Hoe de politie worstelt met toegang tot vergrendelde telefoons

Beeld AP

Door de politie gedwongen worden met je vingerafdruk je smartphone te ontgrendelen, omdat daar voor het onderzoek relevantie informatie op staat. Volgens de advocaat van één van de verdachten in een corruptiezaak, overkwam het hem. Maar mag dat eigenlijk wel? 

De man zegt aangifte tegen de agenten te doen nadat die hem via bedreigingen onvrijwillig zijn vinger op de ontgrendelingsknop lieten te leggen. Moderne smartphones kunnen ver- en ontgrendeld worden met de vingerafdruk van de eigenaar. Gevoelsmatig is een vingerafdruk misschien een veilige manier om een smartphone te vergrendelen - alleen als jij fysiek in de buurt bent, wordt de inhoud van de telefoon toegankelijk. Maar voor verdachten in een strafzaak die de informatie liever niet prijsgeven, is een toegangscode waarschijnlijk een betere keuze. Er zit namelijk een juridisch verschil tussen datgene wat er in je hoofd zit en een fysieke handeling. 

Nick Vrugt, IT-jurist bij Lawfox, legt uit: "De politie mag verdachten dwingen tot bepaalde 'fysieke' dingen, zoals het afstaan van speeksel voor DNA en het afgeven van je vingerafdruk. Dat valt buiten het principe dat je als verdachte niet verplicht bent aan je eigen veroordeling mee te werken. Het recht om te zwijgen dus."

Dat recht om te zwijgen geldt alleen voor dingen die in je hoofd zitten - de toegangscode voor je smartphone bijvoorbeeld. Het geldt niet voor biologische fysieke eigenschappen, aldus Vrugt. "En aangezien het afstaan van een vingerafdruk om een telefoon te ontgrendelen een fysieke handeling is, kan het goed zijn dat de politie je daartoe mag dwingen." Al is daar ook nog wel wat tegenin te brengen, zegt de jurist. "Je zou ook kunnen beredeneren dat het afstaan van een biometrische toegangscode in feite hetzelfde is als het afstaan van een wachtwoord. Maar dat is uiteindelijk aan de rechter om te bepalen."

Decryptiebevel 

Voorbeelden van rechtszaken rond die vraag, zijn er volgens Vrugt nog niet. Ondertussen kunnen die vergrendelde apparaten en met wachtwoord beschermde documenten, het de politie bijzonder lastig maken in strafrechtelijke onderzoeken. 

Dat is ook de reden dat voormalig minister Ivo Opstelten van veiligheid en justitie het mogelijk wilde maken om het afstaan van wachtwoorden verplicht te maken voor verdachten in ernstige strafzaken. Dat zou vooral in kinderpornozaken van pas komen, gezien de politie daar 'in toenemende mate' te maken krijgt met versleutelde en goed beveiligde computerbestanden, aldus de minister in 2012. Maar na felle kritiek op het plan, onder meer van de Raad van State, is dat zogenoemde 'decryptiebevel' uit het uiteindelijke wetsvoorstel geschrapt.

Voor de politie zit er daarom soms niet anders op om 'brute kracht' te gebruiken om toegang te krijgen. Zo zijn er computerprogramma's die automatische toegangscodes proberen, net zolang tot de juiste is gevonden. 

FBI

Maar dat blijkt niet altijd te werken. Zo werd vorig jaar een felle discussie gevoerd in de Verenigde Staten over de vraag of de politie een 'achterdeur' mocht inbouwen in de iPhone van een terreurverdachte. Het lukte niet om op een andere manier toegang te krijgen tot de inhoud. Apple weigerde daaraan mee te werken, omdat het de beveiliging van alle iPhones in gevaar zou kunnen brengen. Uiteindelijk wist de FBI de telefoon zonder hulp van Apple toch te kraken. 

Lees ook: Waarom de iPhone van een terrorist iedereen aangaat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden