Ganzen en een vos in de Oostvaardersplassen.

ReportageBoswachter Hans-Erik Kuypers

Hoe de Oostvaardersplassen er nu bij liggen, na felle discussies over herten, het waterpeil en jonge boompjes

Ganzen en een vos in de Oostvaardersplassen.Beeld Herman Engbers

Het waterpeil in het moeras gaat omlaag, dammen en kaden worden opgeworpen, slenken gegraven en jonge boompjes aangeplant. Na de felle discussie over de grote grazers wordt nu gewerkt aan heel andere Oostvaardersplassen. De boswachter laat zien hoe het gebied er nu bij ligt. ‘Ik ben hier zo trots op.’

De storm rond de Oostvaarderplassen lijkt te zijn gaan liggen, maar de wind kan zo weer opsteken, weet boswachter Hans-Erik Kuypers. Fijn was het niet, de lange en heftige turbulentie rond de grote grazers in ’s lands meest omstreden natuurreservaat. Maar ga met Kuypers een ochtend op excursie door het gebied en er komt een brede grijns op zijn gezicht, die er niet meer af gaat. “Jongen, ik ben hier zo trots op.”

Een gesprek met boswachter Kuypers kan in het open veld wat haperig verlopen. Op een tocht door natuurgebied Oostvaardersplassen wordt bijna elke volzin abrupt onderbroken door een waarneming die moet worden gedeeld, en wel onmiddellijk. Knobbelzwaan! Torenvalk! Grauwe Gans! Buizerd!

Die laatste vliegt minstens tien keer het gesprek binnen, want het ritselt in de Oostvaardersplassen van de buizerds. Het is een uitstekend muizenjaar. Er valt wat te halen voor roofvogels en ander wild.

Dat blijkt als Kuypers met de terreinwagen van Staatsbosbeheer een bocht neemt. Pakweg 10 meter voor ons jaagt een vos in dikke wintervacht geconcentreerd op muizen. We zitten in de auto ineens eerste rang in een natuurfilm van Sir David Attenborough.

Vos zoekt muis.Beeld Herman Engbers

Roerloos, met de oren gespitst, speurt de roodbruine jager naar bewegingen in het gras. Dat er achter hem een dieselmotor stationair ratelt, maakt de vos niet uit. Kennelijk gewend aan het geluid gaat het dier stoïcijns door met zijn voedseljacht. Zonder buit loopt de vos even later op z’n gemak verder, kijkt eens om naar die rare snuiters in de terreinwagen en sukkelt rustig voort.

We zullen deze ochtend nog drie vossen tegenkomen, net zo onverstoorbaar. “Ze weten dat ze van ons geen gevaar hebben te duchten. Dus ze negeren ons”, zegt Kuypers. “Ik voel me hier totaal een toeschouwer. Voor die vos ben ik er helemaal niet. Dat is een fijn gevoel. Er zitten hier ongeveer… zilverreiger! …ongeveer vijftig tot zestig vossen.”

‘Er is duidelijkheid nu. Wij gaan ervoor’

Kuypers werkt sinds drie jaar in de Oostvaardersplassen. Hij heeft de commotie rond het natuurgebied van het begin af meegemaakt. De rust lijkt nu wat weergekeerd. De provincie koos na een lang debat en extern advies voor een ander beheer. De koers is verlegd. De oorspronkelijke opzet – laat flora en fauna zo veel als mogelijk met rust – is verlaten.

De Oostvaardersplassen worden nu onderdeel van een nieuw nationaal park, geboetseerd naar de opvattingen van provinciebestuurders en een adviescommissie. Staatsbosbeheer voert het nieuwe beheersplan uit. “Er is duidelijkheid nu. Wij gaan ervoor”, zegt de boswachter, turend naar de einder. Hij grijpt naar zijn verrekijker. Wilde zwaan!

Hans-Erik Kuypers ziet iets vliegen.Beeld Herman Engbers

Delen van het natuurgebied gaan op de schop. Het waterpeil in het moerasdeel wordt verlaagd om rietgroei te stimuleren. Er worden dammen en kaden opgeworpen en er zullen jonge eiken, berken en elzen worden aangeplant in tijdelijk afgerasterde delen. In het bos bij Lelystad worden slenken gegraven met natuurvriendelijke oevers. Kortom, er wordt volop gewerkt aan heel andere Oostvaardersplassen.

De druk van grote grazers op de Oostvaardersplassen moet verder omlaag. Er zijn al 1785 herten afgeschoten. Het vlees is aan belangstellenden verkocht. Bij de laatste telling in oktober werden er 1525 edelherten geturfd. Er zullen nog 1000 moeten worden doodgeschoten. De ruiming heeft even stil gelegen nadat de rechter half november bepaalde dat de eerste opdracht tot het afschieten van edelherten niet goed genoeg was onderbouwd. Er miste een toets door ecologen. Staatsbosbeheer wil deze maand het afschieten van de edelherten hervatten.

Intussen loopt er nog een hoger beroep van de provincie Flevoland bij de Raad van State tegen het vonnis van de rechtbank in Lelystad. Maar los daarvan eindigde de opdracht waarop het rechtbankvonnis was gebaseerd op 1 januari. Inmiddels geldt het nieuwe faunabeheersplan, stelt Flevoland. Nog langer wachten met afschieten leidt misschien opnieuw tot een te grote aanwas van grazers in het gebied. De drie natuurorganisaties die de zaak aanhangig maakten, hebben de rechter vlak voor Kerst opnieuw om tussenkomst gevraagd. Die zaak dient op 20 januari. Staatsbosbeheer zal, tot er een nieuwe uitspraak is, het afschieten niet hervatten.

Op pad met de schutters

Kuypers is een paar keer mee geweest met de schutters die de edelherten doodden. “Ik werd daar niet blij van.” Er waren destijds enkele collega’s bij Staatsbosbeheer die overplaatsing vroegen, omdat ze het niet eens waren met de nieuwe koers voor het natuurgebied. Kuypers staat daar anders in.

“Het is onze opdracht om dit gebied goed te beheren. Ik zie dat ruiming nodig is om de biodiversiteit in het gebied te verbeteren. Het hoort er bij. Ik denk dat we pas over vijf jaar de resultaten gaan zien. Ik zie wel dat struiken als de meidoorn en de sleedoorn soms al beter herstellen. Maar het is nog te vroeg. Over een paar jaar zien we hier misschien de nachtegaal.”

Bam. Onverhoeds trapt de boswachter op de rem en zet de motor uit. “Horen jullie dat?” Uit het riet klinkt opgewonden gekwetter. Baardmannetjes! “Ik hoorde laatst enkele natuurexperts enthousiast vertellen dat zij in een natuurgebied ergens in een buitenland op één dag 60 verschillende vogelsoorten hadden gezien. Wij hebben in april in de Oostvaardersplassen op één dag 78 soorten geteld. Waar vind je dat? Dit is een schatrijk vogelgebied. Daar ben ik heel trots op.”

Het is ook de opdracht die in het Europese natuurbeschermingsprogramma Natura 2000 aan de beheerders van de Oostvaardersplassen is opgelegd: de natte graslanden en de wetlands moeten een ideaal leefgebied worden voor 31 vogelsoorten die van die habitats afhankelijk zijn, zoals kluut, blauwborst, kievit. We zijn goed op weg.

Kuypers spiedt intussen permanent de lucht af. Hij wil zijn bezoekers graag het toefje op het ornithologische gebak laten zien: de zeearend. De grote roofvogel wordt dagelijks gezien in de Oostvaardersplassen en niet zelden meerdere tegelijk. Daar ginds in de verte misschien? Bovenin dat boompje, ver weg? Is dat er een? “Nee, dat is een buizerd.” Maar al die ganzen dan, die ineens als een zwerm omhoog komen? Er moet wat dreigends in de lucht hangen.

Helaas, net iets te ver weg: zeearend in boompje.Beeld Herman Engbers

De grote vogel in het boompje heft zich op en spreidt zijn brede vleugels. “Verdorie, het is tóch een zeearend, dom dat ik dat niet goed heb gezien.” Jammer, net te ver weg voor de fotograaf. Even later komen we in het veld nog een boswachter van Staatsbosbeheer tegen. De man laat lachend een foto zien die hij van grote afstand van ons maakte. Terwijl wij ons aan de veertiende buizerd stonden te vergapen, zagen we niet dat vlak achter ons twee zeearenden rondscharrelden.

Een storm in een strenge winter

De onrust rond het gebied, de kritiek van dierenvrienden en natuurbeschermers die in de koude winter van 2018 opkwamen voor magere konikpaarden en edelherten, de spontane bijvoeracties, het heeft Kuypers geraakt, zegt hij. “Het kwam als een storm in een strenge winter. Ik sta achter mijn werk als natuurbeschermer, maar als er zo veel kritiek is word je ook op je eigen professionaliteit aangesproken. De kwaliteit van je werk wordt in twijfel getrokken. En als er dan geen normaal gesprek meer mogelijk is, is dat pijnlijk. Ik heb daar wel last van gehad. Het was geen gemakkelijke periode. Dat bijvoeren door bezorgde burgers was iets wat we nooit hadden zien aankomen.”

Uiteindelijk gaf de provincie ook aan Staatsbosbeheer opdracht de dieren in de Oostvaardersplassen bij te voeren. “Als je die opdracht krijgt, heb je dat uit te voeren.”

Kuypers wil niet te veel woorden aan vuil maken aan de nationale discussie rond de Oostvaardersplassen. Hij mijdt het onderwerp niet, maar liever praat hij breeduit uit over de fraaie natuur, de vogels en de grote grazers in de Oostvaardersplassen. Smelleken! Bewonderend tuurt hij door zijn kijker naar het kleine valkje, dat in Nederland vrij zeldzaam is. “Ik ga hier het liefst drie keer per dag met bezoekers op excursie. Het is telkens anders.”

Edelherten.Beeld Herman Engbers

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van David Attenborough verkeerd vermeld. 

Lees ook:

Alles moet anders in de Oostvaardersplassen

Het aantal grazers in de Oostvaardersplassen moet flink verminderen. Ook de inrichting van het gebied moet anders. 

Binnen twee uur is al het hertenvlees uit de Oostvaardersplassen op

Het vlees van de dieren die wegens overbevolking moeten worden afgeschoten wordt verkocht. De grote belangstelling verrast Staatsbosbeheer.

Het lot van de edelherten in de Oostvaardersplassen ligt in handen van de rechter

November 2018: Nog twee weken. Zo lang krijgen de edelherten in de Oostvaardersplassen respijt. De provincie Flevoland had het liefst dinsdag al de jacht geopend, maar natuurorganisaties tekenden protest aan bij de rechter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden