Column

Hoe de oorlog en het verkeer videospelletjes werden

Beeld Flickr/Ryan Phillips

Afgelopen weekend werd in Vlaanderen een auto door een trein gegrepen omdat de bestuurder zijn gps-scherm met de werkelijkheid had verward. Waar het apparaat het traject van de weg aangaf, liep in werkelijkheid het spoor, zo meldde de VRT. Nog maar net kon de bestuurder zijn wagen uitkomen vóór een aanstormende trein.

Het kost me enige moeite me de situatie voor te stellen, maar de verwarring ken ik maar al te goed. Ook ik had na de aanschaf van mijn eerste tomtom grote moeite me te realiseren dat wat ik op het schermpje zag níet de realiteit was.

Waar zich in de elektronisch voorgespiegelde wereld de weg obstakelloos aanbood voor vlotte doorstroming, belemmerden in de werkelijkheid fietsers, voetgangers, verkeerslichten en mede-automobilisten hinderlijk de voortgang. Met moeite moest ik mij soms realiseren dat al die overmaat aan realiteit wel degelijk het doorslaggevende criterium vormde.

Realistischer
Ik heb er nooit brokken mee gemaakt, al scheelde het soms weinig. En nog altijd moet ik op onbekende plaatsen en verwarrende knooppunten bliksemsnel schakelen tussen wat mijn ene oog op mijn elektronische gids en mijn andere in de echte wereld waarneemt. Of dat de verkeersveiligheid ten goede komt weet ik niet, maar het zoekend rondspeuren van vroeger - met de opengeslagen wegenkaart op de bijrijdersstoel - was ongetwijfeld nóg gevaarlijker.

Inmiddels worden de navigatiesystemen almaar realistischer, en ook dat is een twijfelachtig voordeel. Het scherm hoeft steeds minder naar de werkelijkheid te worden 'vertaald'. In al zijn driedimensionaliteit laat het de wereld steeds beter zien zoals ze is. Maar daarmee wordt de verleiding het beeld te verwarren met de realiteit alleen maar groter. De hinderlijke objecten in hun hardnekkige echtheid laten we erdoor met des te meer gemak uit ons bewustzijn verdwijnen.

Lang voor de eerste tomtom op de markt kwam, werd dat proces beschreven door de Franse socioloog en filosoof Jean Baudrillard. De Eerste Golfoorlog was nog niet afgelopen, of Baudrillard publiceerde een essay waarin hij verkondigde dat deze 'niet werkelijk had plaatsgevonden'. Ik las het met grote verontwaardiging. En al die doden dan? In deze krant schreef ik er een geërgerd stukje over.

Abstracte beelden
Achteraf moet ik Baudrillard gelijk geven. Wat de Amerikaanse en Europese televisiekijkers van de oorlog te zien kregen, was precies wat mij nu mijn gps-systeem voorschotelt. Ze zagen abstracte beelden, soms gemaakt vanuit de vliegende bommen zelf, die neerkwamen op een landkaart-achtig doelwit zonder mensen. De oorlogswerkelijkheid leek als twee druppels water op wat op dat ogenblik de eerste oorlogs-videospelletjes voortoverden - en daardoor werd de harde realiteit zélf bijna automatisch een soort spel.

Zo dramatisch gaat het er achter het stuur niet aan toe. En één niet te onderschatten voordeel maakt de elektronische navigatietechniek extra verdienstelijk. Aan elke echtelijke twist tussen chauffeur en kaartlezende bijrijder heeft ze resoluut een einde gemaakt. De bestuurder volgt de rij-instructies uit de autospeakers klakkeloos omdat hij het systeem blindelings vertrouwt. Dat voorkomt veel irritatie en gebekvecht.

Toch is daarmee niet alle twijfel bezworen. Zelfs gps-systemen blijken het niet altijd met elkaar eens. Leg een iPhone naast een android smartphone, en je krijgt vroeg of laat tegenstrijdige instructies. In mijn fantasie zie ik die twee al met elkaar in discussie gaan en de situatie snel uit de hand lopen. Links!, roept de één. Nee, rechtuit!, roept de ander. Zelfs de echtelijke twist wordt misschien nog eens door onze mobieltjes overgenomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden