hij.

Het is nu ruim een jaar geleden. Keereweer had gelijk: de Millingse gemeenteraad en Annie Pastoors, die hoorden bij elkaar. Ze kwam altijd. Naar de raadsvergadering, de commissievergadering, fractieoverleg, afdelingsbijeenkomst. Maar het is voorbij. De tachtigjarige Annie Pastoors, gebeeldhouwd uit één brok sociaal-democratie, gaat niet meer . "Het is niets meer."

Met koptelefoon op
Ook dochter Elke Pastoors (47) is ermee opgehouden. De dag dat ze taart kreeg van burgemeester Keerweer was de laatste keer dat ze politiek actief was. Nu wordt ook haar vrije tijd niet meer bepaald door gemeente- of partijperikelen.

Niet dat haar interesse verdwenen is: collega's bij het Radboud Medisch Centrum moeten vaak lachen om Elke Pastoors, als die weer met een koptelefoon op naar een vergadering van de gemeente zit te luisteren. Alles volgt ze, van woningbouw tot afvalstoffenbeleid.

Maar op een partijbijeenkomst zullen ze haar niet weer zien. "Het was wel even schakelen. Ik zei tegen mijn werkgever: jongens, ik val in een gat. Nu doe ik de hbo-opleiding facility management."

Ze koestert geen wrok. Ze is nog lid, voelt zich nog met de partij verbonden. Tegen haar dochter, Eefje van 16, heeft ze wel gezegd: "Het hoeft geen PvdA te zijn." Haar moeder suggereerde Jesse Klaver, GroenLinks. Maar voor Eefje telt het plan, niet de man. Dus werd ook zij onlangs lid van de PvdA. "Mijn idealen zijn gelijkheid en solidariteit, daar kan ik weinig aan veranderen." Een vergadering heeft Eefje nooit bezocht. Millingen vindt ze een 'uithoek'. "Ik ben niet zo in het lokale geïnteresseerd."

Feest met domper
Vandaag bestaat de Partij van de Arbeid zeventig jaar. Het wordt gevierd met een bijeenkomst, een boek, een optreden, een discussiebijeenkomst. Job Cohen komt spreken, koor Morgenrood zingt liederen. Maar het is een feest met een domper. Het gaat niet goed met de sociaal-democraten. De peilingen zijn slecht, de organisatie is op een dieptepunt, het lukt niet om de uittocht van leden te keren.

Op het partijcongres, aanstaande zaterdag, slaat partijvoorzitter Hans Spekman opnieuw alarm over de deplorabele staat waarin veel partijafdelingen verkeren. Het zijn er 365, een derde functioneert slecht. 'De energie loopt eruit', staat in de congresstukken. In tal van afdelingen vervullen drie mensen in dubbelrollen alle lokale partijfuncties: meer animo is er niet.

Het is voor Annie, Elke en Eefje alsof het over Millingen aan de Rijn gaat. Want in hun gemeente, ooit de rode trots van Gelderland, gaat het met de sociaal-democratie nu naatje. "Ik heb er geen schik meer mee", zegt Annie.

Lid blijft ze wel, tot haar dood. "Als ik eenmaal ergens bij hoor, dan moet het wel heel erg zijn wil ik daar weer mee stoppen."

Stille kracht
Annie Pastoors is al zo lang partijlid dat het zelfs opviel op het Amsterdamse partijkantoor. Toen ze veertig jaar contributie had betaald, vorig jaar, kwam partijvoorzitter Hans Spekman. Hij zei tegen haar dat 'juist de stille, maar duidelijk aanwezige en aanhoudende kracht van PvdA-vrouwen als Annie, niet die van de hotemetoten, de basis van de sociaal-democratische beweging is'.

Annie Pastoors is al zo lang partijlid dat het zelfs opviel op het Amsterdamse partijkantoor. Toen ze veertig jaar contributie had betaald, vorig jaar, kwam partijvoorzitter Hans Spekman (foto). Beeld anp

Het had ook anders kunnen lopen. Als die mannen bij de partij in de jaren zeventi níet hadden gezegd dat zij dat heus wel zou kunnen, het raadswerk. Of als ze niet ziek was geworden, halverwege de veertig, met kleine kinderen. "Ik kreeg kanker", zegt ze. Borstkanker.

Ze genas. "Het klinkt misschien te idealistisch", zegt ze nu, "maar toen ik daar uit kwam dacht ik: nu moet ik iets voor de gemeenschap doen." Dat haar missie bij de partij lag, daar hoefde ze niet lang over na te denken. Iedereen was van de PvdA. Haar schoonvader was al socialist voor het woord was uitgevonden. Haar man was het. Verkiezing na verkiezing was de PvdA in Millingen de grootste. Het was een arm dorp, verklaart ze. Millingers werkten op de scheepswerf. "Millingen was altijd een rode vlek op de verkiezingskaart."

Naar de kroeg
Vanaf dat moment was ze raadslid, commissielid, zat ze in alle mogelijke besturen. Ze voerde actie, streed tegen dit en tegen dat. Mooi was het, altijd gezellig. "Ze sjouwden me overal naartoe", zegt Annie. Naar bijeenkomsten, naar congressen. "Ik vond dat leuk. Het was gezellig, we waren met een grote groep, tachtig leden. Na alle raadsvergaderingen ging we naar de kroeg. Er kwamen beroemdheden hiernaartoe. Hans Alders kwam canvassen langs de deuren. Aleid Wolfsen was hier, die later burgemeester werd van Utrecht. Eberhard van der Laan, die nu burgemeester van Amsterdam is."

Annie Pastoors denkt nog met weemoed terug aan Joop den Uyl. Dat was pas een partijleider. En 'Samen delen', de slogan van destijds. "Dat vind ik mooi. We hebben allemaal zoveel, dat kan best wat minder."

Mooie jaren. Dochter Elke, die zeven was toen moeder partijlid werd, werd bijna vanzelfsprekend ook lid. Actief worden hoefde voor haar niet zo. Tot ergens eind jaren negentig. "Moeder zat in de raad, vader was net, heel plotseling, overleden. Toen was het van: 'Ga jij dan mee naar die uitslagenavond'. Ik ging natuurlijk mee." Het waren de jaren van partijleider Wim Kok, jaren van voorspoed.

"Die avond", zegt Elke in haar woning in Millingen, "ging de partij van drie naar vier zetels. Het was feest. In die euforie heb ik gezegd: Ik wil wel actief worden. Het was niet eens heel doordacht. Ik wilde bij de winnaars horen." Een knop ging om. "Vanaf dat moment heb ik geen vergadering meer gemist."

Beeld anp

In de zestien jaar die volgden, schopte Elke het van commissielid tot raadslid en van raadslid tot fractievoorzitter. Met succes: bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 kreeg Elke Pastoors de meeste stemmen van iedereen. Landelijk ging het toen al minder met de partij. Maar de PvdA in Millingen bleef floreren. Altijd de grootste partij, soms met vier, dan weer met vijf zetels.

De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat het engagement onder de dorpelingen toen al niet zo groot meer was. Annie Pastoors: "Ze stemden wel op jou, Elke, maar ze wisten er niks van. Ze vonden jou alleen maar aardig."

Ad Melkert
Elke Pastoors vond een eigen politieke stijl. 'No nonsense', noemt ze het. Ze baseerde die op die van Ad Melkert: nuchter, reëel. Idool zal ze niet snel zeggen, maar vooruit: 'Een prima man'. Eeuwig zonde dat hij de geschiedenis inging als de man die niet tegen zijn verlies kan, sinds een verkiezingsdebat met Pim Fortuyn. Ze zag het die avond, in 2002, op televisie gebeuren. Het deed bijna pijn. "Nu nog, elke keer als ze het weer uitzenden. Ik kan het ongemak van die man helemaal meevoelen."

Voor de fractievoorzitter stond vast dat een kleine gemeente als Millingen, met 5000 inwoners, het alleen niet meer zou redden. Langzaam maakte ze de geesten rijp voor een fusie, alsnog, met de buurgemeenten Ubbergen en Groesbeek. Geen makkelijk proces. "Het is nogal wat, als een gemeente besluit dat het alleen niet meer kan." Er waren de nodige ruzies en strubbelingen, maar ze kwamen erbovenop. "Dan was het weer goed, en dan zeiden die mannen: dat heb je toch weer mooi gefikst."

Ze wheelde en dealde net zo lang tot iedereen akkoord was met de fusie. De oospronkelijke gemeenten hieven zichzelf op. De plaatselijke partijafdelingen moesten er ook aan geloven. Er kwam één afdeling, samengesteld uit drie. Toen er voor de verkiezingen van 2014 een lijsttrekker gekozen moest worden, werd het Elke Pastoors uit Millingen.

Eefje: "Ik was best trots."

Elke: "Maar in de aanloop naar de verkieizngen werd het ruzie en narigheid. Er was argwaan naar de Millingse club in de partij. Iemand lekte naar de pers dat er bij de PvdA rotzooi was. Toen heb ik gezegd: als ik geen loyaliteit voel, ga ik die kar niet trekken."

Annie: "Ik vond dat ze moest doorzetten. Niet opgeven."

Hobby
Het verzet kwam uit de afdeling Groesbeek, waar mensen hun beklag deden dat Millingen op de kandidatenlijst zou zijn voorgetrokken. Het kwam niet meer goed. Een vertegenwoordiger van het partijbestuur kwam bemiddelen. Partijvoorzitter Spekman belde nog, bood aan om langs te komen. Elke Pastoors sloeg het aanbod af. "Ik zei: het is wel hobby, geen werk. Ik heb me teruggetrokken."

Elke: "Moeder vond het heel flauw van mij."

De PvdA-afdeling heet tegenwoordig PvdA Berg en Dal, naar de nieuwe gemeente. De PvdA haalde er in 2014 niet meer dan twee zetels.

Elke Pastoors stemde GroenLinks. "Het is niet meer mijn club."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden