Boekrecensie

Hoe de mens zich vastklampt aan de liefde als het allang te laat is

Deze ongedateerde foto toont de voormalige Amerikaanse president Abraham Lincoln. Lincoln werd op 4 maart 1861 tot de 16e Amerikaanse president verkozen, kort na 12 april 1861 begon de Amerikaanse Burgeroorlog en ging door tot 9 april 1865. Lincoln werd op 14 april 1865 beschoten terwijl hij in een toneelstuk speelde. De volgende morgen overleed hij. Beeld AFP

George Saunders maakt met zijn originele roman over de dode zoon van Abraham Lincoln kans op de Man Booker Prize 2017. 

In 1862, midden in de Amerikaanse Burgeroorlog, verliest president Abraham Lincoln zijn zoon Willie, dan twaalf jaar, aan de tyfus. Door rouw verteerd keert Lincoln een paar keer terug naar de crypte waar zijn zoontje ligt opgebaard. Dat zijn de feiten. Getroffen door deze geschiedenis schreef George Saunders zijn roman ‘Lincoln in de bardo’.

Wat Abraham Lincoln betekent voor Amerikanen is voor ons niet zo gemakkelijk te bevatten. Hij is prominent aanwezig in elk lesprogramma op elke school, zijn markante hoofd staat op de biljetten van vijf dollar, en op zijn troon in het Lincoln Memorial torent hij zo hoog boven zijn landgenoten uit dat iedere bezoeker er eerbiedig van wordt. Blijf van Lincoln af, zou je denken.

Maar de Amerikaanse cultuur is veelstemmig en onvoorspelbaar, hoewel vervlakking en gedweep altijd op de loer liggen. In 2012 kwam regisseur Tim Burton met ‘Abraham Lincoln: Vampire Hunter’, een actiefilm waarin Lincoln een cultheld is die op vampiers jaagt. In hetzelfde jaar maakte Steven Spielberg de dramafilm ‘Lincoln’, over het jaar 1863 waarin de president de Emancipatiewet, die een einde maakte aan de slavernij, door de Senaat moest loodsen.

Het lijkt erop dat George Saunders beide films heeft gezien, want in zijn roman verenigt hij het beste van twee werelden: onbeteugelde fantasie en bloedserieuze werkelijkheid. Hij doet dat op een manier die zo vreemd en origineel is dat ‘Lincoln in de bardo’ met gemak het merkwaardigste boek is dat je dit jaar zult lezen.

Een bardo is in het Tibetaanse boeddhisme een wereld van geesten die wachten op een volgend bestaan. Saunders’ bardo lijkt ook verdacht veel op het katholieke vagevuur, waar de zielen van overledenen gereinigd worden voor ze naar de hemel kunnen. Maar evengoed kun je dit bardo een bizar themapark noemen, waar de geesten een gedaante krijgen die hen voortdurend herinnert aan de zonden uit hun leven. Hans Vollman, een drukker die met een veel jongere vrouw was getrouwd (maar het nooit met haar deed), loopt er rond met zijn lid in een permanente staat van opwinding. De homoseksuele Roger Bevins III - die stierf nadat hij zijn polsen had doorgesneden, wanhopig verliefd - bezit tientallen ogen en armen. Deze sympathieke geesten zijn de belangrijkste vertellers van het boek. In het koor van stemmen vinden we een dominee die bang is voor het laatste oordeel, het verrukkelijk vuilbekkende echtpaar Baron, en de arme Eline Traynor, die aan een hek geketend zit en getransformeerd is in een treinwagon. Pardon? Een treinwagon, ja. Waarom al deze misvormde wezens nog hangen aan hun oude leven en weigeren ‘heen te gaan’ wordt in het boek gaandeweg duidelijk.

Vollman en Bevins treffen de gestorven Willie Lincoln aan als geest naast zijn ‘krankenkist’ (Saunders schrijft ‘sick boxes’ - de vertalers verdienen een pluim, en niet alleen om deze vondst) en beschouwen het als hun taak de jongen ervan te overtuigen dat hij de bardo zo snel mogelijk moet verlaten. Hier blijven rondhangen: je ziet wat er van komt, zeggen ze, wijzend op zichzelf en de andere freaks. Maar de jongen weigert, zijn vader heeft hem nog nodig. Die komt hem immers steeds opzoeken. Vanaf dat moment zetten de twee geesten alles op alles om de vader tot andere gedachten te brengen in hun poging de jongen te bevrijden, zodat hij kan ‘heengaan’. Tussen de geesten (die hij ziet noch voelt) schuifelt de president, krakkemikkig, gebogen en getekend, alsof híj de geest is.

‘Lincoln in de bardo’ is een vreemd en grillig boek, misschien niet naar ieders smaak, maar het is ook een boek vol empathie en diepgang. Het is een roman die gaat over rouw, over hoe de mens zich vastklampt aan de liefde als het allang te laat is. Willie en zijn vader doen dat, en al die groteske geesten ook. Verbeten vasthouden aan de liefde terwijl het niet meer kan, dat is ook een manier om rouw te definiëren.

Met zijn korte verhalen heeft Saunders al eerder bewezen een meester te zijn in het vervlechten van het gewone en het buitenissige. Met ‘Lincoln in de bardo’ tilt hij dit meesterschap naar een hoger niveau. Krankjorum of diep ontroerend, het is hoe dan ook een boek dat je niet vergeet.

Man Booker Prize 2017

Van de zes genomineerden voor de jaarlijkse Man Booker Prize, de prijs voor het beste Engelstalige boek, die komende dinsdag wordt uitgereikt, zijn er twee debutant (Fiona Mozley en Emily Fridlund). Twee schrijvers, Ali Smith en Mohsin Hamid, werden al eerder genomineerd: Smith drie keer eerder, Hamid één keer. Paul Auster is nu met het vuistdikke ‘4321’, zijn achttiende roman, voor het eerst genomineerd, ongetwijfeld omdat Amerikanen pas sinds drie jaar mogen meedingen.

Het hiernaast besproken ‘Lincoln in de bardo’ van George Saunders maakt volgens de Britse bookmakers de meeste kans op de prijs. Komt hun voorspelling uit, dan zou het betekenen dat er voor de tweede keer op rij een Amerikaan wint; vorig jaar won Paul Beatty met de satirische roman ‘The Sellout’ (De Verrader).

Saunders geldt ook in kringen van critici als favoriet, gevolgd door Mohsin Hamid.

In de jury zitten onder anderen Nabokov-adept Lila Azam Zanganeh, en korteverhalenschrijver Sarah Hall, die de experimentele, van oorsprong korteverhalenschrijver Saunders misschien de nodige wind in de rug geven.

Van de zes genomineerde romans zijn er vier in het Nederlands vertaald. ‘Autumn’ van Ali Smith en ‘Elmet’ van Fiona Mozley zijn nog niet in vertaling verschenen.

Lincoln in de bardo van George SaundersBeeld rv

George Saunders
Lincoln in de bardo
Vert. Harm Damsma en Niek Miedema
De Geus; 349 blz. € 22,50

Lees hier meer boekrecensies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden